گنبد طلایی

گنبد طلایی: سپر موشکی-فضایی چندمنظوره آمریکا

گنبد طلایی سپر موشکی-فضایی چندمنظوره و چندلایه ای است که قرار است از خاک آمریکا در برابر خطرات بالستیک، هایپرسونیک، کروز و حتی تهدیدات خارج از جو محافظت کند. این سامانه ترکیبی از سامانه های زمینی، حسگرها، رهگیرها و تجهیزات فضایی است. برآورد کاخ سفید آن است که این پروژه ۱۷۵ میلیارد دلار ظرف ۳ سال هزینه داشته باشد. بودجه ۲۵ میلیارد دلاری اولیه ی این طرح در کنگره تامین شده است. هدف آن است که این سامانه تا پایان دوره ی ترامپ در سال ۲۰۲۹ عملیاتی باشد. معماری این سامانه طوری است که زیرساخت های موشکی موجود را با لایه ها و حسگرها و رهگیرهای جدید ترکیب می کند. بسیاری از جزئیات این طرح که در مرحله مقدماتی به سر می برد محرمانه است.[۱]

چرا سپر موشکی امروز تحقق پذیرتر از دوران جنگ سرد است؟

پیشرفت فناوری نسبت به دوره جنگ سرد، امکان بیشتری برای سپرهای موشکی بلندپروازانه فراهم می کند. پیشرفت های دهه های اخیر حسگرها، مدلسازی، مینیاتوری-سازی، محاسبات رایانه ای و فناوری های فضایی می توانند بسیاری از چالش‌های فنی سابق را حل کنند. بنابراین چنین طرحی تا حد زیادی شدنی و معماری سپر موشکی یکپارچه دست یافتنی است. چنین گنبدی کارآمدی خود را دارد اما اینکه سپر موشکی جامعی باشد هنوز هم محل سوال است. همچنین چنانچه حملات موشکی پر تعداد و گسترده باشند رهگیرهای بیشتری مورد نیاز است که می تواند مشکل بودجه ای ایجاد کند. تاسیسات فضایی هم نسبت به حمله، سرکوب امواج، سلاح های ضد ماهواره و حمله ی سایبری آسیب پذیر خواهند بود.[۲]

۱۷۵ میلیارد دلار، واقع‌بینانه یا خوش‌بینانه؟

بحث دیگر نیز بودجه ی ۱۷۵ میلیارد دلاری برای این طرح است که بیش از اندازه خوش بینانه در نظر گرفته شده و هزینه‌های نگهداری بلندمدت چنین طرحی از این رقم ها احتمالا بیشتر است. بعضی کارشناسان معتقدند مقایسه بین آمریکا و اسرائیل در این مورد با توجه به جغرافیا، ابعاد و تهدیدات موجود، گمراه کننده است.[۳]

مساله ی بازدارندگی دوجانبه هم می تواند با توسعه ی این گنبد دچار مشکل شود چرا که به آمریکا این ادراک را می دهد که آسیب پذیر نیست و نسبت به حملات تلافی جویانه ایمن است و همین می تواند رفتارهای خطرناک آمریکا را افزایش دهد.[۴]

آغاز رقابت تسلیحاتی، چین و روسیه در مسیر واکنش

توسعه و راه اندازی سامانه دفاع موشکی فضایی می تواند قدرت های دیگر مانند چین و روسیه را تشویق کند زرادخانه های موشکی جدید و سلاح های ضدماهواره ای بسازند که خود به منزله ی یک تهدید و آغاز رقابت تسلیحانی جدید است. نظامی سازی فضا نیز می تواند رژیم های کنترل تسلیحات را تضعیف کند. پیش بینی می شود با توجه به پنهان کاری ها در مورد این پروژه، تخصیص بودجه و نظارت کنگره ممکن است با مشکل مواجه شود.[۵]

خوش‌بین‌ها، مردد‌ها و واقع‌گرایان: از امید به سپر موشکی تا احتمال اجرای محدودتر طرح

روی هم رفته ۳ دیدگاه در مورد این سپر موشکی موسوم به گنبد طلایی وجود دارد. دیدگاه خوشبینانه که چنین فناوری را در سایه ی تهدیدات روزافزون، مثبت و منطقی می داند. مرددها که نگران هستند این گونه سپرها نتواند آنطور که باید موثر واقع شوند. اما اکثر دیدگاه ها برآنند که این طرح به شکل محدودتر از برنامه کنونی اجرا خواهد شد. البته آمریکا درس های لازم از جنگ ستارگان ریگان را آموخته و تجربه های فنی و نظارتی لازم را کسب کرده است. احتمال آن وجود دارد که آمریکا در این طرح از مشورت و همکاری متحدانش مانند کانادا، ژاپن و کره جنوبی استفاده کند. پیش بینی می شود این سامانه و معماری آن که از یکپارچه سازی چند لایه ی سامانه های کنونی بهره می برد، رهگیرهای گوناگونی را در مدارهای مختلف به کار بگیرد.

