ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

نوشتار دیگران > ایالات متحده امریکا > پایان سلطه آمریکا و باقی ماندن تعداد انگشت‌شماری قدرت جهانی تا سال 2030

پایان سلطه آمریکا و باقی ماندن تعداد انگشت‌شماری قدرت جهانی تا سال 2030

تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۸/۲۶ تعداد بازدید: 552

چشم‌انداز سیاسی جهان در سال 2030 بسیار متفاوت از شرایط کنونی خواهد بود. اگرچه تا آن زمان دولت‌- ملت ‌ها همچنان به‌عنوان بازیگران اصلی باقی می‌مانند، اما دیگر کشوری مسلط بر جهان نخواهد بود و تنها تعداد اندکی کشور – ازجمله ایالات‌متحده آمریکا، روسیه، چین، آلمان، هند و ژاپن – گرایش‌های نسبتاً سلطه‌جویانه‌ای از خود بروز خواهند داد. قدرت به‌طور گسترده‌ای میان نهادهای غیردولتی توزیع خواهد شد و مجموعه‌ای  از کلان‌شهرها و حومه آن‌ها نفوذ و قدرت بیشتری می‌یابند. نظم جهانی که از دوره پسا جنگ سرد برقرار شده است، اکنون دیگر نمی‌تواند ادامه یابد و می‌بایست ازاین‌پس شاهد بی‌ثباتی و ابهام در جهان باشیم.



دولت‌ ملت ‌ها در حال بازیابی قدرت خود هستند. دولت‌- ملت ‌های بزرگ در عین تقویت مرزهای سرزمینی و قلمرو دیجیتالی خود، به دنبال گسترش نفوذ در جهان  هستند. همان‌گونه که رشد فزاینده سیاست‌های ارتجاعی در سراسر جهان نشان می‌دهد، تضمینی وجود ندارد که گسترش مرزهای سرزمینی و قلمرو ماهواره‌ها، منجر به آزادی‌خواهی و دموکراسی شود. در عوض، تغییرات شدید جوّی، مسئله مهاجرت، تروریسم، ، نابرابری و بی‌عدالتی، و تغییرات سریع تکنولوژیک موجب بالا رفتن نگرانی، ناامنی و آشکار شدن عوام‌گرایی و اقتدارگرایی شده است – پدیده‌هایی که اکنون نیز شاهد بروز آن‌ها هستیم. بااینکه در حکم‌فرمایی دیرینه نظام دولت-ملت در حدود چهار قرن گذشته جهان شکاف‌هایی پدیدار شده است، انتظار می‌رود که نظم کنونی تا چند دهه آینده ادامه یابد.

در دهه 1990 میلادی، محققان افول قدرت دولت‌- ملت ‌ها و برهم خوردن نظم آن‌ها در اثر جهانی‌شدن را پیش‌بینی کرده  بودند. پس از پیروزی آشکار لیبرال دموکراسی، گسترش سرمایه‌داری و بازار آزاد، و مطرح‌شدن نظریه دخالت حداقلی دولت، فرانسیس فوکویاما در پیش‌بینی معروف خود پایان تاریخ و انحطاط زودهنگام دولت- ملت‌ها را مطرح کرد؛ ادعایی که نظیر آن یک قرن پیش از فوکویاما، توسط فریدریش انگلس با بیان «زوال دولت‌ها در پی ظهور سوسیالیسم» مطرح شد.

پایانِ «پایانِ تاریخ»

شایعات مطرح‌شده در مورد زوال دولت‌- ملت‌ ها اغراق‌آمیز است. پایان تاریخ هنوز فرا نرسیده و لیبرال دموکراسی در اوج خود قرار ندارد. میشا گِلِنی[1] می‌گوید: «فوکویاما و دیگر نظریه‌پردازان گستاخی و طمع نظام سرمایه‌داری را دست‌کم گرفته بودند، حرص و طمعی که در سال 2008، منجر به بروز یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های سیاسی و اقتصادی جهان پس از رکود بزرگ شد. این اتفاقات غیرمنتظره در کنار واکنش‌ها به پدیده جهانی‌شدن، موجب شدند تا الگوهای دیگری برای حکومت‌داری قدرت یابند؛ نه‌تنها روسیه و چین بلکه برخی از کشورهای اروپایی ... و حتی اتحاد دولت-ملت های غیر لیبرال.

