ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > فرانسه > معرفی برترین اندیشکده‌های فرانسوی در عرصه‌ی سیاست خارجی

معرفی برترین اندیشکده‌های فرانسوی در عرصه‌ی سیاست خارجی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۹/۲۳ تعداد بازدید: 683

نگارنده: نوشین لک

این نوشتار با معرفی جایگاه اندیشکده‌های فرانسوی در جهان و با معرفی مهم‌ترین آن‌ها از حیث حوزه‌ی مطالعاتی به‌ویژه حوزه‌ی سیاست خارجی، نوع رویکرد هریک را در رابطه با ایران مورد بررسی قرار می‌دهد.

مقدمه

اندیشکده‌ یا کانون تفکر یا اتاق فکر به سازمان، مؤسسه، شرکت یا گروهی گفته می‌شود که معمولاً مستقل از دولت یا هر قدرت دیگری باهدف ایجاد منفعت در قالب گروهی از نخبگان گرد هم می‌آیند و به بررسی مسائل مختلفی چون سیاست‌گذاری‌های اجتماعی، راهبرد سیاسی، اقتصادی، علمی، یا موضوعات مربوط به فناوری یا سیاست‌های تجاری و یا حتی توصیه‌های نظامی می‌پردازند.

اندیشکده‌های فرانسوی

این نهادها اغلب به‌عنوان پلی بین مسائل آکادمیک و سیاست‌گذاری عمومی و نیز بین دولت‌ها و جامعه مدنی، در جهت خدمت به منافع ملی در سطح جهانی و به‌عنوان صدایی مستقل خواستار ترجمه‌ی تحقیقات کاربردی و عمومی به زبانی قابل‌فهم و قابل‌اعتماد برای سیاست‌گذاران و عموم مردم هستند.[1]

ازنظر پیتر سینگر[2]، اندیشکده‌ها بین جهان تحقیق و جهان سیاست رابطه برقرار کرده و با نگاهی آکادمیک به بررسی مسائل روز می‌پردازند. ازنظر جیمز مک گان، رئیس دانشگاه پنسیلوانیا «این مراکز به توسعه برنامه‌های سیاسی و ایجاد پل میان علم و عمل کمک خواهند کرد.»

فرانسه از سابقه‌ی طولانی در امر گردهمایی نخبگان در قالب کلوب های فکر، سالن های ادبی و فلسفی در قرن هجدهم و کلوب های انقلابی برخوردار بوده است، این در حالی است که رشد اندیشکده‌ها در این کشور بسیار دیرتر از سایر کشورهای اروپایی رخ داد.اما در طی سال‌ها با افزایش تعداد آن‌ها، میزان تولیدات، مخاطبین و تاثیرات آن‌ها نیز رو به فزونی گذارده است. نقطه ی اوج این اتفاق برگزاری نخستین نشست میان اندیشکده‌ها در پاریس در تاریخ 6 نوامبر 2010 بود. پیش از آن نیز تشکیل اندیشکده‌ها در پایان سال‌های 1960 و در ابتدای سال 2000 بسیار گسترده بود که تعداد آن‌ها را در حدود 150 اندیشکده در سال می‌توان شمرد.

از آن زمان به بعد، افزایش تعداد آن‌ها در آمریکا به‌شدت کند شد و در عوض در فرانسه شتاب گرفته و وزن آن‌ها در تصمیم‌گیری سیاسی تقویت شد. در این نوشتار سعی بر آن است تا با تکیه‌بر گزارش جهانی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، به معرفی جایگاه اندیشکده‌های فرانسوی در جهان و گونه شناسی آن‌ها از حیث نوع وابستگی و معرفی مهم‌ترین آن‌ها از حیث حوزه‌ی مطالعاتی به‌ویژه حوزه‌ی سیاست خارجی بپردازیم. در این میان با بررسی مقالات هریک از این اندیشکده‌ها در رابطه با ایران، نوع رویکرد آنان را در قبال کشورمان مورد بررسی قرار می‌دهیم.


تعداد اندیشکده‌ها در جهان

بر طبق گزارش جهانی اندیشکده‌ها[3] توسط دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، مجموع کل اندیشکده‌های جهان در این سال 6846 بوده است که در مقایسه با سال 2012 با رقم 6603 و سال 2010 با رقم 6480 افزایش قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. بیشترین تعداد اندیشکده‌ها مربوط به قاره آمریکا با 1931 عدد و قاره اروپا با 1770 عدد است.

اندیشکده‌های فرانسوی 1

نکته‌ی قابل‌توجه آن‌که رشد اندیشکده‌های اروپایی در مقایسه با اندیشکده‌های آمریکایی بسیار کند بوده و ارزش این مؤسسات به‌درستی درک نشده است و آن‌ها به‌عنوان مراکز نخبه‌گرایی، تأثیر قابل‌توجهی بر تصمیم گیران حکومتی ندارند. این در حالی است که فرانسه در مقایسه با آلمان و سایر کشورهای اروپایی از بودجه‌ی بسیار اندکی درزمینه‌ی تجهیز اندیشکده‌ها برخوردار‌است.

رتبه‌بندی اندیشکده‌های فرانسوی

فرانسه از منظر تعداد اندیشکده‌ها در جهان، با تعداد 180 اندیشکده در سال 2015، در مقام ششم جهانی قرار دارد.

اندیشکده‌های فرانسوی 2

جدول 1: تعداد اندیشکده‌های جهان (2015)

همچنین با نگاهی به گزارش جهانی اندیشکده‌ها توسط دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، رتبه‌بندی اندیشکده‌های فرانسوی در سطح جهانی و نیز در بین کشورهای اروپای غربی را نیز می‌توان به‌خوبی مشاهده کرد.

 

اندیشکده‌های فرانسوی3 جدول 2: رتبه‌بندی اندیشکده‌های فرانسوی در جهان (2015)

 

 اندیشکده‌های فرانسوی 4

جدول 3: رتبه‌بندی اندیشکده‌های فرانسوی در اروپای غربی (2015)

گونه شناسی اندیشکده‌ها بر اساس نوع وابستگی

دسته‌بندی‌های مختلفی از حیث عملکرد و نوع وابستگی اندیشکده‌ها به نهادهای دولتی وجود دارد. اکثر اندیشکده‌ها در مقایسه با سایر مؤسسات با ساختاری رسمی دارای ساختاری کاملاً غیررسمی هستند. برخی از آن‌ها اغلب گرداگرد یک شخصیت سیاسی یا یک حزب سیاسی به همراه افراد طرفدار آن‌ها برای حل مشکلات پیرامون سیاست عمومی گرد هم می‌آیند. روی‌هم‌رفته می‌توان اندیشکده‌ها را بر اساس نوع وابستگی آن‌ها به‌صورت زیر طبقه‌بندی کرد.

اندیشکده‌های فرانسوی 5 جدول 4: گونه شناسی اندیشکده‌ها بر اساس وابستگی مالی و سیاسی

باید توجه کرد که این نوع طبقه‌بندی صرفاً جنبه‌ی توصیفی و اعلانی دارد و بسیاری از مؤسسات مذکور باوجود اعلان مستقل بودن، ازنظر مادی و معنوی به دولت و یا احزاب خاص وابستگی‌هایی دارند.

