ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

نوشتار دیگران > ایالات متحده امریکا > پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام

پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۱/۲۸ تعداد بازدید: 48

نگارنده: سید حسین موسویان

انتخاب مایک پمپئو و جان بولتون از سوی پرزیدنت ترامپ، به ترتیب برای تصدی پست‌های وزارت خارجه و مشاور امنیت ملی، می‌تواند پایانی بر تظاهر دولت آمریکا برای «ترمیم» برجام تلقی شود. در حالی که ترامپ مدت‌هاست تمایلش برای خروج از توافق اتمی با ایران رابرملا ساخته، پمپئو و به‌ویژه بولتون، مدافع دیرباز سیاست‌های‌ تغییر رژیم در ایران ازجمله توسل به جنگ بوده‌اند.



در آستانهٔ نزدیک‌شدن به ۲۲ اردیبهشت، زمان تمدید تعلیق تحریم‌های ذیل برجام، پنج سناریو برای رزم‌نامهٔ ترامپ در مورد «اصلاح یا لغو» توافقنامه هسته ای، محتمل است.

نخست، اینکه اروپا تسلیم خواسته‌های ترامپ شود و با او درتحریم‌های جدید علیه ایران به خاطر فعالیت‌های منطقه‌ای و برنامهٔ موشکی، همراه شود. در این صورت، منافع اقتصادی ایران از برجام حداقلی خواهد شد؛ به‌ویژه اینکه در شرایط کنونی که با تحریم‌هاو تهدیدات آمریکا، بهره مندی ایران از مزایای اقتصادی برجام، دچار مشکل شده ضمن اینکه هیچ تضمینی هم وجود ندارد که ترامپ از طرق دیگر، توافق اتمی را مختومه نکند. درصورت چنین سناریویی، ایران ممکن است در برجام بماند اما به عنوان تلافی، از همکاری با غرب در موضوعات منطقه ای خودداری کند. طی ماه‌های اخیر، دیپلمات‌های ایرانی دیدارهایی با همتایان اروپایی‌شان، از جمله در لندن و مونیخ، داشته و در مورد مسائل منطقه‌ای گفت‌وگو کردند. حمید بعیدی‌نژاد، سفیر ایران در لندن، اخیراً گفت: «ايران و بریتانیا تصميمات مهمي در خصوص پايان دادن به بحران [یمن] اتخاذ كردند». اگر اروپا با تحریم‌های جدید غیرهسته‌ای موافقت کند، مسیر دیپلماتیک بسیار مهمی که باز شده است، ممکن است به حال تعلیق درآید.

سناریوی دوم، می‌تواند این باشد که ترامپ به شعارهایش عمل کند و از برجام بیرون رود؛ اما مانع همکاریهای اقتصادی و بازرگانی اروپایی‌ها با ایران نشود. در این سناریو، عکس العمل ایران، بستگی به عملکرد گروه ۴+۱ خواهد داشت. اقدامات عملی روسیه، چین و از همه مهم‌تر، اروپا، درحفظ برجام و همکاریهای فعال اقتصادی با ایران، مشوقی برای باقی ماندن تهران در توافق خواهد بود. با این حال، ترامپ با خروج از برجام،شانس هرگونه گفت‌وگو و همکاری احتمالی میان آمریکا و ایران بر سر مسائل منطقه‌ای را از بین خواهد برد و ایران را بیش از پیش، در موضع رویارویی با منافع آمریکا در منطقه قرار خواهد داد. با توجه به این که ایالات متحده هم‌اکنون در باتلاق‌های متعددی، از جمله در افغانستان و یمن گرفتار است، ایران می‌تواند به جای تسهیل خروج آبرومندانهٔ آمریکایی‌ها، به دنبال افزایش هزینهٔ حضور آن‌ها باشد.