لازم به ذکر است که دولت‌- ملت ‌های بزرگ‌تر دچار افول قدرت سخت نشده‌اند و پیوسته در تلاش برای تقویت قابلیت‌های نظامی خود هستند. در سال 2012، آمریکا، چین، روسیه، هند، ژاپن و آلمان جزو ده کشوری بودند که در زمینه نظامی بیش‌ترین هزینه را در جهان صرف می‌کردند. برخی از این کشورها - در کنار خریداران اصلی تسلیحات نظامی همچون اسرائیل و عربستان سعودی - به‌وضوح خود را برای رویارویی‌ها و درگیری‌های آتی آماده می‌کنند. علاوه بر این، از دهه 1990 میلادی تاکنون هزینه‌های نظامی کشورهای جهان به‌طور مداوم افزایش یافته است به‌طوری‌که در سال گذشته به 1.6 تریلیون دلار رسیده است و پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که این روند در دهه‌های آتی ادامه می‌یابد. جدول زیر هزینه‌های کنونی و احتمالی این کشورها در زمینه تسلیحات نظامی از سال 2015 تا سال 2030 نشان می‌دهد.

اگرچه قدرت سیاسی دولت‌- ملت ‌ها رو به افول است، آن‌ها همچنان به سلطه اقتصادی خود ادامه خواهند داد. در سال 2015  کشورهایی نظیر ایالات‌ متحده‌ آمریکا، چین، ژاپن، آلمان، هند، و تا حد کمتری، روسیه از بالاترین میزان تولید ناخالص داخلی برخوردار بوده‌اند. با در نظر گرفتن توازن قدرت خرید، چین از آمریکا پیشی خواهد گرفت و روسیه در رتبه‌بندی بالاتری قرار خواهد گرفت. احتمال می‌رود که کشورهای مذکور، در کنار برزیل، کانادا، فرانسه، ایتالیا، مکزیک، اندونزی و چند کشور دیگر، قدرت اقتصادی خود را حفظ کنند؛ مگر اینکه فروپاشی عظیمی در بازارهای جهانی یا جنگ‌های مسلحانه فاجعه باری (که وقوع هر دو احتمال پس از پیروزی دونالد ترامپ ممکن است) رخ دهد.  

چهار تهدید پیش روی دولت-‌ملت ‌ها:

اکثر دولت-ملت ها در دهه‌های آتی به حیات خود ادامه خواهند داد اما نکته مهم این است که با چه تهدیدها مواجه خواهند شد و چگونه تحت‌فشار خواهند بود.

1) نخستین تهدید، توزیع مجدد قدرت میان تعداد انگشت‌شماری دولت-ملت است که به‌شدت نظم جهانی را  برهم می‌زند. قدرت‌های حاکم در قرن بیستم ازجمله ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا نفوذ و قدرت خود را به کشورهای همچون چین و هند که با سرعت درحال‌توسعه هستند، واگذار می‌کنند. ائتلاف‌هایی که پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفتند، جای خود را به ائتلاف‌های منطقه‌ای جدیدی در آمریکای لاتین، آسیا و آفریقا می‌دهند و این تغییرات در نظم جهانی، علاوه بر اینکه نشانگر تغییرات سیاسی، اقتصادی و جمعیتی هستند، خطر بروز اتفاقات غیرمنتظره‌ای هم چون جنگ را نیز افزایش می‌دهند.

2) تمرکز-زدایی قدرت و توزیع مجدد آن، موجب افزایش شکل‌گیری مدل‌های حکومتی به‌موازات دولت‌- ملت ‌ها می‌شود. در حال حاضر، دولت‌- ملت ‌ها مشغول برقراری مناطقی انحصاری به‌منظور تسهیل روابط مهم تجاری خود با نهادهای خصوصی هستند. امروزه در جهان بیش از چهار هزار مناطق ویژه اقتصادی، ازجمله مناطق آزاد تجاری و مناطق ویژه صادرات، بنادر آزاد و پارک‌های علم و فناوری وجود دارد.

3) دولت‌- ملت ‌ها و شبه دولت‌ها توسط شبکه‌های پراکنده‌ای از بازیگران غیردولتی و ائتلاف‌ها، تحت‌فشار قرار می‌گیرند - که بسیاری از آن‌ها از فن‌آوری‌های ارتباطات و اطلاعات بهره می‌برند. در حال حاضر، شرکت‌های چندملیتی بزرگ، سازمان‌های غیردولتی ، اتحادیه‌ها، گروه‌های مذهبی و غیره به‌شدت در جهت‌دهی به سیاست‌های ملی یک کشور نقش دارند.