گونه شناسی بر اساس حوزه تحقیقاتی

در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در مورد برتری اندیشکده‌ها در حوزه‌های تحقیقاتی مختلف، اندیشکده‌های فرانسوی تنها در حوزه‌ی دفاع و امنیت ملی، توسعه روابط بین‌الملل، اقتصاد بین‌الملل و سیاست خارجی و روابط بین‌الملل دارای رتبه بودند و هیچ‌یک از اندیشکده‌های فرانسوی در سایر حوزه‌ها ازجمله اقتصاد داخلی، سیاست آموزشی، انرژی و منابع، محیط‌زیست، سلامت، سیاست اجتماعی، شفافیت سازی و حکمرانی، ارتباطات خارجی و نیز تأثیر بر سیاست‌گذاری عمومی در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا رتبه‌ای کسب نکرده و نامی از آن‌ها ذکر نشده است.

در جدول زیر چهار حوزه‌ی مطالعاتی برتر اندیشکده‌های فرانسوی به همراه رتبه‌بندی اندیشکده‌های معتبر در همان حوزه قابل‌مشاهده است.

اندیشکده‌های فرانسوی 6 جدول 5: برترین اندیشکده‌های فرانسوی در حوزه مطالعاتی

 معرفی اندیشکده‌ها

با توجه به تعداد زیاد اندیشکده‌های فرانسوی (180 اندیشکده) و معرفی برترین اندیشکده‌ها در سطح جهانی و اروپای غربی و نیز رتبه‌بندی آن‌ها بر اساس حوزه‌ی تحقیقاتی[4]، در این قسمت تنها به معرفی برترین اندیشکده‌ها در حوزه‌ی سیاست خارجه می‌پردازیم.

مهم‌ترین این اندیشکده‌ها عبارت‌اند از:

  1. موسسه فرانسوی روابط بین‌الملل (IFRI)
  2. موسسه روابط بین‌الملل و راهبردی (IRIS)
  3. مرکز ‌مطالعات و تحقیقات بین‌الملل (CERI)
  4. بنیاد تحقیقات راهبردی (FRS)
  5. مرکز مطالعات آینده‌نگری و اطلاعات بین‌المللی (CEPII)
  6. موسسه توسعه پایدار و روابط بین‌الملل (IDDRI)
  7. بنیاد نوآوری سیاسی (Fondapol)
  8. موسسه‌ی اروپای ما، ژاک دلور (Notre Europe)
  9. موسسه‌ی مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا (EUISS)
  10. بنیاد روبرت شومن (Fondation Robert Schuman)

1-    موسسه فرانسوی روابط بین‌الملل

French Institute of International Relations (IFRI)

موسسه فرانسوی روابط بین‌الملل که در رتبه‌بندی گزارش جهانی اندیشکده‌ها در سال 2015 توسط دانشگاه پنسیلوانیا، در بین 6681 اندیشکده از 182 کشور جهان در مقام 16 (جدول:2) دنیا و در رتبه‌بندی قلمرو مطالعاتی، در حوزه‌ی سیاست خارجی و روابط بین‌الملل رتبه 9 (جدول:5) قرار گرفت، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اندیشکده‌های فرانسوی و جهان محسوب می‌شود. این موسسه در سال 1979 و بر روی مدل انگلیسی تأسیس شد و به تجزیه‌وتحلیل مسائل بین‌الملل و جهان می‌پردازد. مخاطبان این موسسه تصمیم گیران سیاسی و اقتصادی، محافل دانشگاهی، رهبران افکار و نمایندگان جوامع مدنی هستند. تجزیه‌وتحلیل و پیش‌بینی مسائل اروپا و بین‌الملل از طریق یک رویکرد چند رشته‌ای با ترکیب ملی و جهانی از اهداف آن است. تیری دو مونتبریال[5]، مؤسس و رئیس این موسسه، به‌عنوان مؤسس و رئیس اجلاس جهانی سیاست نیز شناخته‌ می‌شود.

حوزه‌های تحقیقاتی

   - مسائل منطقه‌ای: اروپا، روسیه / کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، آسیا، ایالات‌متحده، شمال آفریقا و جنوب صحرای آفریقا، ترکیه و خاورمیانه
   - مسائل موضوعی: امور راهبردی و امنیتی، انرژی، فضا، مهاجرت و شهروندی

انتشارات

این موسسه با انتشار مطالب خود در دو نشریه به ترویج تحقیقات محققان خود می‌پردازد. مجله‌ی «سیاست خارجی»[6] که یکی از قدیمی‌ترین مجلات فرانسوی درزمینه‌ی روابط بین‌الملل است. همچنین یک سری گزارش‌ها تحت عنوان RAMSES نیز در این موسسه به چاپ می‌رسد. موسسه‌ ایفری تحلیل‌های خود را به چهار زبان، فرانسه، انگلیسی، آلمانی و روسی به چاپ می‌رساند.

IFRI در بروکسل

موسسه ‌ایفری از مارس 2005، شعبه‌ای را در شهر بروکسل، مرکز اتحادیه اروپا تأسیس کرده است که به ارتباط با سایر اندیشکده‌های بین‌المللی واقع در بروکسل می‌پردازد.[7]

همایش‌ها

نشست‌های برگزارشده در این موسسه در چارچوبی غیررسمی و غیر حزبی میان کارشناسان و سیاست‌گذاران برگزار می‌شوند. در سال 2014 این موسسه بیش از 110 اجلاس و نشست در پاریس و بروکسل برگزار کرده و برپایی 20 مراسم بزرگ بین‌المللی و تعدادی کارگاه و هم‌اندیشی را نیز عهده‌دار بوده است که در این برنامه‌ها بیش از 8000 نفر شرکت کرده‌اند.

نگاه به ایران

از بین 625 مقاله‌ و مصاحبه‌ی چاپ‌شده در مجلات،سایت موسسه، مصاحبه‌ها و مقالاتی که در رسانه‌های مرتبط با این موسسه (لوفیگارو، فرانس 24، لوموند و...) در مورد موضوع ایران به چاپ رسیده است[8]، توافق هسته‌ای ایران و انتخابات ریاست جمهوری در صدر مجموع گزارش‌های این موسسه قرار دارد.

2-    موسسه روابط بین‌الملل و راهبردی

Institut des Relations Internationales et Stratégiques (IRIS)

ایریس، اتاق فکری شناخته‌شده در عرصه جهانی است. بر اساس مطالعات سال 2015 دانشگاه پنسیلوانیا، این مرکز جایگاه 44 را در بین اندیشکده‌های اروپای غربی (جدول 3)، جایگاه 31 در مقوله دفاع و امنیت ملی (جدول:5) و جایگاه 26 را در حوزه‌ی سیاست خارجی و روابط بین‌الملل (جدول:5) را دارد.

موسسه روابط بین‌الملل و راهبردی، حاصل ابتکار جمعی از متخصصین فرانسوی است که در سال 1991 تشکیل شد. این موسسه‌ از مهم‌ترین اتاق‌های فکر فرانسه است که با اهداف و کارکردهای عمومی تأسیس شد. فعالیت این انجمن در حوزه‌های ژئوپلیتیک و راهبردی است و تنها اتاق فکری است که باوجود ابعاد بین‌المللی در پژوهش‌هایش، اعلان استقلال در رویکردهایش را دارد. ایریس، سعی دارد به‌عنوان اندیشکده‌ای در حوزه امنیت بین‌المللی شناخته شود. موضع سیاسی این موسسه بیشتر به جناح چپ گرایش دارد.

منابع مالی

 بر اساس مدل همکاری بخش خصوصی و بخش مردمی، موسسه ‌ایریس نیاز مالی خود را از سه بخش تأمین می‌کند:

   - یک‌سوم درآمدها از قراردادهای منعقده بین موسسه و وزارت دفاع فرانسه حاصل می‌شود.
   - بخش دیگر از برگزاری دوره‌های آموزشی است.
   - یک‌سوم آخر نیز از پرداخت حق عضویت اعضا و قراردادهای بین موسسه و نهادهای بین‌المللی به دست می‌آید.