سومین حالت این است که ترامپ از برجام خارج شود و تمامی تحریم‌های هسته‌ای ایران ،از جمله تحریم‌های ثانویه که بازرگانی بین‌المللی با ایران را هدف می‌گیرد، رامجددا اعمال کند. در این صورت، تجارت اروپا با ایران مختل و ایران با برجام منهای جهان غرب مواجه خواهد شد زیرا ممکن است کشورهای اروپایی قادر به ایستادگی در برابر ایالات متحده نبوده و اقداماتشان برای استمالت از ایران، نیزنمایشی و بی خاصیت باشد. در این حالت ممکن است ایران هم از برجام خارج شود اما درمعاهده ان.پی.تی (معاهدهٔ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای) باقی بماند. این باعث پایان تدابیر داوطلبانه حداکثری خواهد شد که ایران ذیل برجام پذیرفته؛ مانند اجرای پروتکل الحاقی و محدودیتهای برنامهٔ غنی‌سازی اورانیوم – شامل نگه‌داشتن سطح غنی‌سازی زیر ۵ درصد. برای مثال، علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، گفته است که اگر کشورش چنین تصمیمی بگیرد، در تأسیسات هسته‌ای مستحکم فردو «تنها چهار روز زمان لازم است تا به غنی‌سازی ۲۰ درصدی بازگردیم» . چون در این سناریو چون ترامپ مقصر شکست برجام خواهد بود،قدرتهای بلوک شرق بویژه روسیه و چین با برنامهٔ هسته‌ای ایران در چارچوب معاهده ان.پی.تی منعطف برخورد خواهند کرد. مع‌الوصف، آمریکا چنین وضعیتی را ممکن است تحمل ننموده و به سیاست‌های خصمانه‌تری -منهای جنگ- دست بزند. در این صورت، ایران به ائتلافی بزرگ‌ با چین و روسیه علیه اهداف غرب در خاورمیانه و مناطق دیگر، سوق داده خواهد شد.

چهارمین سناریوی محتمل این است که ترامپ از برجام خارج شده و فشار حداکثری بر ایران شامل پیمودن راههای جنگ‌طلبانه را در دستور کار قرار دهد. این سناریو باعث شنیده شدن صداهای قدرتمند در ایران خواهد شدکه خواستار خروج از معاهده ان.پی.تی و پی‌گیری مدل کره شمالی باشند تا از این طریق ایالات متحده را به میز مذاکره بکشانند. درک عمومی از مسئلهٔ کره شمالی این است که آمریکا به این کشور حمله نمی‌کند زیرا پیونگ‌یانگ دارای سلاح هسته‌ای است؛ و به همین دلیل هم ترامپ می‌خواهد با کره شمالی مذاکره کند. در عین حال فشار بر ایران را افزایش می‌دهد، چون ایران فاقد سلاح‌ هسته‌ای است. قدرت چنین گزینه ای در تهران کم نخواهد بود زیرا مدافعان آن می‌توانند استدلال کنند که ایران از حقوقش طبق معاهده ان.پی.تی برخوردار نیست و این معاهده تنها به وسیله‌ای برای تنبیه ایران تبدیل شده است. همچنین ممکن است چنین شرایطی موجب شود که برای مقابله با جنگ‌طلبان در واشینگتن،‌ تل‌آویو و ریاض، نظامیان ایران نقشی پررنگ‌تر در سیاست کشور ایفاء کنند. این سناریو می‌تواند بدترین وضعیت در تاریخ روابط ایران و آمریکا را رقم بزند و منادی یک درگیری ویرانگر دیگر در خاورمیانه باشد؛ منازعه‌ای که هزینه‌های جنگ عراق برای آمریکا در برابر آن ناچیز خواهد بود.

پنجمین و عاقلانه ترین سناریو این است که اروپا، ترامپ را برای اجرای کامل برجام قانع کند و در عوض ایران با قدرت‌های اروپایی در کنار سایر اعضاء شورای امنیت سازمان ملل، چین و روسیه و آمریکا، بر سر موضوعات منطقه‌ای به طور جدی گفتگو کند. واقعیت این است که ایران کاملاً به تعهدات خود طبق برجام پای‌بند بوده و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز این موضوع را بارها تأیید کرده است؛ ضمن اینکه برجام یک تعهد بین‌المللی آمریکاست زیرا قطعنامهٔ شورای امنیت سازمان ملل متحد دارد.

این سناریو، دورنمای یافتن راه حل سیاسی برای سایربحران‌های منطقه‌ای را به همراه خواهد داشت که میتواند اتهامات مکرر ترامپ در مورد نقش منفی ایران درمنطقه را نیز مرتفع کند. این سناریو همچنین امکان آن را می‌دهد که از سرمایه برجام برای ایجاد یک منطقهٔ عاری از سلاح‌های هسته‌ای درخاورمیانه، نیز استفاده شود.