4) اکنون دولت‌- ملت ‌ها ، شاهد انتقال قدرت به شهرها هستند. درنتیجه سرعت فزاینده شهرنشینی، از دهه 1950 تعداد شهرهای بزرگ و متوسط ده برابر شده است. اکنون در جهان، 29 کلان‌شهر با جمعیتی بیش از ده میلیون، 163 شهر با بیش از سه میلیون شهروند و دست‌کم 538 شهر با جمعیت یک‌میلیون‌نفری وجود دارند. امروزه شهرها تنها هنجار پذیر نیستند بلکه هنجار ساز نیز هستند. نسل جدیدی از شهرداران و حتی صدها ائتلاف شهری در حال ظهور هستند که می‌خواهند آینده شهرها را بر پایه روابط بین‌الملل طرح‌ریزی کنند. بنابراین تعجب‌آور نیست اگر جغرافیای قدرت نیز به سمت شهرهایی که با دولت‌- ملت ‌ها و دیگر شهرها بر سر منابع آب، غذا و انرژی در حال رقابت هستند، سوق پیدا کند./7

 

مجمع جهانی اقتصاد/ فوربس   12 نوامبر 2016



[1] Misha Glenny

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

راهبرد امنیت ملی ایالات متحده آمریکا – دسامبر 2017

۱۳۹۶/۱۰/۳

اندیشکده رند: نابود کردن اقتصاد ایران کمکی به ایالات‌متحده نخواهد کرد

۱۳۹۶/۸/۱۴

توصیه اندیشکده کارنگی به تجدیدنظر در خصوص برخوردهای سخت­‌گیرانه با ایران

۱۳۹۶/۸/۶

گزینه ترامپ: مدل برجام ایران یا بمب هسته‌ای کره شمالی؟

۱۳۹۶/۷/۲۹

متن مصاحبه محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران با فرید زکریا

۱۳۹۶/۷/۴

گزینه‌های ترامپ در مورد توافق اتمی با ایران

۱۳۹۶/۵/۱۷

دخالت آمریکا و عربستان در انتخابات سایر کشورها

۱۳۹۶/۲/۲۰

پایان سلطه آمریکا و باقی ماندن تعداد انگشت‌شماری قدرت جهانی تا سال 2030

۱۳۹۵/۸/۲۶

اروپا اولویت نخست رئیس‌جمهور بعدی امریکا

۱۳۹۵/۸/۱۷

سردرگمی امریکا در جهانی خطرناک

۱۳۹۵/۷/۲۸

انتخابات آمریکا و تأثیر آن بر روابط این کشور با ژاپن

۱۳۹۵/۷/۱۹

میزان مشارکت مسلمانان امریکا در انتخابات، زنگ خطری برای ترامپ

۱۳۹۵/۷/۱۰

پایان یک انقلاب سیاسی! بلی یا خیر؟

۱۳۹۵/۴/۲۳

آیا ترس مردم امریکا از داعش واقعی است؟

۱۳۹۵/۴/۱۴

گزینه‌های احتمالی برای معاون اولی هیلاری کلینتون

۱۳۹۵/۴/۱۲

خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و فروپاشی کلان روایت جهانی شدن

۱۳۹۵/۴/۶

دیدگاه مردم آمریکا نسبت به پناه‌جویان خاورمیانه‌ای

۱۳۹۵/۴/۵

منازعه اوباما و ترامپ بر سر عبارت "اسلام رادیکال"

۱۳۹۵/۳/۳۱

ایران رئالیست است

۱۳۹۵/۳/۱۶

سایه مصایب ناشی از مداخله گرایی بر سر سیاست خارجی آمریکا

۱۳۹۵/۲/۲۱

تجویزات مشاور سابق اوباما برای تغییر شرایط امریکا در خاورمیانه

۱۳۹۵/۲/۲۰

فروش تسلیحات قدرت های بزرگ به مناطق مختلف جهان

۱۳۹۵/۲/۸

تشدید فعالیت های ایالات متحده در عراق و سوریه

۱۳۹۵/۱/۳۰

کاهش عناصر قدرت ارتش امریکا

۱۳۹۵/۱/۲۷

بازخوانی استفان والت از کارنامه سیاست خارجی اوباما

۱۳۹۵/۱/۲۳

تشدید جنگ سایبری و اطلاعاتی امریکا در منطقه

۱۳۹۵/۱/۹

ریگانیسم در بحران؛ جمهوری خواهان نیازمند باز تعریف هویت خود

۱۳۹۵/۱/۸

اوباما در قامت منتقد سیاست های اروپا در لیبی و خاورمیانه

۱۳۹۴/۱۲/۲۲

تشدید بحران بی اعتمادی بین واشنگتن و آنکارا

۱۳۹۴/۱۲/۵

واکاوی تئوریک آینده ی ایده‌ی جهان‌گرایی در آمریکا

۱۳۹۴/۱۱/۲۸

ضرورت راهبرد امریکا در قبال عربستان از نگاه اندیشکده هوور

۱۳۹۴/۱۱/۲۴

راهبرد و سیاست امریکا در خاورمیانه؛ طرح مشترک شورای روابط خارجی و موسسه رند

۱۳۹۴/۱۱/۲

ضرورت توازن بخشی به سیاست خارجی ایالات متحده در منطقه ی خاورمیانه

۱۳۹۴/۱۰/۳۰

برندگان و بازندگان واقعی کاهش قیمت نفت

۱۳۹۴/۱۰/۲۰

چه کسی برنده انتخابات ریاست جمهوری امریکا می شود؟

۱۳۹۴/۱۰/۹

تساهل مذهبی، شرط ادامه ی روابط آمریکا و غرب با عربستان سعودی؟!

