ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > اتحادیه اروپا > قوانین بیوتکنولوژی (جانداران مهندسی‌شده ژنتیکی) در اتحادیه اروپا

قوانین بیوتکنولوژی (جانداران مهندسی‌شده ژنتیکی) در اتحادیه اروپا

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۱/۱۲ تعداد بازدید: 100

قوانین_بیوتکنولوژی_اروپا

مقدمه

وقتی یک قطعه از «دی‌ان‌ای» یک جاندار یا یک ژن کامل از یک جاندار را جداسازی نموده و به درون مجموعه ژن‌ها (ژنوم) یک موجود دیگر وارد کنیم، موجود جدید، موجود ترا ریخته (دستکاری‌شده ژنتیکی) نام می‌گیرد.

دولت آمریکا مهم‌ترین به وجود آورنده و حمایت‌کننده محصولات ترا ریخته (دستکاری‌شده ژنتیکی شده) است. مونسانتو، داپونت، بایر، داو، سینجنتا و بی. ای.اس.اف شرکت‌های بزرگ حامی محصولات ترا ریخته (دستکاری‌شده ژنتیکی شده) هستند که به‌استثنای دو تای آخر (سوئیس و آلمان) همگی در آمریکا قرار دارند.

اروپا 21 درصد از بازار محصولات بیوتکنولوژی را به خود اختصاص داده است و در این زمینه پیشرو محسوب می‌شود. بااین‌حال در اتحادیه اروپا و نیز قوانین کشورهای انگلستان، آلمان و فرانسه حساسیت بسیار زیادی در خصوص محصولات ژنتیکی جانداران زنده و ازجمله انسان و تسامح زیادی در مورد محصولات تجاری و کشاورزی بچشم می‌خورد.

قوانین_بیوتکنولوژی_اروپا-1بازار محصولات بیوتکنولوژی در سراسر جهان[1]

تلاش برخی گروه‌های تندرو مانند صلح سبز برای استناد به ماده ۲۳ و گزارش کوچک‌ترین زیان از ناحیه کشت و یا مصرف محصولات ترا ریخته موفقیت‌آمیز نبود؛ بنابراین جنجال‌ها بر اصلاح قانون متمرکز شد و پیشنهاد اصلاح قانون برای کنار گذاشتن رجوع به مستندات علمی در سال ۲۰۱۵ ارائه شد. مطابق اصلاحیه ۲۰۱۵Directive (EU) (2015/412)که بند ب را به ماده ۲۶ دستورالعمل ۲۰۰۱ اضافه کرد، کشورهای عضو می‌توانند به دلایلی غیر از دلایل علمی و مرتبط با ایمنی غذایی همچون صلاحدید سیاسی و اقتصادی و غیره محصولات ترا ریخته را کشت نکنند. برخی کشورهای عضو با استناد به اصلاحیه جدید تصمیم گرفتند از کشت محصولات ترا ریخته خودداری کنند. بر اساس آنچه گفته شد و تصریح مصوبه ۲۰۱۵، اولاً در هیچ کشور اروپایی ممنوعیتی برای مصرف محصولات ترا ریخته وجود ندارد و ثانیاً سیاسی بودن تصمیم کشورها برای عدم کشت روشن است و دلایل کشورها برای عدم کشت محصولات ترا ریخته در اسناد کمیسیون اروپا موجود است. ویتنیس آندریاکایتیس کمیسیونر اروپا در امور ایمنی غذایی و سلامت تأکید می‌کند که برخی کشورهای عضو صرفاً بر اساس افکار عمومی مایل به کشت محصولات ترا ریخته نیستند و برای این امر به دلایلی سیاسی استناد می‌کنند و نه نظرات کارشناسی و دلایل علمی.[2]

 قوانین_بیوتکنولوژی_اروپا-2

رشد جذب افراد در شرکت‌های بیوتکنولوژیکی اروپا[3]