 

عصر دیپلماسی  26 فروردین 1397

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام

۱۳۹۷/۱/۲۸

راهبرد امنیت ملی ایالات متحده آمریکا – دسامبر 2017

۱۳۹۶/۱۰/۳

اندیشکده رند: نابود کردن اقتصاد ایران کمکی به ایالات‌متحده نخواهد کرد

۱۳۹۶/۸/۱۴

توصیه اندیشکده کارنگی به تجدیدنظر در خصوص برخوردهای سخت­‌گیرانه با ایران

۱۳۹۶/۸/۶

گزینه ترامپ: مدل برجام ایران یا بمب هسته‌ای کره شمالی؟

۱۳۹۶/۷/۲۹

متن مصاحبه محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران با فرید زکریا

۱۳۹۶/۷/۴

گزینه‌های ترامپ در مورد توافق اتمی با ایران

۱۳۹۶/۵/۱۷

دخالت آمریکا و عربستان در انتخابات سایر کشورها

۱۳۹۶/۲/۲۰

پایان سلطه آمریکا و باقی ماندن تعداد انگشت‌شماری قدرت جهانی تا سال 2030

۱۳۹۵/۸/۲۶

اروپا اولویت نخست رئیس‌جمهور بعدی امریکا

۱۳۹۵/۸/۱۷

سردرگمی امریکا در جهانی خطرناک

۱۳۹۵/۷/۲۸

انتخابات آمریکا و تأثیر آن بر روابط این کشور با ژاپن

۱۳۹۵/۷/۱۹

میزان مشارکت مسلمانان امریکا در انتخابات، زنگ خطری برای ترامپ

۱۳۹۵/۷/۱۰

پایان یک انقلاب سیاسی! بلی یا خیر؟

۱۳۹۵/۴/۲۳

آیا ترس مردم امریکا از داعش واقعی است؟

۱۳۹۵/۴/۱۴

گزینه‌های احتمالی برای معاون اولی هیلاری کلینتون

۱۳۹۵/۴/۱۲

خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و فروپاشی کلان روایت جهانی شدن

۱۳۹۵/۴/۶

دیدگاه مردم آمریکا نسبت به پناه‌جویان خاورمیانه‌ای

۱۳۹۵/۴/۵

منازعه اوباما و ترامپ بر سر عبارت "اسلام رادیکال"

۱۳۹۵/۳/۳۱

ایران رئالیست است

۱۳۹۵/۳/۱۶

سایه مصایب ناشی از مداخله گرایی بر سر سیاست خارجی آمریکا

۱۳۹۵/۲/۲۱

تجویزات مشاور سابق اوباما برای تغییر شرایط امریکا در خاورمیانه

۱۳۹۵/۲/۲۰

فروش تسلیحات قدرت های بزرگ به مناطق مختلف جهان

۱۳۹۵/۲/۸

تشدید فعالیت های ایالات متحده در عراق و سوریه

۱۳۹۵/۱/۳۰

کاهش عناصر قدرت ارتش امریکا

۱۳۹۵/۱/۲۷

بازخوانی استفان والت از کارنامه سیاست خارجی اوباما

۱۳۹۵/۱/۲۳

تشدید جنگ سایبری و اطلاعاتی امریکا در منطقه

۱۳۹۵/۱/۹

ریگانیسم در بحران؛ جمهوری خواهان نیازمند باز تعریف هویت خود

۱۳۹۵/۱/۸

اوباما در قامت منتقد سیاست های اروپا در لیبی و خاورمیانه

۱۳۹۴/۱۲/۲۲

تشدید بحران بی اعتمادی بین واشنگتن و آنکارا

۱۳۹۴/۱۲/۵

واکاوی تئوریک آینده ی ایده‌ی جهان‌گرایی در آمریکا

۱۳۹۴/۱۱/۲۸

ضرورت راهبرد امریکا در قبال عربستان از نگاه اندیشکده هوور

۱۳۹۴/۱۱/۲۴

راهبرد و سیاست امریکا در خاورمیانه؛ طرح مشترک شورای روابط خارجی و موسسه رند

۱۳۹۴/۱۱/۲

ضرورت توازن بخشی به سیاست خارجی ایالات متحده در منطقه ی خاورمیانه

۱۳۹۴/۱۰/۳۰

برندگان و بازندگان واقعی کاهش قیمت نفت

۱۳۹۴/۱۰/۲۰

چه کسی برنده انتخابات ریاست جمهوری امریکا می شود؟

۱۳۹۴/۱۰/۹

تساهل مذهبی، شرط ادامه ی روابط آمریکا و غرب با عربستان سعودی؟!