موانعی نیز بر سر راه توسعه چنین سپر موشکی گسترده ای وجود دارد. زمان بندی برای دستیابی به اهداف این سپر موشکی تا سال ۲۰۲۹ به طور فشرده ای تنظیم شده است. همچنین با توجه به هزینه ی ۷۵ تا ۱۷۵ میلیارد دلاری که برای این پروژه برآورد شده، این میزان از نوسان در برآورد هزینه ها، خود عدم قطعیت به وجود می آورد. همچنین نیاز به یکپارچه سازیِ چند لایه سامانه های زمینی موجود و نیاز به حسگرها و رهگیرهای فضایی که بتوانند در فازهای صعود و مسیر و پایانی موشک را رهگیری و مورد اصابت قرار دهند، بسیار گسترده است و هماهنگی در سه منطقه ی هوا، دریا و فضا مورد نیاز است.[۶]

تفاوت با گنبد آهنین: دفاع قاره ای در برابر دفاع نقطه ای

علاوه بر این، این ادعا که گنبد طلایی مانند کنبد آهنین اسرائیل عمل خواهد کرد، مقایسه ی دقیقی نیست. گنبد آهنین سامانه ای با برد کوتاه و برای دفاع از صحنه ی عملیاتی به مراتب کوچکتری است. این در حالی است که دفاع از آمریکا در وسعتی قاره ای است که در هندسه، شمار رهگیرها و هزینه ها کاملا با گنبد آهنین متفاوت است. بنابراین برخی صاحبنظران معتقدند آمریکا باید فعلا تمرکزش را روی اهداف در دسترس تر و محدود تر مانند دفاع در برابر حملات محدود و شلیک های تصادفی یا خودسرانه به سمت آمریکا بگذارد. همچنین پوشش دادن شلیک ها در مرحله ی صعود نیاز به رهگیر در مدارهایی نزدیک به مبدا شلیک دارد که خودِ این حسگرها را در برابر سلاح های ضد ماهواره آسیب پذیر می کند. بنابراین چنین پروژه‌ای نیاز به آزمایش های دقیق و مستقل و پاسخگویی به کنگره است تا صرفا در حد وعده های سیاسی باقی نماند.[۷]

تصاعد هزینه و پیچیدگی عملیاتی

روی هم رفته با توجه به وسعت یک حمله ی موشکی، شمار رهگیرهای مورد نیاز که بتوانند با یک شلیک هدف را سرنگون کنند بیشتر می شود و هزینه ها تصاعدی بالا می رود.[۸] پیچیدگی عملیاتی استقرار حسگرها و ماهواره ها بر فراز محل شلیک و نیاز به منظومه ای از حسگرها و ماهواره ها امری بسیار هزینه زا است.[۹] همچنین هدف قرار دادن ماهواره ها از طریق پارازیت، سایبری یا با اسلحه می تواند حفره هایی در پوشش این سپر موشکی ایجاد کند.[۱۰] تشخیص کلاهک های مشقی و زوائد ناشی از هر شلیک بالستیک برای این سپر نیز دشوار است.[۱۱]همچنین، این سپر به فرماندهی و کنترل امن و سریع، خودگردانی و هوش مصنوعی با قابلیت اطمینان بالا برای شلیک نیاز دارد که خطر حوادث خطرناک هسته ای و غیرهسته‌ای را بالا می برد.[۱۲]