حوزه‌های تحقیقاتی

محورهای اصلی پژوهش در ایریس شامل: امنیت، دفاع و خطرهای جدید، فنّاوری و صنعت دفاع، تعادل بین‌المللی و جهانی‌سازی، انرژی و محیط‌زیست، مسائل اجتماعی و کنش گران غیردولتی; ورزش و روابط بین‌الملل و مطالعات منطقه‌ای شامل: اروپا، آمریکا، کشورهای اوراسیا، آفریقای جنوبی، خاورمیانه و نزدیک، سرزمین‌های مدیترانه و آسیا می‌باشد.

مهم‌ترین همایش‌ها

فعالان این بخش با همکاری حوزه پژوهش، سالانه نزدیک به 21 گردهمایی برگزارمی‌کنند. بعضی از این رویدادها برای عموم قابل‌استفاده و برخی دیگر مخاطب خاص و محدود دارند. همایش‌های بزرگ برگزارشده توسط ایریس، عبارت‌اند از: همایش‌های سالانه مسائل راهبردی از سال 1998 و سلسله همایش‌های نانت در حوزه ژئوپلیتیک. گردهمایی‌های دوجانبه فرانسه با سایر کشورها ازجمله میزگرد راهبردی فرانسه-آلمان، فرانسه-ترکیه، فرانسه-روسیه و فرانسه-مصر نیز ازجمله‌ی آن‌هاست.

انتشارات

انتشارات ایریس به چاپ خروجی‌ها و رویدادهای این اتاق فکر می‌پردازد. هرسال در سالنامه مرجع ایریس، تحت عنوان «سال راهبردی»[9] دیدگاه‌های جهان‌شمول و البته جزئی‌نگر در خصوص عرصه‌های بین‌المللی راهبردی ارائه می‌شود.

«مجله بین‌المللی و راهبردی»[10] این موسسه هر سه ماه یکبار، با کنار هم گذاشتن نظرات ایده پردازان به بررسی موضوعات مهم صحنه بین‌الملل می‌پردازد.

دوره‌های آموزشی

ایریس، دو نوع دوره آموزشی ارائه می‌دهد.

   - دوره‌های آموزشی تخصصی به‌منظور تربیت افرادی که درزمینه‌ی روابط خارجی و راهبردی فعالیت می‌کنند.
   - دوره آموزش عالی خصوصی، با شش مدرک معادل لیسانس و ارشد به‌صورت حضوری و از راه دور در چارچوب دوره عالی مدرسه روابط بین‌الملل ایریس. این موسسه همچنین قادر به برگزاری دوره‌های آموزشی درخواستی به سازمان‌های مختلف است.

مؤسسات و شرکت‌های همکار موسسه

شرکت‌ها و مراکز مختلفی با موسسه همکاری می‌نمایند که برخی از آن‌ها عبارتند از:

 گروه هواپیمایی ایرباس، شرکت آلستوم، اتحادیه اروپا، مجلس ملی، شهرداری پاریس، شرکت پست فرانسه، شرکت رنو، گروه ماشین‌سازی سافران، شرکت نفت توتال و شبکه پنج فرانسه

نگاه به ایران

با نگاهی به مقالات ایریس در مورد ایران[11]، موضوع مذاکرات و توافق هسته‌ای بیشترین فراوانی را در میان مقالات به تحریر درآمده‌ی این موسسه در مورد ایران به خود اختصاص داده است. موضوع انتخابات ایران در هر دوره، به‌ویژه انتخابات آقای روحانی و جریانات اعتدال‌گرا، روابط ایران و آمریکا، تنش‌ها میان ایران و اسرائیل و بحث ابزارهای نظامی ایران و روسیه از مهم‌ترین موضوعات موردبررسی کارشناسان این موسسه بوده است.

3-    مرکز ‌مطالعات و تحقیقات بین‌الملل

SciencePo, Centre de Recherche International (CERI)

مرکز مطالعات و تحقیقات بین‌الملل، بزرگ‌ترین واحد تحقیقاتی دانشکده علوم سیاسی (SciencePo) است. این موسسه در سال 1952 تأسیس‌ و به بزرگ‌ترین مرکز تحقیقاتی فرانسه با تمرکز بر دو حوزه‌ی روابط بین‌الملل و روابط فراملی و منطقه‌ای تبدیل شده است. در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015 نیز رتبه 39 را در اروپای غربی کسب کرده است (جدول:3).‌ 134 دانشجوی دکترای دانشکده علوم سیاسی در سال تحصیلی 2014-2015، پایان‌نامه خود را تحت نظارت مرکز مطالعات و تحقیقات بین‌الملل به پایان رساندند. این موسسه در سال تحصیلی 2013-2014 نزدیک به 50 نفر را از مزایای بورسیه خود برخوردار کرد. از مهم‌ترین شرکای سازمانی با این موسسه می‌توان موسسه مطالعات بین‌الملل و منطقه‌ای پرینستون، دپارتمان روابط بین‌الملل و مطالعات اروپایی مدرسه اقتصاد لندن (LSE)، گروه مطالعات جنگ در کالج کینگ، موسسه آلمانی مطالعات جهانی و منطقه (GIGA Hamburg) را نام برد.

حوزه‌های تحقیقاتی

محققان حاضر در این موسسه از رشته‌های علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، تاریخ و اقتصاد با تمرکز قوی بر روی مسائل خاورمیانه، شمال آفریقا، اروپا، آسیا، مطالعات آمریکا و آفریقا به پژوهش می‌پردازند.

تحقیقات در CERI حول پنج محور گسترده انجام می‌شود: امنیت و خطرات؛ سیاست بین‌المللی، یکپارچگی منطقه‌ای و جهانی‌شدن؛ ایالات و دستگاه‌های سیاسی؛ هویت و سیاست.

علاوه بر فعالیت‌های پژوهشی، دسترسی گسترده به سیاست‌گذاران و سازمان‌های دولتی ازجمله (وزارت امور خارجه و وزارت دفاع)، رسانه‌ها و سازمان‌های غیردولتی و برگزاری هم‌اندیشی‌ها و کارگاه‌های آموزشی، این موسسه را به یکی از اندیشکده‌های مهم فرانسوی تبدیل کرده است.

انتشارات

   - کتاب «سیاست تطبیقی و مطالعات بین‌المللی[12]» که انتشارات (Hurst) انگلیس نشر آن را بر عهده دارد، به‌صورت سالانه حول محور دستگاه‌ها و جوامع سیاسی به‌طور خاص، جنبش‌های اجتماعی، نقش دولت و تعامل بین عوامل خارجی و داخلی را بررسی می‌کند. اکثریت موضوعات کتاب‌های سال‌های گذشته‌ی این موسسه، دربرگیرنده‌ی موضوعات خاورمیانه و شیعه بوده‌است.

          اندیشکده‌های فرانسوی 7

   - کتاب «روابط بین‌الملل و اقتصاد سیاسی[13]»، توسط انتشارات (Palgrave) در انگلیس و با تمرکز بر تحولات خاص دولت‌ها، فرآیندهای منطقه‌ای، مالی و تجاری به‌صورت سالیانه منتشر می‌شود.

اندیشکده‌های فرانسوی 8

   - مطالعات CERI، مجله‌ای الکترونیکی است که در سال 1995 شروع به کارکرده و با بررسی تحولات جهان ابزاری مؤثر برای تصمیم‌گیری به شمار می‌آید. به‌کارگیری از روش‌شناسی علمی در این گزارش‌ها نقطه‌ی تمایز این اندیشکده با سایر اندیشکده‌ها به‌حساب می‌آید.

