ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > ایالات متحده آمریکا > ایالات متحده آمریکا، موضوع هسته‌ای کره شمالی و برجام

ایالات متحده آمریکا، موضوع هسته‌ای کره شمالی و برجام

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 303

آزمایش‌های هسته ای اخیر کره شمالی و تشدید تنش‌های میان این کشور و ایالات متحده باعث شده است تا بار دیگر پرونده و موضوع این کشور در صدر اخبار قرار گیرد. اما این کشور چگونه هسته‌ای شد؟

تلاش کره شمالی برای هسته‌ای شدن، به اوایل دهه 1950 بر می گردد. این کشور در سال 1952 موسسه تحقیقات انرژی هسته‌ای را تأسیس کرد و در فوریه 1956 قراردادی با شوروی جهت اعزام کارشناسان کره‌ای به این کشور به امضاء رساند. در واقع در این زمان کره شمالی کمک‌های بسیاری از شوروی جهت دستیابی به فناوری هسته‌ای به دست آورد. این فعالیت‌ها و همکاری‌ها در خلال دهه های 70 و 80 میلادی گسترش یافت، اما مخالفت‌های آمریکا باعث اعمال فشارهای بسیاری بر کره شمالی شد و این کشور مجبور شد در ژوئیه 1977 قرارداد پادمان سه جانبه‌ای با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شوروی امضاء کند و در دسامبر 1985 معاهده عدم گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان پی تی) را امضاء کرد. سقوط شوروی باعث تزلزل موقعیت کره شمالی شد و باعث گردید تا این کشور در سال 1992 مجبور به امضای موافقت‌نامه پادمان‌های آژانس گردد. از این زمان تا سال 2003 دوره‌های مختلفی از "مذاکره– تنش- مذاکره" و به صورت همزمان، "قطع فعالیت‌های هسته‌ای کره شمالی و شروع مجدد آن" را شاهد بودیم. در سال 2003 به پیشنهاد چین مذاکرات سه جانبه‌ای میان آمریکا، چین و کره شمالی آغاز شد که نهایتاً به مذاکرات شش جانبه میان کره شمالی، کره جنوبی، آمریکا، روسیه، چین و ژاپن منجر شد. این مذاکرات منجر به توافقاتی گردید، اما بار دیگر در سال 2006 و با نخستین آزمایش هسته‌ای کره شمالی تنش افزایش یافت و شورای امنیت قطعنامه 1718 را صادر کرد و این مسئله و فشارهای پس از آن باعث بازگشت مجدد کره شمالی به میز مذاکره و رسیدن به توافقاتی جدید شد. همین دور باطل "مذاکره- توافق- خروج کره شمالی از مذاکره– از سرگیری فعالیت‌های هسته‌ای – مذاکره مجدد" تا سال 2008 تداوم یافت و در این سال کره شمالی مبادرت به تخریب برج خنک کننده در مجتمع یونگبیون کرد. اما تشدید تنش‌ها در سال 2009 به دلیل پرتاب راکت توسط کره شمالی باعث شد تا این کشور بازرسان آژانس را اخراج کرده و به بازسازی مجتمع یونگبیون بپردازد و دومین آزمایش هسته‌ای خود را در 25 مه 2009 انجام دهد.[1]

US_ North Korea1

کره شمالی در سال 2013 مبادرت به سومین آزمایش هسته ای کرد و در پاسخ به قطعنامه 2094 شورای امنیت، آمریکا و کره جنوبی را به حمله هسته ای تهدید کرد. این تهدید باعث وارد کردن پرونده کره شمالی به مرحله خطرناکی شده است و پس از آن نیز این کشور آزمایشهای هسته ای دیگری نیز انجام داد و در برهه های مختلف به تهدید آمریکا و هم پیمانانش در شرق آسیا اقدام کرده است.[2] در واقع برخوردهای نسنجیده ایالات متحده آمریکا باعث شد تا موضوع هسته ای کره شمالی بدینجا کشیده شود و در حال حاضر و با در اختیار داشتن تسلیحات هسته ای توسط این کشور، هر لحظه امکان وقوع یک جنگ هسته ای مصیبت بار وجود دارد. از زمان آغاز مسئله هسته ای کره شمالی تاکنون، این کشور همواره آمریکا را به دلیل زیر پاگذاشتن تعهداتش در مذاکرات دو جانبه و چند جانبه مورد انتقاد قرار داده و خواسته های این کشور را غیر معقولانه قلمداد کرده است. حتی برخی معتقدند که همین برخورد سخت و شدید آمریکا باعث شد تا کره شمالی به سمت تولید سلاح هسته ای حرکت کند.