 قوانین_بیوتکنولوژی_اروپا-3

شمار شرکت‌های بیوتکنولوژی به‌حسب مناطق اروپا[4]

اتحادیه اروپا

بر اساس دستورالعمل سال ۲۰۰۱ در اتحادیه اروپا تولید محصولات ترا ریخته کشاورزی و محصولات غذایی در تمامی کشورهای عضو مجاز است و کشورهای عضو تنها به استناد مستندات علمی می‌توانند کشت یک رخداد معین را منع کنند. بر اساس ماده ۲۳ این دستورالعمل «هر یک از کشورهای عضو که به استناد اطلاعاتی علمی جدید یا اضافه درباره ارزیابی خطر زیست‌محیطی انجام‌شده به‌تفصیل تبیین کند که یک محصول ترا ریخته که مطابق این دستورالعمل در اتحادیه اروپا دارای مجوز بوده است، برای سلامت انسان یا محیط‌زیست مخاطره‌آمیز است، می‌تواند فروش یا مصرف آن را در قلمرو خود محدود یا ممنوع سازد. در این صورت عضو موردنظر باید دلایل تصمیم خود را در عدم پذیرش و لزوم بازنگری در ارزیابی خطر انجام‌شده ارائه کند.» ازاین‌رو با رعایت الزاماتی که در ادامه خواهد بود، تولید محصولات بیوتکنولوژی آزاد است.

قوانین اروپا در خصوص محصولات بیوتکنولوژی و الزامات آن در ادامه خواهد آمد:

- اتحادیه اروپا یک چارچوب قانونی ایجاد کرده تا اطمینان حاصل کند که توسعه بیوتکنولوژی مدرن و به‌ویژه (GMO) در شرایط ایمنی صورت می‌گیرد.

چارچوب قانونی هدف:

- قبل از اینکه هرگونه GMO در بازار قرار گیرد، از سلامت انسان و حیوان و محیط‌زیست محافظت شود.

- اتخاذ روش‌های هماهنگ برای ارزیابی خطرات و اعطای مجوز GMO.

- اطمینان از برچسب زدن GMO در بازار به‌منظور آگاهی مصرف‌کنندگان و همچنین متخصصان (مثلاً کشاورزان و اپراتورهای زنجیره‌ای تغذیه).

- اطمینان از ردیابی GMO در بازار

1. قانون موسوم به Directive 2001/18/EC- در خصوص انتشار عامدانه زیان‌ها و آسیب‌ها به محیط‌زیست است. در این قانون الزام رعایت قوانین زیست‌محیطی گوشزد شده است. این مورد عموماً کشورها را به رعایت قوانین زیست‌محیطی کرده است.

(http://eur-lex.europa.eu/legal-conten ... TXT/?uri=CELEX:32001L0018)

2. قانون موسوم به Regulation (EC) 1829/2003- قوانین مربوط به اصلاح غذایی و خوراکی که دو بند مهم دارد

- نداشتن زیان برای سلامتی عمومی انسان و حیوان

- داشتن برچسب محصول ترا ریخته

(http://eur-lex.europa.eu/legal-conten ... ALL/?uri=CELEX:32003R1829)

3. قانون موسوم به irective (EU) 2015/412 که متمم قانون Directive 2001/18/EC- در خصوص اعطای حق به کشورهای عضو اتحادیه در خصوص امکان و حق ممنوعیت و یا اجازه در تولید محصولات ترا ریخته در کشور متبوع

(http://eur-lex.europa.eu/legal-conten ... TXT/?uri=CELEX:32015L0412)

4. قانون موسوم به Regulation (EC) 1830/2003 قوانین مربوط به اصلاح غذایی و خوراکی- الصاق عنوان ترا ریخته بر محصولات

(http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM:l21170)

5. قانون موسوم به Regulation (EC) 1830/2003 قوانین مربوط به استفاده از میکروارگانیسم‌های اصلاح‌شده ژنتیکی

این قانون در مورد خطرات ناشی از میکروارگانیسم‌های اصلاح‌شده ژنتیکی است و مهم‌ترین بند این است که کشور تولیدکننده باید مراجع ذیصلاح را در جریان عواقب و آسیب‌های کارش قرار دهد و به‌صورت ضمنی رضایت آن‌ها را کسب کند.