   - Research questions یا سؤالات پژوهشی، سری مقالات اکتشافی به همراه (ملاحظات نظری و یا بحث‌های مفهومی است) که به‌صورت الکترونیکی در این وب‌سایت منتشرشده است.

   - نقد و بررسی اروپایی مطالعات بین‌المللی (European Review of International Studies) به‌منظور ارتقای مطالعات بین‌المللی به زبان غیر انگلیسی، به سایر زبان‌های اروپایی منتشر می‌شود. این سری مقالات به‌صورت فراخوان از طریق نویسندگان خارجی می‌تواند به سایت مرکز مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ارسال شود.

نگاه به ایران[14]

یکی از مهم‌ترین انتشارات این موسسه از سری کتاب سیاست تطبیقی و مطالعات بین‌المللی این مرکز، ایران و بمب[15] است. موضوعات تشیع و بحران‌های منطقه‌ای را نیز در این سری کتاب‌ها مشاهده می‌شوند که نشان از توجه این مرکز به موضوع ایران و خاورمیانه و اسلام دارد.

به دلیل فعالیت‌های فریبا عادل خواه کارشناس میز ایران این موسسه و ژیل ریو، پژوهشگر تغییرات سیاسی در ایران و جنبش‌های قومیتی، موضوعات داخلی ایران ازجمله مسائل مربوط به زنان و حجاب، قومیت و ناحیه گرایی در ایران، تغییرات سیاسی در خاورمیانه و جامعه‌شناسی سیاسی در ایران نیز در این موسسه موردبررسی قرارگرفته‌اند.

4-    بنیاد تحقیقات راهبردی

Fondation Pour la Recherche Strtegique(FRS)

بنیاد تحقیقات راهبردی، به‌عنوان یک اندیشکده‌ی مستقل به انجام مطالعات برای وزارتخانه‌ها، سازمان‌های فرانسوی، نهادهای اروپایی و مؤسسات بین‌المللی می‌پردازد. این موسسه رتبه 37 را در حوزه دفاع و امنیت ملی(جدول:5) و رتبه 76 را در سطح اروپای غربی (جدول:3) کسب کرده است.

ریاست این مرکز را از سال 2008 «کامیل گراند[16]» بر عهده دارد. وی پیش از آن معاون امور امنیت و خلع سلاح وزارت امور خارجه و اروپا بوده است.

تأمین مالی

بخش اعظم بودجه‌ی مالی این موسسه از طریق انجام تحقیقات برای موسسات خصوصی و دولتی زیر صورت می‌گیرد:

   - وزارت دفاع فرانسه، امور خارجه، اروپایی و داخلی، سرویس نخست‌وزیری
   - آژانس‌ها و مراکز عمومی
   - مؤسسات اروپایی (کمیسیون، دبیرخانه شورا، مجلس اروپا، سازمان فضایی اروپا)
   - سازمان‌های بین‌المللی (ملل متحد، ناتو)
   - موسسات فرانسوی و خارجی

اهداف و محورهای مورد بررسی

این بنیاد متشکل از کارشناسان و محققان در عرصه‌های مختلف شامل کارشناسان بین‌المللی و راهبردی، دانشمندان علوم سیاسی، مهندسان و نظامیان سابق است و حول پنج محور زیر به تحقیق می‌پردازد:

   - مسائل نظامی و راهبردی: بازدارندگی، اشاعه هسته‌ای، خلع سلاح، فضا، موشک و دفاع موشکی، دکترین نظامی
   - راهبرد صنعتی و فناوری: مسائل صنعتی و اقتصاد دفاع، کنترل فن‌آوری‌های حساس، فناوری اطلاعات، سیاست فن‌آوری
   - ماهیت بحران‌ها و منازعات: پیشگیری، مدیریت، ثبات و بازسازی

امنیت کشور و شهروندان: بازیگران و فنون تروریستی، مبارزه علیه تروریسم، بلایای سیاسی، طبیعی و مدیریت بحران، اخلاق و فناوری، بهداشت و ایمنی، مدیریت آب، محیط‌زیست و امنیت.

مسائل دفاعی و امنیتی در مناطق راهبردی منطقه‌ای: اروپا، ایالات‌متحده، روسیه و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، آسیا، دریای مدیترانه، جهان عرب و مسلمان، کشورهای جنوب صحرای آفریقا.

انتشارات

مجله‌ی دو ماهانه‌ی بنیاد تحقیقات راهبردی بانام «Journées d’étude de la FRS» مخاطبان زیادی ازجمله دانشگاهیان و سیاسیون را در برمی‌گیرد.

   - یادداشت‌های[17]FRS که شامل نوشته‌های خلاصه‌شده‌ی نویسندگان از موضوعات جاری و حاصل پروژه‌های تحقیقاتی آن‌هاست.
   - مجموعه‌ی تحقیقات و اسناد[18] با حمایت مالی مراکز عمومی و خصوصی نگاشته می‌شوند.
   - مجله‌ی دفاع و صنعت (La Revue Défense & industire) که به بررسی سیاست‌های دفاعی، نظامی و تسلیحاتی کشورهای مختلف می‌پردازد.

ارتباط با رسانه‌ها

این بنیاد با ارائه تحقیقات کارشناسان خود به همکاری با شبکه‌های مختلف تلویزیونی و رسانه‌ها می‌پردازد. ازجمله‌ی این رسانه‌ها:

نگاه به ایران

با توجه به اهداف و محورهای این بنیاد و تأکید بیشتر آن بر روی مسائل دفاعی و امنیتی و همکاری با وزارت دفاع فرانسه اغلب مقالات نگاشته شده‌ی آن درباره ایران[19] حول محور، توافقات هسته‌ای و بمب‌های موشکی ایران است، به‌طوری‌که از مجموع 15 گزارش نگاشته شده در مورد ایران از سال 2006 تا به امروز، 12 مورد آن تنها به بررسی توافق هسته‌ای و سلاح هسته‌ای و موشک در ایران اختصاص‌یافته است.

نگارش اکثریت این مقالات را Bruno Tertrais، مدیر سابق کمیته امور مدنی مجمع ناتو و عضو حزب سوسیالیست فرانسه و محقق درزمینه‌ی مسائل هسته‌ای و ایو بوایه Yves Boyer، محقق سابق موسسه‌ی ایفری و معاون بنیاد تحقیقات راهبردی، عهده‌دار بوده است.

5-    مرکز مطالعات آینده‌نگری و اطلاعات بین‌المللی

Centre d’Etudes Prospectives et d’Informations Internationales (CEPII)

این مرکز تحقیقاتی فرانسوی در حوزه‌ی اقتصاد بین‌المللی و مطالعات کالا فعال است و به‌طور عمده یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های داده و تجزیه‌وتحلیل در مسائل عمده اقتصادی در جهان است. این مرکز، سازمان‌دهی اجلاس‌ها و هم‌اندیشی‌ها را در مورد مسائل مربوط به اقتصاد بین‌المللی بر عهده دارد. این موسسه در سال 1978 تأسیس‌شده و بخشی از شبکه‌ی برنامه‌ریزی سیاست اقتصادی برای نخست‌وزیر است. این موسسه در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، رتبه‌ی 47 را در سطح اروپای غربی (جدول:3)، رتبه 26 را در حوزه‌ی اقتصاد بین‌الملل و رتبه 95 را در حوزه‌ی توسعه روابط بین‌الملل (جدول:5) کسب کرده است.