۱۳۹۴/۹/۱۸

گزینه ی مرجح ایالات متحده و ناتو در برخورد با داعش از نظر ریچارد هاس

۱۳۹۴/۹/۴

درگیر ساختن جهان در سوریه

۱۳۹۴/۸/۱۳

تئاتر اوباما در تئاتر ریچارد راجرز!! دفاعی تمام قد از حزب دموکرات

۱۳۹۴/۸/۱۲

چامسکی: تهاجم سال 2003 امریکا به عراق بدترین جنایت قرن21

۱۳۹۴/۸/۱۰

پس از اوکراین و سوریه، آسیای میانه جبهه جدید تقابل بین امریکا و روسیه

۱۳۹۴/۸/۹

طرح امریکا برای حمله به میدان‌های نفتی تحت کنترل داعش

۱۳۹۴/۸/۶

کسینجر: نیاز امریکا به راهبرد و اولویت های جدید

۱۳۹۴/۷/۲۸

راهبرد واقعی دولت باراک اوباما؛ خانه ای بر روی شن

۱۳۹۴/۷/۲۳

کارت عراق در دستان کدام یک؟ ایالات متحده یا روسیه!!

۱۳۹۴/۷/۲۲

اشتباهات فاحش سرویس اطلاعاتی آمریکا و ضرورت صورت بندی نوین آن

۱۳۹۴/۷/۲۰

فرید زکریا : ایالات متحده نیازمند راهبردی صریح در جنگ سوریه

۱۳۹۴/۷/۱۴

برژینسکی: روس ها می باید در آوردگاه سوریه، بر له و نه علیه ایالات متحده عمل کنند

۱۳۹۴/۷/۱۳

آینده ی همکاری ایالات متحده و روسیه در بحران سوریه

۱۳۹۴/۷/۷

سوریه محملی برای تقریب یا تخریب روابط ایالات متحده با روسیه ؟؟!

۱۳۹۴/۷/۶

چامسکی: امریکا بزرگترین تهدید برای صلح جهانی است نه ایران

۱۳۹۴/۷/۵

الزام آمریکا و غرب برای بازخوانی هنرهای جنگ و راهبردهای کلان

۱۳۹۴/۷/۴

پاسخ ایالات متحده به جنگ داخلی سوریه و بحران پناهندگان

۱۳۹۴/۶/۲۴

پیشقراولان الهام بخش بر نامزدهای انتخاباتی آمریکا

۱۳۹۴/۶/۲۲

دیالکتیکی برای فهم موضع کنگره آمریکا در قبال موافقت نامه ی هسته ای ایران

۱۳۹۴/۶/۱۸

هشداری به آمریکا در مورد برنامه ی موشکی ایران

۱۳۹۴/۶/۱۷

فقدان اقتدار وزارت خارجه در آمریکا برای بیش از سیزده سال

۱۳۹۴/۶/۱۶

قمار بزرگ امریکا و ترکیه در قبال تحولات اخیر منطقه

۱۳۹۴/۵/۱۴

افزایش اختلاف نظر یهودیان امریکا در قبال توافق هسته ای

۱۳۹۴/۵/۱۱

کشورهای باقی‌مانده در لیست تحریم‌های آمریکا

۱۳۹۴/۵/۴

تحرکات نظامی روسیه نمایانگر بازی با آتش پوتین

۱۳۹۴/۵/۴

چهار افسانه در رابطه با برنامه هسته ای ایران

۱۳۹۴/۴/۲۲

چگونگی برخورد با مسئله "ابعاد نظامی احتمالی" (PMD) در متن نهایی توافق

۱۳۹۴/۴/۷

آیا ایالات متحده آمریکا کشوری مسیحی است؟

۱۳۹۴/۳/۲

راهبرد جدید آمریکا در خاورمیانه: سیاست دو گانه

۱۳۹۴/۲/۲۹

اوباما در حال پیروی از الگوی کیسینجر است

۱۳۹۴/۲/۲۷

جنگ‌های خاورمیانه شاید تا 10 سال دیگر ادامه یابند

۱۳۹۴/۲/۲۷

علت غیبت پادشاه عربستان و برخی دیگر از رهبران عربی در نشست 1+6

۱۳۹۴/۲/۲۳

فعالیت های سیگنالی سازمان های اطلاعاتی آمریکا در قبال شوروی

۱۳۹۴/۲/۱۳

چرا آمریکا باید در مقابل ایران صبور باشد

۱۳۹۴/۲/۱