 US_ North Korea2

اما موضوع هسته ای ایران وضعیت متفاوتی از موضوع کره شمالی داشته و دارد. جمهوری اسلامی ایران همواره اعلام کرده است که هدف این کشور دستیابی به فناوری صلح آمیز هسته ای است و به هیچ وجه قصد تولید سلاح هسته ای نداشته و این نوع تسلیحات جایگاهی در سیستم دفاعی ایران ندارد. حتی آژانس بین المللی انرژی اتمی(IAEA) نیز ماهیت صلح آمیز برنامه هسته ای ایران را در چندین نوبت تأیید کرده[3] و محمد البرادعی، دبیرکل سابق آژانس نیز در کتاب خاطرات خود گفته است که ایران به دنبال سلاح هسته ای نیست.[4] اما علی رغم این مسئله، ایالات متحده آمریکا فشار بسیاری بر ایران وارد کرده و از طرق مختلف (تهدید و تحریم) سعی در اعمال فشار بر ایران به بهانه برنامه هسته ای کرده و بصورت غیرعادلانه ای این پرونده را به شورای امنیت سازمان ملل کشانده است و برخی قطعنامه ها از قبیل 1696، 1737، 1747، 1803، 1835 و 1929 را بر ایران تحمیل کرد. اما ایران برای جلوگیری از ایجاد اجماع جهانی علیه خود و تثبیت صلح آمیز بودن برنامه هسته ای خود حاضر به گفت و گو شد و مذاکرات پر فراز و نشیبی را با طرفهای مقابل داشت. این مذاکرات بیش از یک دهه طول کشید و مهمترین برهه این مذاکرات، گفت و گوهای میان ایران و گروه موسوم به 5+1 از سال 1392 تا 1394 بود، که نهایتاً منجر به برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) شد. از آن زمان نیز ایران همواره به مفاد برجام پایبند بوده و بنا به گزارشهای متعدد آژانس بین المللی انرژی اتمی(IAEA)  از مقررات برجام عدول نکرده است. اما روی کار آمدن دونالد ترامپ در ایالات متحده آمریکا و انتقادات شدید وی از برجام و طرح احتمال خروج این کشور از موافقت نامه هسته ای بقای آن را با تردید رو به رو کرده است. دولت آمریکا معتقد است برجام باید اصلاح شود و طبق مقررات کنونی نمی توان به تداوم کنترل برنامه هسته ای ایران در آینده امید داشت. اما ایران به هیچ وجه حاضر به مذاکره مجدد در مورد برجام نخواهد شد. بنابراین اقدامات اخیر آمریکا نتیجه ای جرء تضعیف و یا تخریب برجام، که نمادی از کاربرد دیپلماسی در حل مناقشات بین المللی است، نخواهد داشت.

بسیاری از تحلیل گران تحولات اخیر در کره شمالی و تهدیدات هسته ای این کشور علیه آمریکا و هم پیمانانش را دلیلی بر ضرورت حفظ برجام می دانند و معتقدند از بین رفتن برجام باعث حرکت ایران به سمت تولید بمب اتمی و تبدیل این کشور به کره شمالی دیگری در منطقه حساس خاورمیانه خواهد شد. اما شاید بتوان اینگونه گفت که ایران به هیچ وجه به سمت تبدیل شدن به کشوری نظیر کره شمالی نخواهد رفت، چرا که مبنا و پایه سیستم دفاعی ایران بر اساس اتکاء به تسلیحاتی به جزء سلاحهای هسته ای قرار داشته و امنیت خود را درون زا و مبتنی بر توانایی های داخلی خود می داند. اما از منظری دیگر می توان ارتباط تحولات کره شمالی با موضوع برجام را نشان داد. هر چند دونالد ترامپ با زبانی تهدیدآمیز با کره شمالی صحبت می کند، اما برخی از دولتمردان این کشور – نظیر تیلرسون- بر آمادگی آمریکا برای مذاکره با کره شمالی و کاهش تنش ها در شبه جزیره کره تأکید کردند. اینجاست که این سوأل مطرح می شود که کره شمالی چگونه می تواند به مذاکره با آمریکا اعتماد کند، وقتی رفتار و اقدامات اخیر دولت آمریکا در مورد برجام و نقص تعهدات صریح این کشور و مطرح کردن بحث اصلاح در برجام را می بیند؟ در واقع اقدامات دولت آمریکا در تضعیف برجام و یا تخریب آن بیش از هر چیز منجر به تشدید عدم اعتماد سایر بازیگران – از قبیل کره شمالی- به این کشور خواهد شد؟ جمهوری اسلامی ایران منافع و مزایای بسیاری از برجام بدست آورده است که مهمترین آنها کاهش تنشهای میان این کشور و کشورهای غربی، غیر امنیتی شدن پرونده هسته ای آن و کسب منافع اقتصادی و تجاری بوده است و تضعیف و یا تخریب برجام نمی تواند باعث بازگشت این کشور به وضعیت 5 سال گذشته شود، اما این مسئله می تواند باعث تخریب بیش از پیش وجهه آمریکا نزد بازیگران بین المللی گردیده و اعتماد آنها به مذاکره با آمریکا را تخریب کند. چرا که آنها به این مسئله اعتقاد پیدا خواهند کرد که آمریکا حتی به موافقت نامه ها و معاهداتی که خود از تهیه کنندگان و امضاء کنندگان آن بوده است نیز پایبند نخواهد ماند. این مسئله نیز تنها در مورد برجام صدق نمی کند، بلکه خروج آمریکا از موافقت نامه اقلیمی پاریس[5] و موافقت نامه ترانس پاسیفیک(TPP)[6] نیز نشان دهنده این مسئله است. اینجاست که بازیگری نظیر کره شمالی تنها راه مقابله با آمریکا را نه از طریق دیپلماسی، بلکه از طریق سلاح هسته ای و تهدیدات هسته ای می داند.