۱۳۹۴/۹/۱۸

گزینه ی مرجح ایالات متحده و ناتو در برخورد با داعش از نظر ریچارد هاس

۱۳۹۴/۹/۴

درگیر ساختن جهان در سوریه

۱۳۹۴/۸/۱۳

تئاتر اوباما در تئاتر ریچارد راجرز!! دفاعی تمام قد از حزب دموکرات

۱۳۹۴/۸/۱۲

چامسکی: تهاجم سال 2003 امریکا به عراق بدترین جنایت قرن21

۱۳۹۴/۸/۱۰

پس از اوکراین و سوریه، آسیای میانه جبهه جدید تقابل بین امریکا و روسیه

۱۳۹۴/۸/۹

طرح امریکا برای حمله به میدان‌های نفتی تحت کنترل داعش

۱۳۹۴/۸/۶

کسینجر: نیاز امریکا به راهبرد و اولویت های جدید

۱۳۹۴/۷/۲۸

راهبرد واقعی دولت باراک اوباما؛ خانه ای بر روی شن

۱۳۹۴/۷/۲۳

کارت عراق در دستان کدام یک؟ ایالات متحده یا روسیه!!

۱۳۹۴/۷/۲۲

اشتباهات فاحش سرویس اطلاعاتی آمریکا و ضرورت صورت بندی نوین آن

۱۳۹۴/۷/۲۰

فرید زکریا : ایالات متحده نیازمند راهبردی صریح در جنگ سوریه

۱۳۹۴/۷/۱۴

برژینسکی: روس ها می باید در آوردگاه سوریه، بر له و نه علیه ایالات متحده عمل کنند

۱۳۹۴/۷/۱۳

آینده ی همکاری ایالات متحده و روسیه در بحران سوریه

۱۳۹۴/۷/۷

سوریه محملی برای تقریب یا تخریب روابط ایالات متحده با روسیه ؟؟!

۱۳۹۴/۷/۶

چامسکی: امریکا بزرگترین تهدید برای صلح جهانی است نه ایران

۱۳۹۴/۷/۵

الزام آمریکا و غرب برای بازخوانی هنرهای جنگ و راهبردهای کلان

۱۳۹۴/۷/۴

پاسخ ایالات متحده به جنگ داخلی سوریه و بحران پناهندگان

۱۳۹۴/۶/۲۴

پیشقراولان الهام بخش بر نامزدهای انتخاباتی آمریکا

۱۳۹۴/۶/۲۲

دیالکتیکی برای فهم موضع کنگره آمریکا در قبال موافقت نامه ی هسته ای ایران

۱۳۹۴/۶/۱۸

هشداری به آمریکا در مورد برنامه ی موشکی ایران

۱۳۹۴/۶/۱۷

فقدان اقتدار وزارت خارجه در آمریکا برای بیش از سیزده سال

۱۳۹۴/۶/۱۶

قمار بزرگ امریکا و ترکیه در قبال تحولات اخیر منطقه

۱۳۹۴/۵/۱۴

افزایش اختلاف نظر یهودیان امریکا در قبال توافق هسته ای

۱۳۹۴/۵/۱۱

کشورهای باقی‌مانده در لیست تحریم‌های آمریکا

۱۳۹۴/۵/۴

تحرکات نظامی روسیه نمایانگر بازی با آتش پوتین

۱۳۹۴/۵/۴

چهار افسانه در رابطه با برنامه هسته ای ایران

۱۳۹۴/۴/۲۲

چگونگی برخورد با مسئله "ابعاد نظامی احتمالی" (PMD) در متن نهایی توافق

۱۳۹۴/۴/۷

آیا ایالات متحده آمریکا کشوری مسیحی است؟

۱۳۹۴/۳/۲

راهبرد جدید آمریکا در خاورمیانه: سیاست دو گانه

۱۳۹۴/۲/۲۹

اوباما در حال پیروی از الگوی کیسینجر است

۱۳۹۴/۲/۲۷

جنگ‌های خاورمیانه شاید تا 10 سال دیگر ادامه یابند

۱۳۹۴/۲/۲۷

علت غیبت پادشاه عربستان و برخی دیگر از رهبران عربی در نشست 1+6

۱۳۹۴/۲/۲۳

فعالیت های سیگنالی سازمان های اطلاعاتی آمریکا در قبال شوروی

۱۳۹۴/۲/۱۳

چرا آمریکا باید در مقابل ایران صبور باشد

۱۳۹۴/۲/۱