ریاست این موسسه را فرانچسکو جاواتزی[20] استاد دانشگاه بوکونی میلان و موسسه فناوری ماساچوست بر عهده دارد. هیئت‌مدیره نیز متشکل از مدیران برجسته از بدنه دولت و کارشناسان مستقل هستند.

حوزه‌های تحقیقاتی

موضوعات مورد بررسی شامل سیاست اقتصادی، کشورهای نوظهور، محیط‌زیست و منابع طبیعی، اروپا، مهاجرت، پول و امور مالی و تجارت و جهانی‌شدن است.

انتشارات

ازجمله مهم‌ترین انتشارات این موسسه، سری مجلات اقتصادی شامل مجله اقتصاد بین‌المللی[21]، بررسی مطالعات اقتصادی[22]، اقتصاد جهانی[23]، مجله بانکداری و امور مالی[24] و مجله اقتصاد کلان[25] است. سری گزارش‌های کاری این موسسه نیز تحت عنوان Working Papers، به همراه سری کتاب‌های مختلف اقتصادی ازجمله انتشارات این موسسه است. پانورامای CEPII نیز شامل تجزیه‌وتحلیل در اقتصاد بین‌المللی به‌وسیله‌ی خلاصه‌ای آماری از داده‌ها و تصاویر برای استفاده‌ی راحت‌تر است. نامه‌ی CEPII[26] نیز از دیگر انتشارات این مرکز است که 11 بار در سال و در چهار صفحه به زبان فرانسه به چاپ می‌رسد.

سری مقالات درباره ایران[27]

با توجه به ماهیت اقتصادی این موسسه، تنها دو مقاله در مورد ایران در حوزه‌ی نفت و نیز اقتصاد ایران و ترکیه به رشته‌ی تحریر درآمده است. می‌توان این امر را جایگاه نه‌چندان مناسب ایران در حوزه‌ی اقتصاد بین‌الملل دانست.

6-    موسسه‌ی توسعه‌ی پایدار و روابط بین‌الملل

L’Institut du développement durable et des relations internationales (IDDRI)

این موسسه به‌عنوان یک موسسه تحقیقاتی مستقر در پاریس و بروکسل، باهدف به اشتراک‌گذاری دانش و تجزیه‌وتحلیل مسائل راهبردی از دیدگاه جهانی از سال 2002 شروع به کارکرد. در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، این اندیشکده رتبه‌ی 121 را در سطح اروپای غربی (جدول:3) و رتبه‌ی 33 را در حوزه‌ی توسعه روابط بین‌الملل کسب کرده است (جدول:5). این موسسه از مؤسسات تحقیقاتی وابسته به دانشگاه علوم سیاسی فرانسه (Sciencepo) محسوب می‌شود.

 با توجه به افزایش مخاطرات ناشی از تغییرات آب‌وهوا و از دست دادن تنوع زیستی، این موسسه به بررسی مسائل توسعه پایدار و اشتراک‌گذاری دیدگاه‌های مختلف نه‌تنها در حوزه‌ی فرانسه بلکه در سطح اروپا و بین‌الملل می‌پردازد.

بودجه

بودجه‌ی این موسسه در سال 2015 بالغ‌بر 4782763 یورو بوده است که از محل تحقیقات، کمک‌های مالی وزارتخانه‌ها (وزارت امور خارجه، وزارت علوم و تحقیقات، وزارت انرژی)، برخی شرکت‌های خصوصی همچون (توتال) و کمیسیون اروپایی تأمین می‌شود.

انتشارات

این موسسه تابه‌حال دو کتاب تحت عنوان‌های سیاره برای زندگی[28] و نیز نگاه‌ها به زمین[29] به چاپ رسانده است. گزارش‌های این موسسه نیز تحت عنوان‌های Issue Briefs، Policy Briefs و Working Papers به چاپ می‌رسند.

نگاه به ایران[30]

رویکرد این موسسه بیشتر بر روی توسعه پایدار است و به‌تبع آن حفظ محیط‌زیست و دوری از آلودگی‌های زیست‌محیطی در سطح جهانی ازجمله اهداف آن به شمار می‌رود، بنابراین اغلب مقالات نگاشته شده توسط این موسسه در حوزه‌ی بررسی میزان آلودگی‌های ایجادشده‌ی کشورها و یا میزان کربن و سوخت‌های فسیلی آن‌ها است که کشور ایران نیز در این بررسی‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد. تنها رویکرد خاص این موسسه به ایران خارج از بحث‌های زیست‌محیطی توسط سایت (حقیقت ایران)[31] انجام می‌شود.

7-     بنیاد نوآوری سیاسی

La Fondation pour l’innovation politique (Fondapol)

بنیاد نوآوری سیاسی، اندیشکده‌ای فرانسوی است که از سال 2004 و با حمایت حزب UMP[32] تحت نظارت ژاک‌شیراک شروع به کارکرده است. از سال 2008 به بعد عنوان «بنیاد لیبرال، مترقی و اروپایی[33]» به نام این موسسه افزوده شد. هدف از این اندیشکده تجزیه‌وتحلیل مباحث سیاسی و پیش‌بینی جهان رو به تغییر است. در این موسسه بیش از صد شخصیت سیاسی از نقاط مختلف جهان با استفاده از نفوذ بین‌المللی خود حضور دارند. در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، این اندیشکده رتبه‌ی 49 را در بین اروپای غربی (جدول:3) و رتبه‌ی 19 را در بین برترین اندیشکده‌های وابسته به احزاب کسب کرده است. شایان‌ذکر است که در سایت این بنیاد از آن به‌عنوان اندیشکده‌ای کاملاً مستقل یاد می‌شود. ریاست این موسسه را دومینیک رنیه[34] استاد دانشگاه علوم سیاسی بر عهده دارد.

دانشگاه جهانی دیجیتالی فرانسوی‌

این موسسه در حال حاضر در حال راه‌اندازی دانشگاه جهانی دیجیتالی فرانسوی‌[35] باهدف گسترش آموزش از راه دور در کشورهای فرانسه زبان واقع در جنوب است.

 این موسسه تابه‌حال در سه منطقه‌ی آفریقایی فرانسه زبان (باماکو در مالی، آواگادوگو در بورکینافاسو و برازاویل در جمهوری کنگو) شروع به فعالیت کرده است.

منابع مالی

در حین تأسیس این اندیشکده، روزنامه لوموند مبلغ 2 میلیون یورو را پرداخت کرد. در سال‌های آتی، این بنیاد به‌عنوان یکی از سازمان‌های دارای بیشترین اعتبار توسط دولت شناخته شد. این بنیاد خود را به‌عنوان اندیشکده‌ای مستقل از احزاب سیاسی معرفی کرده و بنابراین هیچ یارانه‌ای از جانب آن‌ها دریافت نمی‌کند. منابع مالی آن به‌صورت عمومی (79% در سال 2014) و خصوصی از طریق حمایت مؤسسات خاص تأمین می‌شود.

انتشارات

انتشارات این بنیاد طیف گسترده‌ای از کتاب‌ها، مقالات، وبلاگ و گزارش‌های مختلف را به خود اختصاص داده است. ازجمله مهم‌ترین کتاب‌های این بنیاد، نظرات اروپایی (L’OPINION EUROPÉENNE)، نوآوری سیاسی (INNOVATION POLITIQUE) و ارزش‌های اسلام (Valeurs d’islam) است.

اندیشکده‌های فرانسوی 9

مقالات درباره ایران[36]

از این موسسه تنها 7 گزارش درباره‌ی ایران منتشرشده است که بر موضوعات انتخابات و اعتراضات سال 88 و توافقات اخیر هسته‌ای متمرکزشده‌اند.