(http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM:l21170)

- انگلستان

تولید و فروش جانداران مهندسی‌شده ژنتیکی[5] در انگلستان و ولز مجاز است منوط به آن‌که در فرآیند پیچیده‌ای که عمدتاً در سطح اتحادیه اروپا انجام می‌گیرد[6]، مجوز آن صادر گردد (این مجوزها تنها در صورتی صادر می‌شود که این محصولات برای مردم و محیط‌زیست ضرر نداشته باشند). اکثر قوانین مربوط به این موضوع در انگلیس و ولز زیر نظر قانون اتحادیه اروپا در خصوص محافظت از محیط‌زیست[7] قرار می‌گیرند. در سطح ملی نیز مقررات مصوب سال 2002[8] بر صدور مجوزها نظارت دارد. به‌طورکلی در انگلیس رویکرد منفی نسبت به محصولات مهندسی‌شده ژنتیکی وجود دارد، اما در سال‌های اخیر تغییر نسبتاً کمی در این رویکرد ایجادشده است و سیاست‌های دولت بریتانیا نیز حاکی از پذیرش بیشتری نسبت به این موضوع است. در حال حاضر محصولات ترا ریخته به‌عنوان نوعی تجارت محسوب نمی‌شوند و در این کشور تولید نمی‌شوند اما واردات این محصولات به داخل کشور صورت می‌پذیرد - اگرچه ممنوعیتی در خصوص تولید نیز وجود ندارد. دولت انگلیس اعلام داشته است که اگر اجازه تولید و پرورش این محصولات در این کشور داده شود، دولت "اقدامات لازم را برای جداسازی این محصولات از سایر محصولات ارگانیک و سنتی انجام خواهد داد" تا خریداران حق انتخاب داشته باشند و از منافع اقتصادی تولیدکنندگان محافظت شود.

- آلمان

اختلافات کشورهای اروپایی بر سر سلامت محصولات ترا ریخته، کشور آلمان را مجاب کرد تا مطابق قانون بیوتکنولوژی خود از سال ۲۰۰۸ بر روی محصولات ترا ریخته، برچسب ترا ریختگی اعمال کند.

قبل از سال 2012 کشت محصولات ترا ریخته (محصولات دستکاری‌شده ژنتیکی) در کشور آلمان به‌صورت تجاری و دولتی انجام می‌شد اما از سال 2012 کشت آن‌ها به‌صورت تجاری کاهش یافت و درنهایت در سال 2013 کشت تجاری این محصولات در آلمان به‌طور کامل ممنوع شد و تنها کشت آن‌ها به‌صورت دولتی و زیر نظر دولت آلمان انجام می‌گیرد.

در اواخر سال 2012، سیب‌زمینی و چغندرقند دستکاری‌شده ژنتیکی شده یا ترا ریخته در این کشور مورد آزمایش قرار گرفتند؛ شرکت BASF بزرگ‌ترین شرکت صنایع شیمیایی جه آن‌که در لودویگسهافن آلمان قرار دارد، پس از انجام این آزمایش سلامت سیب‌زمینی ترا ریخته را بدون تأیید دادگاه عمومی اتحادیه اروپا تأیید کرد که با مخالفت این دادگاه مواجه شد و سرانجام پس از کش‌وقوس‌های فراوان در سال 2010 کشت آن‌ها قانونی شد.

به دلیل برخی اختلافاتی که کشورهای اروپایی بر سر سلامت این محصولات دارند، کشور آلمان مطابق قانون بیوتکنولوژی خود از سال 2008 تابه‌حال بر روی محصولات ترا ریخته، برچسب ترا ریختگی اعمال می‌کند.