US_ North Korea3 

بنابراین تردیدی وجود نخواهد داشت که خروج آمریکا از برجام نه تنها مشکلات این کشور در مقابله با ایران را افزونتر خواهد کرد و باعث دوری متحدان این کشور خواهد شد، بلکه حل معضل کره شمالی را نیز بسیار دشوار کرده و جهان را به سمت مناقشات هسته ای و تهدیدات فراگیر سوق خواهد داد. این مسئله در حال حاضر در بخشی از هیئت حاکمه ایالات متحده آمریکا درک شده است، اما رئیس جمهور آمریکا و برخی از نزدیکان وی تمایلی به درک این واقعیت نداشته و عدم شناخت صحیح نسبت به قواعد و قوانین رفتار در سیاست خارجی باعث در پیش گرفتن رفتارهای نسنجیده توسط آنان می شود.

 

گروه تخصصی ایالات متحده آمریکا
سید محمد موسوی (کارشناس گروه تخصصی ایالات متحده آمریکا) 
28 شهریور 1396



[4].Mohamed ElBaradei, THE AGE OF DECEPTION; Nuclear Diplomacy in Treacherous Times, New York: Metropolitan Books/Henry Holt & Company, 2011.

[5]. Paris climate agreement

[6]. Trans-Pacific Partnership (TPP)

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

کارنامه یکساله نظامی ترامپ و مواضع احزاب سیاسی

۱۳۹۷/۲/۲۴

کارنامه یکساله اقتصادی ترامپ و مواضع احزاب سیاسی

۱۳۹۷/۲/۲۳

کارنامه یکساله اجتماعی ترامپ و مواضع احزاب سیاسی

۱۳۹۷/۱/۲۶

عوامل موثر بر تصمیمات کاربردی سیاست خارجی امریکا و تاثیرات آن بر منافع جمهوری اسلامی ایران: احتمالات ایجاد شبکه جاسوسان خصوصی

۱۳۹۷/۱/۲۰

قراردادهای فروش تسلیحات به کشورهای جنوب شرق آسیا

۱۳۹۷/۱/۱۹

نقش جارد کوشنر در سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه

۱۳۹۷/۱/۱۹

همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق: لابی کردها در آمریکا، سناریوهای آینده و جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۷/۱/۸

ابرقدرتی زیر سایۀ ترس از روسیه

۱۳۹۶/۱۲/۸

سند راهبرد امنیت ملی ایالات متحده آمریکا و مهار فدراسیون روسیه

۱۳۹۶/۱۲/۲

سیاست انرژی دونالد ترامپ؛ پیامدهای جهانی و تبعات آن برای ایران (بخش دوم)

۱۳۹۶/۸/۱۶

حملات صوتی به دیپلمات‌های آمریکایی در کوبا

۱۳۹۶/۸/۱۶

سیاست انرژی دونالد ترامپ؛ پیامدهای جهانی و تبعات آن برای ایران (بخش نخست)