نقش اندیشکده‌های فرانسوی در مسائل اروپا

در میان همه اندیشکده‌های مستقر در کشورهای اروپایی، 36 مورد از آن‌ها متخصص در امور اروپا هستند و 3000 محقق در مورد مسائل اروپا در آن‌ها به انجام تحقیق می‌پردازند. کشور فرانسه نیز در سال 1990 تنها پنج اندیشکده‌ی متخصص در امور اروپا داشت، اما با افزایش قوای مجریه‌ی اتحادیه اروپا، این میزان در دو کشور آلمان و انگلستان و نیز فرانسه افزایش قابل‌توجهی داشت.

اندیشکده‌هایی که در فرانسه بیشتر بر روی موضوع اروپا متمرکزند، معتقد به ایجاد روحیه‌ای بسیار نزدیک میان اعضای اتحادیه شامل دفاع مشترک، واحد پولی مشترک بر اساس سیاست‌های مشترک ترویج اشتغال، رقابت و همبستگی هستند.

در میان مؤسسات فرانسوی متخصص در امور اروپا که در این نوشتار با توجه به رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا به آن‌ها اشاره‌کرده‌ایم، موسسه‌ی اروپای ما (Notre Europe)، موسسه‌ی مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا (EUISS) و بنیاد ‌روبرت‌شومن (Robert Schuman) را می‌توان نام برد که به‌صورت خاص به مسائل اتحادیه اروپا می‌پردازند.

در این میان موسسه‌ی مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا بیشتر و به‌صورت محدود بر روی مسائل امنیتی اروپا تکیه دارد. نکته‌ی مهم درباره‌ی این مؤسسات وابستگی آن‌ها به بودجه‌های عمومی، فرانسوی و اروپایی از طریق اعضای اتحادیه اروپا است. لیکن نظر به محل استقرار آن‌ها در فرانسه، برخی از آثار پژوهشی در این زمینه، آن‌ها را در زمره‌ی اندیشکده‌های فرانسوی قرار داده‌اند.

در این میان جک لوش نماینده‌ی دائم فرانسه در اتحادیه اروپا در سال 2004 بر کافی نبودن تأثیر اندیشکده‌های فرانسوی بر روی جهان اروپایی تأکید کرده بود و عامل عدم تأثیرگذاری فرانسویان برجهانیان را تولید مطالب به زبان فرانسوی دانسته بود. این در حالی است که امروزه این اندیشکده‌ها در میان برترین اندیشکده‌های جهان با تسلط بر زبان‌های مختلف اروپایی قرارگرفته‌اند. در ادامه با توجه به اهمیت این موسسات و تأثیرگذاری آنان در بخش روابط بین‌الملل و سیاست خارجی به معرفی این موسسات می‌پردازیم.

8-    موسسه‌ی اروپای ما، ژاک دلور

Notre Europe, Jacques Delors institute

این موسسه، اندیشکده‌ای اروپایی است که در سال 1996 توسط ژاک دلور تحت عنوان موسسه‌ی ژاک دلور و یا Notre Europe، در پاریس به‌صورت مستقل شروع به کارکرد. در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، این موسسه رتبه‌ی 46 را در سطح اروپای غربی در بین مؤسسات فرانسوی، کسب کرده است (جدول:3). شعبه‌ای از این موسسه نیز در برلین مشغول به فعالیت است. هدف از این موسسه، تجزیه‌وتحلیل مسائل در حوزه‌ی اتحادیه اروپا برای تصمیم سازان سیاسی و تولید گزارش‌های راهبردی، تحقیقات، ویدئوها و برگزاری اجلاس‌ها در سرتاسر اروپا است.

این موسسه، سه هدف اصلی را دنبال می‌کند: اتحادیه اروپا و شهروندان شامل: مسائل سیاسی، سازمانی و مدنی؛ اقدام خارجی اروپا، شامل: معادلات، اقتصادی، اجتماعی و منطقه‌ای به همراه ایجاد رقابت، همکاری، همبستگی میان اعضای کشورهای اروپایی.

منابع مالی

بودجه موسسه ژاک دلور از هر دو سهم دولتی و خصوصی از چندین کشور اتحادیه اروپا تأمین می‌شود. تا آنجا که ممکن است، این کمک‌ها در محدوده مشارکت چند سالانه است. این موسسه به‌صورت مستقل از مقامات سیاسی و منافع اقتصادی حاصل از آن‌ها عمل می‌کند.

مشارکت با این موسسه از طرق زیر امکان‌پذیر است:

   - پشتیبانی چند سالانه، به‌عنوان یک شریک عمده با میزان بیش از 100.000 € در هرسال؛
   - پشتیبانی چند سالانه به‌عنوان یک «شریک»؛
   - پشتیبانی موقت از طریق یک برنامه تحقیقاتی خاص.

9-    موسسه‌ی مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا

The European Union Institute for Security Studies (EUISS)

 این موسسه در ماه ژانویه سال 2002، به‌عنوان موسسه‌ای مستقل تحت سیاست خارجی و امنیتی مشترک اتحادیه اروپا، برای پرورش فرهنگ امنیت مشترک برای اتحادیه اروپا، حمایت از طرح‌ریزی سیاست خارجی اتحادیه و غنی‌سازی بحث استراتژیک در داخل و خارج از اروپا تشکیل‌شده است. این موسسه با پایه‌گذاری در پاریس به همراه یک دفتر ارتباطی در بروکسل، در حال حاضر بخش جدایی‌ناپذیر از ساختار جدید سیاست مشترک خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا و نیز سیاست مشترک دفاعی و امنیتی اروپا CFSP / CSDP محسوب می‌شود. در مأموریت اصلی موسسه ارائه تجزیه‌وتحلیل به‌منظور استفاده و تدوین سیاست اتحادیه اروپا است و در انجام این مأموریت، به‌عنوان رابطی بین کارشناسان اروپایی و تصمیم‌گیرندگان در تمام سطوح عمل می‌کند.

منابع مالی

درآمد این موسسه توسط اعضای اتحادیه اروپا تأمین می‌شود و هماهنگی آن را اعضای هیئت‌مدیره به ریاست نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجه و سیاست امنیتی بر عهده دارند، اما این کمک هیچ خدشه‌ای به استقلال فکری و استقلال عملیاتی این موسسه وارد نمی‌کند.

هزینه‌های مربوط به ین موسسه در سال 2015، بالغ‌بر 453,682.53 یورو بوده است که (76%) آن مربوط به هزینه‌ی کارکنان، (9%) مربوط به فعالیت‌های عملیاتی و (15%) به هزینه‌های اداری اختصاص‌یافته است که در مقایسه با سال‌های 2014 و 2015 افزایش داشته است.

دفتر ارتباطی بروکسل

موسسه‌ی مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا در 3 دسامبر 2012 اقدام به تأسیس دفتری ارتباطی در بروکسل کرد. این دفتر ارتباطی به‌عنوان یک نقطه کانونی مستقر در بروکسل در مورد مسائل کلیدی سیاست خارجی و امنیت اتحادیه اروپا عمل می‌کند. در سال 2015، برگزاری اجلاس‌هایی همچون آسیای مرکزی، خاورمیانه و آفریقای شمالی، نیازهای سایبری و توسعه‌ی آن، برگزاری کارگاه‌ها با موضوعات «اتحادیه اروپا و چین»، «اتحادیه اروپا و کره شمالی»، «تغییرات آب‌وهوایی» و «روسیه» در بروکسل برگزارشده‌اند.