دولت آلمان، دستکاری‌شده ژنتیکی را در ابتدا بر روی برخی از محصولات حیوانی مانند گوشت، تخم‌مرغ و محصولات لبنی امتحان کرد که این اقدام طرفداران محصولات غیرتراریخته را در انجمن مواد غذایی ارگانیک (بدون دستکاری‌شده ژنتیکی) گرد هم آورد.

در حال حاضر بسیاری از محصولات غذایی کشور آلمان مانند مرغ، تخم‌مرغ و 10 درصد از شیرهای آن به‌صورت ترا ریخته است؛ البته لازم به ذکر است که بر روی همه این محصولات، برچسب ترا ریختگی اعمال می‌شود.[9]

- فرانسه

فرانسه یکی از کشورهای بسیار سخت‌گیر درزمینه محصولات اصلاح‌شده ژنتیکی محسوب می‌شود. هرچند تولید و فروش برخی از محصولات اصلاح‌شده در این کشور قانونی تلقی می‌شود، اما این امر تحت قوانین بسیار سخت‌گیرانه‌ای قرار دارد. به‌طورکلی قوانین فرانسه در این خصوص ذیل چارچوب قوانین اروپایی قرار می‌گیرد؛ اما خود فرانسه نیز قوانین ویژه‌ای در این زمینه دارد (مقررات جامع مواد اصلاح‌شده ژنتیکی، مصوب سال 2008) و مقررات و محدودیت‌های اضافه‌ای را در قالب مقررات زیست‌محیطی، مقررات پژوهشی، مقررات توسعه روستایی و مقررات مربوط به بهداشت عمومی وضع کرده است. این مقررات عمدتاً مربوط به جلوگیری از رها شدن و آمیخته شدن محصولات اصلاح‌شده در محیط (در قالب مقررات تولید، حمل‌ونقل و توزیع محصول) و همچنین مقررات برچسب‌گذاری بر مواد غذایی دارای محصولات اصلاح‌شده می‌باشد. علاوه بر این حتماً لازم است موقعیت جغرافیایی که در آن این‌گونه محصولات تولیدشده‌اند قید شود. همچنین قوانین بسیار سفت و سختی برای تضمین کیفیت محصول و جلوگیری از آمیختن آن‌ها با محصولات طبیعی در نظر گرفته می‌شود. درمجموع دو عامل بسیار مهم ازجمله نگاه منفی افکار عمومی به این محصولات و همچنین وجود قوانین سخت‌گیرانه مسئله تولید محصولات اصلاح‌شده در فرانسه را تحت‌الشعاع قرار خود قرار داده است. وجود چنین فضایی موجب شده که هم‌اکنون هیچ محصول ترا ریخته‌ای در فرانسه تولید نشود، هرچند این کشور درزمینه لابراتوارهای پژوهشی مربوط به مهندسی ژنتیک کشوری پیش رو محسوب شده و مقادیر قابل‌توجهی از محصولات ترا ریخته را از سایر کشورها وارد می‌کند.

در فرانسه آژانس ملی امنیت غذایی و سلامت محیط و کار (Agence nationale de sécurité sanitaire, de l’alimentation, de l’environnement et du travail) نهاد مسئول رسیدگی و نظارت بر محصولات اصلاح‌شده می‌باشد. علاوه بر این تصویب قوانین مربوطه و همچنین وضع مقررات دولتی می‌بایست تحت نظر شورای عالی بیوتکنولوژی (Haut Conseil des biotechnologies) که دارای زیرگروه‌های متنوع در قالب کمیته اقتصادی، کمیته اخلاقی، کمیته اجتماعی و کمیته فناوری می‌باشد، صورت گیرد. افزون بر این در سطح محلی نیز بسیاری از شهرداری‌ها و شوراهای شهر و روستا مقرراتی را برای محدود نمودن کشت و تولید محصولات ترا ریخته وضع نموده‌اند (که البته به لحاظ حقوقی چالش‌هایی را ایجاد کرده است).