۱۳۹۶/۸/۷

استراتژی جدید دونالد ترامپ در خصوص ایران؛ نواخت طبل جنگ

۱۳۹۶/۸/۲

ترامپ، سازمان ملل؛ هیاهو برای هیچ

۱۳۹۶/۷/۴

ایالات متحده آمریکا، موضوع هسته‌ای کره شمالی و برجام

۱۳۹۶/۶/۲۸

تحلیل روند اسناد امنیت ملی ایالات‌متحده امریکا از آغاز تا کنون (2015-1987)

۱۳۹۶/۵/۲۱

تشکیل تیم مورد اعتماد ترامپ در مورد موافقت نامه هسته ای ایران

۱۳۹۶/۵/۱

بیم و امید ترامپ از گسترش روابط با روسیه

۱۳۹۶/۴/۲۷

مدل‌سازی دکترین سیاست خارجی دونالد ترامپ

۱۳۹۶/۴/۱۳

چشم‌انداز روابط آمریکا و چین در مواجهه با تهدید کره شمالی

۱۳۹۶/۳/۳۱

مهار و بازداشتن ایران پس ازتوافق هسته ای:مرکزمطالعات بین الملل و راهبردی (CSIS) مارس 2017 مصادف با فروردین ماه 96

۱۳۹۶/۳/۳

ارزیابی سیاست خارجی 14 هفته ای ترامپ

۱۳۹۶/۲/۱۲

حمله موشکی آمریکا به سوریه: پارادوکس سیاست‌های اعلامی و اعمالی

۱۳۹۶/۲/۱۰

بررسی تیم سیاست خارجی و امنیتی ترامپ

۱۳۹۶/۲/۹

معرفی و تحلیل شخصیت مایکل فلین مشاور امنیت ملی سابق ایالات متحده در دولت ترامپ

۱۳۹۵/۱۲/۷

راهبردهای احتمالی دولت ترامپ در سوریه و تاثیرات آن بر منافع جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۵/۱۲/۳

دکترین ترامپ و تیم مشاوران سیاست خارجی او

۱۳۹۵/۱۰/۱۳

جایگاه معاونت ریاست جمهوری در ساختار سیاسی امریکا

۱۳۹۵/۱۰/۷

انتخابات 2016 ریاست جمهوری امریکا؛ معرفی چهره های کلیدی تیم سیاست خارجی هیلاری کلینتون

۱۳۹۵/۹/۱۵

چرایی تفاوت بین خوانش کاخ سفید و کنگره از متن گزارش 28 صفحه‌ای

۱۳۹۵/۷/۷

اختلافات میان امریکا و عربستان؛ تاکتیکی یا راهبردی؟

۱۳۹۵/۵/۱۹

انتخابات 2016ریاست جمهوری امریکا؛ تحلیلی بر آخرین وضعیت انتخابات و بررسی موضع گیری نامزدها نسبت به خاورمیانه و بالاخص ایران

۱۳۹۵/۵/۶

بررسی روابط تسلیحاتی ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی؛با نگاهی به شرکت‌های برتر نظامی جهان

۱۳۹۵/۴/۱۹

آمریـکا؛ سیـاست چرخش به شرق آسیـا و تاثیر آن بر خاورمیانه

۱۳۹۵/۴/۱۴

سرگردانی ناتو در سوریه

۱۳۹۴/۱۲/۲

انتخابات 2016 ریاست جمهوری امریکا؛موضع گیـری نامزدها نسبت به توافق هستـه ای ایـران

۱۳۹۴/۱۰/۱۹

تأثیر تحولات شرق اروپا بر راهبرد چرخش به شرق امریکا: تهدید اصلی چین یا روسیه؟

۱۳۹۴/۹/۲۸

انتخابات 2016 ریاست جمهوری امریکا؛مروری بر فرآیند انتخابات و معرفی کاندیداهای این دوره

۱۳۹۴/۸/۱۳

بررسی گزارش دیلی بیست از تامین اینترنت ایران بوسیله یک شرکت آمریکایی وابسته به سیا

۱۳۹۴/۸/۱۲

بررسی محبوبیت جهانی ایران از دیدگاه مرکز تحقیقاتی پیو

۱۳۹۴/۴/۲۱

مقامات اسرائیل: به تعویق افتادن توافق هسته ای با ایران بهتر از به نتیجه رسیدن آن است

۱۳۹۴/۳/۲۰

همایش مبارزه با خشونت گرایی افراطی در کاخ سفید

۱۳۹۴/۲/۲۸

آمریکا و خاورمیانه

۱۳۹۴/۲/۲۲

روابط آمریکا-کوبا؛ اهمیت آن در حرکت به سمت کاهش تنش در روابط ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۴/۲/۲۲