فعالیت‌ها

مقامات اتحادیه اروپا، کارشناسان ملی، دانشگاهیان، تصمیم‌گیرندگان، رسانه‌ها و نمایندگان جامعه مدنی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا از اعضای تشکیل‌دهنده این موسسه هستند. برگزاری همایش‌های بزرگ یا سمینارهای خاص بر محور مسائل سیاسی و یا با تأکید بر موضوعات خاص از دیگر فعالیت‌های این موسسه هستند.

انتشارات

اندیشکده‌های فرانسوی 9

   - کتاب سالیانه‌ی امنیت اروپایی در مورد امنیت و اتحادیه اروپا، از مهم‌ترین کتاب‌های منتشرشده‌ی این موسسه است.
   - گزارش‌هایی تحت عنوان Chaillot Papers، توسط کارشناسان خارجی و همچنین تحلیلگران ارشد مؤسسه، بر اساس کار جمعی یا فردی با موضوعات مختلف به چاپ می‌رسد.
   - در گذشته، مقالاتی تحت عنوان Occasional Papers، به‌صورت گاه‌به‌گاه و با توجه به موضوعات خاص مربوط به اتحادیه اروپا منتشر می‌شد که انتشار آن در سال 2013 به پایان رسید.
   - گزارش‌ها یا Reports شامل گزارش‌های خروجی از پروژه‌های بزرگ تحقیقاتی و تجزیه‌وتحلیل‌های اصلی موسسه است.
   - گزارش‌هایی خلاصه و فوری تحت عنوان ISSUE Briefs و ISSUE Alerts نیز به چاپ می‌رسد؛ که با ارائه‌ی اطلاعات کلیدی به‌صورت مختصر و یا پاسخی موجز به چالش‌های خارجی و تجزیه‌وتحلیلی مختصر از اهداف چاپ این نوع گزارش‌هاست.

10- بنیاد روبرت شومن

Fondation Robert-Schuman

بنیاد روبرت شومن به‌عنوان یک اتاق فکر طرفدار اروپا در سال 1991، در فرانسه به نام روبرت شومن، وزیر امور خارجه اسبق فرانسه تأسیس شد. او به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران اتحادیه اروپا، شورای اروپا و ناتو است. تنها کتاب منتشرشده از او نیز «برای اروپا»[37] نام دارد.

این بنیاد به‌عنوان یک مرکز تحقیقاتی مرجع درزمینه‌ی مطالعات اتحادیه اروپا و ترویج سیاست‌های اتحادیه در فرانسه و سایر مناطق جهان از طریق انتشار گزارش‌ها و برگزاری نشست‌ها فعالیت می‌کند. در حال حاضر این موسسه در پاریس و بروکسل دارای شعبه است.

در رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا در سال 2015، این موسسه رتبه‌ی 97 را در سطح اروپای غربی در بین موسسات فرانسوی، کسب کرده است (جدول:3).

انتشارات

انتشارات این موسسه شامل گزارش‌های شومن (Schuman Report)، یادداشت‌های شومن (Notes) و نیز اخبار هفتگی این موسسه هستند که به‌صورت الکترونیکی منتشر و به 5 زبان فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، اسپانیایی و لهستانی به چاپ می‌رسند.

نظارت بر انتخابات اروپا (The European Elections Monitor) نیز به بررسی هرگونه انتخابات در کشورهای اتحادیه اروپا می‌پردازد.

نتیجه‌گیری

نگاهی به سیر رشد اندیشکده‌ها در کشور فرانسه بیانگر افزایش اهمیت آن‌ها در طول زمان است. البته باید توجه داشت که نقش ویژه‌ی اتاق‌های فکر در وزارت‌خانه‌های فرانسه موسوم به "کابینه‌ها" گاه جایگزین نقش اندیشکده‌ها  در این کشور می‌شود. در فرانسه تمرکز بر دولت باعث شده است تا مقامات، برنامه ریزان و سیاستمداران به‌عنوان تنها بازیگران ممکن در توسعه راه‌حل‌های سیاسی و اقتصادی در نظر گرفته شوند. این امر به حدی است که اغلب اندیشکده‌ها باوجود اعلان استقلال، همواره وابستگی‌های خود را به دولت و یا حزب خاصی حفظ کرده و از نظارت آن‌ها بهره می‌برند.

 از طرفی، سازمان‌های دیگر تحقیقاتی عمومی همچون CNRS با ظرفیت بالای انجام تحقیقات، نقش اندیشکده‌ها را کمرنگ‌تر کرده‌اند به‌طوری‌که اندیشکده‌های فرانسوی تنها در حوزه‌های روابط بین‌الملل و سیاست خارجی به‌عنوان اندیشکده‌ی برتر شناخته‌شده‌اند و مؤسسات تحقیقاتی بزرگی همچون موسسه‌ی پاستور و CNRS در این کشور اجازه‌ی رشد علمی آن‌ها را در سایر شاخه‌های علوم نداده اند.

البته اندیشکده‌ها به‌عنوان بازیگران نوین دموکراسی با به اشتراک‌گذاری مباحث سیاسی در میان مردم و دولتمردان بیش‌ازپیش روند مؤثر خود را در جامعه دنبال می‌کنند. از عوامل این امر می‌توان به کمرنگ شدن شکاف میان احزاب چپ و راست و نزدیکی برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی این دو حزب به یکدیگر، همچنین توسعه‌ی فرآیند جهانی‌شدن با گسترش نقش آفرینی مردم در بحث‌های سیاسی و اجتماعی دانست؛ به‌طوری‌که بامطالعه‌ی 10 اندیشکده‌ی معرفی‌شده در این نوشتار می‌توان به اهمیت آن‌ها پی برد.

در این میان، اهمیت مسائل امنیتی برای تمامی این اندیشکده‌ها نیز نکته مهمی است که باید به آن توجه ویژه کرد چرا که مبحث امنیت، جزء لاینفک حوزه های مطالعاتی اکثریت این اندیشکده‌ها به شمار می‌رود. در مورد نگاه این مؤسسات به مسائل داخلی ایران نیز می‌توان گفت که تنها موسسه‌ی فرانسوی روابط بین‌الملل (IFRI)، موسسه روابط بین‌الملل و راهبردی (IRIS) و مرکز مطالعات و تحقیقات بین‌الملل (CERI) از سابقه‌ی طولانی در نگاشتن مقالات در مورد ایران برخوردار بوده‌اند و بیشترین تمرکز آن‌ها بر روی موضوع توافق هسته‌ای ایران و جایگاه منطقه ای و بین المللی ایران پس از تحریم‌ها بوده است، موضوعات انتخابات ریاست جمهوری و یا برنامه های موشکی ایران از درجات اهمیت بعدی برخوردار بوده‌اند. در مورد سایر مؤسسات و با توجه به اقلیت تعداد مقالات درباره‌ی ایران، تنها در دوران انتخابات ریاست جمهوری و نیز توافقات هسته‌ای، شاهد نگارش مقاله‌ای در مورد کشورمان بوده‌ایم. درواقع اهمیت ایران برای اندیشکده‌های فرانسوی پس از توافقات هسته‌ای به بالاترین رشد خود رسیده و هدف اکثر این مقالات نیز چه بعد از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و چه بعد از توافق هسته‌ای افزایش تعاملات با ایران بوده است. در سایر موارد یا از ایران نامی برده نشده و یا تعداد مقالات به حدی اندک بوده  است که قابل‌ذکر نیست. فقدان اندیشکده‌های ایرانی در نشر عقاید کشور به‌ویژه به زبان‌های انگلیسی و فرانسوی و نیز عدم ارسال دعوت‌نامه‌های همکاری و یا دعوت رسمی از صاحب‌نظران فرانسوی اندیشکده‌های مذکور در نشست‌های رسمی کشورمان را می‌توان از علل کمرنگ بودن مباحث مربوط به ایران در موضوعات موردبررسی این اندیشکده‌ها دانست. بنابراین لزوم توجه به این امر به ویژه در دوران انتخابات ریاست جمهوری کشورمان در سال 1396،که بار دیگر ایران را در صدر مقالات این اندیشکده ها قرار خواهد داد، حائز اهمیت است.