 جمع‌بندی

- اتحادیه اروپا از سال ۱۹۹۰ دارای قانون صدور مجوز تولید و مصرف محصولات ترا ریخته است

- اتحادیه اروپا از بزرگ‌ترین واردکنندگان و مصرف‌کنندگان محصولات ترا ریخته جهان است

- بر اساس دستورالعمل ۲۰۰۱ پس از طی فرایندهای صدور مجوز در مرجع ایمنی غذایی اتحادیه اروپا کشت محصولات ترا ریخته در تمامی کشورهای عضو مجاز است و کشورهای عضو تنها به استناد مستندات علمی می‌توانند کشت یک رخداد معین را منع کنند.

- تولید و فروش جانداران مهندسی‌شده ژنتیکی در انگلستان و ولز مجاز است منوط به آن‌که در فرآیند پیچیده‌ای که عمدتاً در سطح اتحادیه اروپا انجام می‌گیرد

- در حال حاضر محصولات ترا ریخته به‌عنوان نوعی تجارت محسوب نمی‌شوند و در این کشور تولید نمی‌شوند اما واردات این محصولات به داخل کشور صورت می‌پذیرد - اگرچه ممنوعیتی در خصوص تولید نیز وجود ندارد.

- اختلافات کشورهای اروپایی بر سر سلامت محصولات ترا ریخته، کشور آلمان را مجاب کرد تا مطابق قانون بیوتکنولوژی خود از سال ۲۰۰۸ بر روی محصولات ترا ریخته، برچسب ترا ریختگی اعمال کند.

- قبل از سال 2012 کشت محصولات ترا ریخته (محصولات دستکاری‌شده ژنتیکی) در کشور آلمان به‌صورت تجاری و دولتی انجام می‌شد اما از سال 2012 کشت آن‌ها به‌صورت تجاری کاهش یافت و درنهایت در سال 2013 کشت تجاری این محصولات در آلمان به‌طور کامل ممنوع شد و تنها کشت آن‌ها به‌صورت دولتی و زیر نظر دولت آلمان انجام می‌گیرد.

 

گروه تخصصی اتحادیه اروپا

25 دی 1396



[2] irbic.ir/9098

[3] http://www.ey.com/Publication/vwLUAss ... otechnology-in-europe.pdf

[4] http://www.ey.com/Publication/vwLUAss ... otechnology-in-europe.pdf

[5] genetically modified organisms (GMOs)

[6] که دستورالعمل اصلی آن را می توان از طریق لینک زیر یافت:

Directive 2001/18/EC of the European Parliament and of the Council art. 2(2), 2001 O.J. (L 106) 1,

 http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/Le ... 2001:106:0001:0038:EN:PDF.

[7] Environmental Protection Act 1990

[8] Genetically Modified (Deliberate Release) Regulations 2002, SI 2002/2443,

 http://www.legislation.gov.uk/uksi/20 ... /introduction/made#f00003.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

قوانین بیوتکنولوژی (جانداران مهندسی‌شده ژنتیکی) در اتحادیه اروپا

۱۳۹۷/۱/۱۲

آینده اروپا با توجه به چالش‌ها و تهدیدات جاری

۱۳۹۶/۶/۴

بازتعريف نقش دفاعي اتحاديه اروپا در ارتباط با سازمان پيمان آتلانتيک شمالي (ناتو)

۱۳۹۶/۴/۴

بررسی سناریوهای چهارگانه راهبردهای دفاعی آینده اروپا

۱۳۹۶/۳/۱۷

اتحادیه اروپا در سال 2017: تداوم و تغيير

۱۳۹۶/۱/۱۹

رهیافت راست افراطی اروپا: فرصت یا تهدید!

۱۳۹۶/۱/۱۴

تحلیل محتوایی راهبرد جهانی سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا

۱۳۹۵/۱۲/۱۸