ارتباط، ردیابی، مسیریابی و مدیریت نبرد

در معماری لایه لایه، هر گروه از ماهواره ها وظیفه ای به عهده دارند.[۱۳] یک لایه وظیفه تقویت و مخابره داده و ارتباطات را بر عهده دارد و از ارتباطات لیزری با طول موج کم و فرکانس بالا استفاده می کند و مستقیما به مراکز کنترل و نیروهای مستقر در زمین متصل می شود. لایه ردیابی نیز از هشدارها و ردیابی موشکی استفاده می کند تا تهدیدهای هایپرسونیک و بالستیک را شناسایی کند و از حسگرهای مادونِ سرخِ وسیع الطیف استفاده می کند و وظیفه پایش از لحظه شلیک تا رهگیری را بر عهده دارد. لایه ی آینده نیز لایه ی مسیریابی است که در فضاها و محوطه هایی که جی.پی.اس وجود ندارد عملیاتی می شود. لایه ی مدیریت نبرد نیز با هوش مصنوعی و توزیع نظام تصمیم گیری، توسط ماهواره ها میزبانی می شود. ماهواره‌ها نیز قرار است به شکل بخشی وارد و در بازه های دوساله به ترتیب به خدمت گرفته شوند. در فاز صفر ماهواره های آزمایشی ارتباطاتی و ردیابی استفاده می شوند. سپس ۱۵۰ ماهواره برای پوشش منطقه ای استفاده می شوند و آن گاه پوشش جهانی محقق می شود و در نهایت سامانه با صدها ماهواره به شکل کامل عملیاتی می شود. داده های به دست آمده به دفاع موشکی مستقر روی زمین مانند تاد و ایجیس منتقل می شود و داده های مورد نیاز برای رهگیری موشک در فاز صعود و میانی را تامین می کند. بنابراین اتصالات فضا به فضا، فضا به زمین و فضا به اسلحه با لایه انتقال داده انجام می شود.[۱۴]^{و[۱۵]و[۱۶]}

حلقه ی  وصل فضا و سامانه های زمینی

در بخش تشخیص و ردگیری موشک سعی بر آن است که شلیک ها زودهنگام تشخیص داده شوند. به طوری که موشک ها خط سیرشان شناسایی شود و در هر سه فاز صعود، سیر و پایانی موشک، امکان رهگیری وجود داشته باشد. برای این منظور از لایه حسگرهای فضایی ضد هایپرسونیک و بالستیک[۱۷] استفاده می شود.[۱۸] برای این منظور  می توان رادارهای LRDR [۱۹]مانند آنچه در آلاسکا وجود دارد را در این سپر موشکی ادغام کرد تا بتوانند در بخش فرماندهی و کنترل هم با موفقیت عمل کنند. در فاز رهگیری موشک هم، موشک در زمان صعود رهگیری می شود تا نتواند به سرعت کامل برسد و کلاهک های مشقی منتشر کند. مشابه همین فرآیند و درگیر شدن با موشک های دشمن در خط سیر موشک در فضا[۲۰] و در فاز پایانی و نزدیک به اصابت هم صورت می گیرد. در فاز نزدیک به اصابت می توان از تاد، ایجیس و پاتریوت استفاده کرد. [۲۱]

[۱] https://www.csis.org/analysis/americas-golden-dome-explained

[۲] https://www.scientificamerican.com/article/u-s-golden-dome-missile-shield-is-short-on-details-but-not-on-cash

[۳] https://www.cato.org/news-releases/trump-proposes-us-golden-dome-missile-defense-experts-voice-skepticism

[۴] https://www.csis.org/analysis/americas-golden-dome-explained

[۵] https://www.airuniversity.af.edu/Portals/10/CASI/documents/Research/CASI%20Articles/2025-08-25%20PRC%20Response%20to%20Golden%20Dome.pdf?ver=3v4D23kFqKZYGkkJx70vXQ%3D%3D&utm

[۶] https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/07/golden-dome-could-learn-from-sdi-politics.html?

[۷] https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/07/golden-dome-could-learn-from-sdi-politics.html

[۸] https://aerospaceamerica.aiaa.org/features/golden-dome-analysis

[۹] https://www.dia.mil/articles/press-release/article/4182231/dia-releases-golden-dome-missile-threat-assessment

[۱۰] https://timesofindia.indiatimes.com/world/china/china-us-golden-dome-missile-move-has-offensive-implications/articleshow/121326395.cms?

[۱۱] https://www.csis.org/analysis/golden-dome-service?

[۱۲] https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/07/golden-dome-could-learn-from-sdi-politics.html?

[۱۳] Proliferated Warfighter Space Architecture (PWSA)

[۱۴] https://www.sda.mil/sda-layered-network-of-military-satellites-now-known-as-proliferated-warfighter-space-architecture

[۱۵] https://www.sda.mil/wp-content/uploads/2024/05/Transport-Layer_distro-A_FINAL.pdf

[۱۶] https://www.sda.mil/wp-content/uploads/2024/06/Tranche-1-Factsheet_FINAL_06.10.2024.pdf

[۱۷] Hypersonic and Ballistic Tracking Space Sensor (HBTSS)

[۱۸] https://www.space.com/astronomy/earth/golden-dome-an-aerospace-engineer-explains-the-proposed-us-wide-missile-defense-system

[۱۹] Long Range Discrimination Radar (LRDR)

[۲۰] Ground Based Midcourse Defense (GMD)

[۲۱] https://www.csis.org/analysis/golden-dome-service