گوناگونی نوع انتشارات این مؤسسات درزمینه‌های گزارش ها و کتاب‌های مختلف به ویژه به زبان‌های عمده اروپایی و ارتباط تنگاتنگ آنان با رسانه های مختلف کشورشان یکی از مزایای این اندیشکده ها به شمار می رود که می تواند مورد توجه مسئولان کشور، در جهت گسترش مراودات و شناساندن سیاست های جمهوری اسلامی ایران به سایر کشورها قرار گیرد. از این‌رو، تولید محتوای هدفمند و مخاطب محور از سوی اندیشکده‌های ایرانی به خصوص به زبان های بین المللی، در تصحیح نسبی افکار و رویکردهای بعضا غلط و اشتباه نخبگان و نویسندگان اندیشکده های فرانسوی تاثیرگذار خواهد بود.

گروه تخصصی فرانسه   18 مهر 1395



[1] با توجه به تعاریف فوق، مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) که رتبه‌ی پنجم را در بین موسسات علمی جهان داراست،به عنوان یک اندیشکده محسوب نمیشود.

[2] Peter Singer:فیلسوف معاصر استرالیایی

[3] 2015 Global Go To Think Tank Index Report

[4] ر.ک: جداول 2،3،5

[5] Thierry de Montbrial

[6] Politique étrangère

[7] انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران تحت عنوان IFRI (Institut Français de Recherche en Iran) از ادغام‌ هیئت‌ باستان‌شناسي‌ فرانسه‌ در ايران‌ (DAFI) كه‌ در سال‌1893 ميلادي‌ توسط‌ ژاك‌ دومورگان‌ تأسیس‌شده‌ بود و انجمن‌ ایران‌شناسی‌ فرانسه‌ در تهران‌ (IFIT) که توسط‌ هانري‌ كربن‌ در سال‌‌1947 ميلادي‌ بنانهاده‌ شده‌ بود به وجود آمده است. باید توجه داشت که این موسسه هیچ‌گونه وابستگی با اندیشکده مذکور ندارد. هدف‌ انجمن‌ ایران‌شناسی‌ فرانسه‌ در ایران‌ مطالعه‌ و پژوهش‌ در كليه‌ زمينه‌هاي‌ تمدن‌ ايراني‌، از دوران‌ باستان‌ تا عصر حاضر است‌. محدوده‌ جغرافيايي‌ اين‌ پژوهش‌ دنياي‌ ايراني‌ است‌، يعني‌ تمام‌ سرزمين‌هايي‌ كه‌ مردمان‌ آن‌ به‌ زبان‌هاي‌ ایرانی صحبت‌ مي‌كنند و يا درگذشته به‌ اين‌ زبان‌ها گفتگو مي‌كرده‌اند.

[8] ر.ک: ضمیمه 1

[9] L’Année stratégique

[10] La Revue internationale et stratégique

[11] ر.ک: ضمیمه 2

[12] Comparative Politics and International Studies

[13] International Relations and Political Economy

[14] ر.ک: ضمیمه 3

[15] Iran & the Bomb

[16] Camille Grande

[17] Notes de la FRS

[18] Recherches & Documents

[19] ر.ک: ضمیمه 4

[20] Francesco Giavazzi

[21] Journal of International Economics

[22] Review of Economic Studies

[23] World Economics

[24] Journal of Banking & Finance

[25] Journal of Macroeconomics

[26] La Lettre du CEPII

[27] ر.ک: ضمیمه 5

[28] Planet for life

[29] Regards sur la Terre

[30] ر.ک: ضمیمه 6

[31] http://www.verityiran.com: یک سایت اقتصادی در جهت اطلاع‌رسانی صاحبان کار و سرمایه در ایران که با ارائه‌ی اطلاعات مالی به دو زبان فارسی و فرانسه، روند اقتصادی و تحولات سیاسی ایران را ارائه می‌دهد.

[32] اتحاد برای جنبش مردمی،(Union pour un Mouvement Populaire)  به‌عنوان حزب راست میانه در فرانسه شناخته می‌شود. این حزب به‌تازگی و با حمایت نیکولا سارکوزی به حزب «جمهوری‌خواهان» تغییر نام داده است.

[33] Une Fondation libérale, progressiste et européenne

[34] Dominique Reynié

[35] Université numérique francophone mondiale

[36] ر.ک: ضمیمه 7

[37] Pour l'Europe: که برخی آن را «در طرفداری از اروپا» ترجمه کرده‌اند.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

دولت‌های جدید آمریکا و فرانسه: تحلیل ابعاد همگرایی‌ها و واگرایی‌های پیش رو با تأکید بر راهکارهای ایران برای بهره‌برداری

۱۳۹۶/۹/۲۹

قدم زنان در شهر تهران

۱۳۹۶/۶/۲۸

پرونده شماره 3 نظامی‌گری فرانسه: حرکت به سمت بازیگری نخست نظامی در غرب آسیا

۱۳۹۶/۳/۱۷

واکاوی سیاست خارجی ماکرون، نامزد منتخب دور اول انتخابات ریاست جمهوری 2017 فرانسه

۱۳۹۶/۲/۱۰

انتخابات ریاست جمهوری 2017 فرانسه: پدیده نوظهور ماکرون

۱۳۹۵/۱۲/۱۷

گزارش دوم انتخابات ریاست جمهوری فرانسه (2017): فرانسوا فیون، دلایل پیروزی و سیاست های پیش‌رو

۱۳۹۵/۱۲/۳

انتخابات ریاست جمهوری 2017 فرانسه

۱۳۹۵/۱۰/۲۸

سیاست خارجی فرانسه در قبال تحولات لبنان

۱۳۹۵/۱۰/۷

معرفی برترین اندیشکده‌های فرانسوی در عرصه‌ی سیاست خارجی

۱۳۹۵/۹/۲۳

بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه

۱۳۹۵/۸/۱۵

لزوم تغییر نگرش فرانسه به لبنان به‌عنوان عامل ثبات‌بخش در منطقه

۱۳۹۵/۵/۱۹

جنبش «ایستـاده در شب» در فرانسه

۱۳۹۵/۵/۳

بررسی سیاست‌ خارجی فرانسه در قبال سوریه از سال 2011

۱۳۹۵/۴/۱۵

بررسی سیاست خارجی فرانسه در قبال عراق

۱۳۹۵/۳/۱۰

چرخش دوباره فرانسه به خاورمیانه

۱۳۹۴/۱۰/۱۳

لزوم توجه ایران به بحران اقتصادی در فرانسه

۱۳۹۴/۹/۲

جزایر پولینزی و رویای استقلال از فرانسه

۱۳۹۴/۸/۱۲

افزایش اغفال شدگان فرانسوی توسط داعش

۱۳۹۴/۶/۸

موضع فرانسه برای مقابله با تروریسم

۱۳۹۴/۵/۱۲

رویکرد نظامی‌گری فرانسه

۱۳۹۴/۴/۱۵

کوبا، سرزمینی نو برای پیشبرد سیاست‌های فرانسه

۱۳۹۴/۲/۲۲