ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > فرانسه > بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه

بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه

تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۸/۱۵ تعداد بازدید: 701

مقدمه:

اسلام پس از مسیحیت دومین دین رسمی کشور فرانسه شناخته می‌شود. جمعیت مسلمانان فرانسه بین 4 تا 6 میلیون تخمین زده می‌شود[1]. با وجود این، مؤسسات اسلامی در فرانسه از قابلیت بالایی برای نقش‌آفرینی و تأثیرگذاری بر معادلات اجتماعی و سیاسی فرانسه برخوردار نیستند. این مهم می‌تواند ناشی از عدم هماهنگی بین جوامع مختلف اسلامی در فرانسه و به تبع آن مؤسسات اسلامی در فرانسه و نیز فضای لائیک حاکم بر سیاست و حکومت در فرانسه باشد.

جامعه مسلمانان فرانسه را باید جامعه ناهمگنی ارزیابی کرد که حاصل مهاجرت مسلمانانی با اصالت عرب، آفریقایی و ترک هستند. مؤسسات اسلامی حاضر در فرانسه متأثر از کشورهای مبدأ بوده و مبلغان اسلام در فرانسه غالباً فاقد ملیت  فرانسوی هستند، بنا بر آخرین گزارش مجلس سنا (2016) تنها 20 الی 30 درصد از این مبلغان دارای ملیت فرانسوی هستند و  3 کشور ترکیه (151 مبلغ)، الجزایر (120 مبلغ) و مراکش(30 مبلغ) به فرانسه مبلغ اعزام می‌کنند. همچنین این گزارش تصریح می‌‌کند از2500 پایگاه مذهبی در فرانسه، 301 پایگاه دینی از خارج از این کشور تأمین مالی می‌شوند. یکی از مسائل قابل بررسی در زمینه مؤسسات اسلامی حاضر در فرانسه، نوع ارتباط آنان با دولت فرانسه و ارزش‌های حاکم بر این کشور است. دولت فرانسه بر حفظ ارزش‌های جمهوری اصرار می‌ورزد و از مؤسسات اسلامی موجود در فرانسه انتظار دارد تا از مبانی اسلامی مغایر با ارزش‌های فرانسه صرف نظر کنند. به بیان دیگر، دولت فرانسه خواستار حاکمیت قرائتی باز از اسلام و مطابقت احکام شریعت با اصول جمهوری فرانسه خصوصاً اصل لائیسیته در این کشور است.

منظور از مؤسسات اسلامی در گزارش حاضر، مراکز اسلامی جریان ساز و شاخص است که حوزه فعالیتشان فراتر از  فعالیت‌های عبادی رایج در سایر مساجد و مراکز عبادی است.

مؤسسات مذکور برای جامعه‌ی مسلمانان فرصت محسوب می‌شود. در راستای بهره‌برداری از این فرصت، در گزارش حاضر، در مجموع 19 مؤسسه اسلامی اهل تسنن فعال در فرانسه معرفی شده‌اند: 10 مؤسسه اسلامی با رویکرد لیبرال، 2 مؤسسه اسلامی با رویکرد بنیادگرا و 7 مؤسسه اسلامی با رویکرد میانه‌رو[2]. همچنین رویکرد دولت فرانسه در قبال این مؤسسات بیان شده‌است. در زمینه مؤسسات شیعی نیز 14 مؤسسه شیعی حاضر در فرانسه شناسایی شده‌اند.

بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه

1. مؤسسات اسلامی با رویکرد لیبرال

اسلام لیبرال یا سکولار یا اسلام حداقلی به معنای محدود دانستن اسلام به حوزه فردی و ابهام در مورد نقش‌آفرینی آن در حوزه اجتماعی و عمومی در عین مخالفت با حضور آن در عرصه حکومتی و حوزه سیاست است. لذا در صورت بروز تعارض بین احکام اسلامی با ارزش‌های جمهوریت و لائیسیته در عرصه اجتماعی رویکرد صرف نظر کردن از اجرای احکام اسلامی را ترجیح می‌دهند. در ذیل مؤسسات اسلامی فعال  در فرانسه با رویکرد لیبرال معرفی می‌گردد.

1بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه1-1) شورای مسلمانان فرانسه[3]

معرفی:

- تاریخ تأسیس: 2003

- بنیانگذار: نیکولا سارکوزی (وزیر کشور وقت فرانسه) بنیان‌گذار این شورا بود.

- هدف دولت فرانسه از تأسیس این شورا، رفع مشکلات مربوط به مناسک اسلامی مسلمانان فرانسه و همچنین رفع مشکلات سیاسی مسلمانان از تبدیل اسلام به دینی مطابق با ارزش‌های جمهوری فرانسه خصوصاً لائیسیته در فرانسه و تبدیل آن به پدیده‌ای مشابه سایر ادیان در فرانسه بود.

مدیریت:

انور کبیبش[4] (متولد مراکش، دارای ملیت فرانسوی) ریاست این شورا را بر عهده دارد. ریاست مجمع مسلمانان فرانسه[5]، عضویت در هیات مؤسس کنفرانس مسئولان ادیان در فرانسه[6] با حضور مسئولان ادیان کاتولیک، پروتستان، ارتودوکس، یهود، اسلام و بودیسم، عضویت در کمیسیون ملی مشورتی حقوق بشر[7]، مدیر انجمن مدیران مسیحیان و مسلمانان[8] با هدف ایجاد تبادلات بین مدیران و تصمیم‌گیران دو دین اسلام و مسیحیت از جمله مسئولیت‌های وی به حساب می‌آید.

او معتقد به اسلام لیبرال است و ایجاد شورای الهیات پلورالیست یکی از استراتژی‌های وی برای بررسی موشکافانه پدیده سلفی‌گری می‌باشد. اعتقاد به گفتگوهای درون‌دینی و حتی بینا‌دینی از دیگر ویژگی‌های فکری اوست. مشارکت فعال زنان و جوانان در شورای مسلمانان فرانسه یکی دیگر از برنامه‌های وی می‌باشد. وی پس از ملاقات با وزیر کشور فرانسه در تاریخ 24 نوامبر 2016، بر ضرورت اتخاذ گواهینامه تأیید صلاحیت ائمه جماعت در فرانسه از سوی شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه تاکیدکرد. بنابراین تصمیم، صلاحیت ائمه جماعت در زمینه شناخت دینی و پایبندی به ارزش‌های جمهوری فرانسه، تاریخ ادیان و مؤسسات انقلاب فرانسه، شناخت لائیسیته و همچنین امضای چارت مخصوص امام جماعت[9] احراز خواهد شد. با این‌همه هافینگتون پست اعلام داشته این گفته وی مبنی بر اجباری بودن دریافت این گوهینامه نیست.

با توجه به اهمیت و مرکزیت این شورا، انورکبیبش بازدیدهای داخلی و خارجی مهمی در فرانسه دارد: دیدار با سفرای کشورهای اسلامی از جمله سفیر اردن و الجزایر، دیدار با پیروان رهبران سایر ادیان در فرانسه و تأکید بر افزایش همزیستی مسالمت‌آمیز  با پیروان سایر ادیان، ملاقات با دانشمندان اسلامی از جمله با شوقی ابراهیم عبدالکریم علام مفتی بزرگ مصر درباره همکاری بین مؤسسات اسلامی فرانسه و مصر و همچنین شرکت در ضیافت شام شورای نمایندگی مؤسسات یهودی فرانسه(CRIF)[10] از جمله این دیدارهاست.

راه‌های ارتباطی ریاست شورای مسلمانان:   

- توییتر: https://twitter.com/anouarkbibech

- لینکدین: https://www.linkedin.com/in/anouar-kbibech-44b411a7

اقدامات:

مخالفت با طرح قانونی ممنوعیت حجاب در تمامی اماکن عمومی خصوصی از جمله اقدامات این گروه محسوب می‌شود. این شورا در راستای مبارزه با اسلام هراسی اقدام به ایجاد رصدخانه اسلام هراسی نموده است اما شیوه مبارزاتی این شورا با گروه مخالف با اسلام هراسی متفاوت است. گروه مذکور، شورای مسلمانان فرانسه را محکوم به همکاری با وزرا می‌نماید.

گروه‌های عضو در شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه:

- مجمع مسلمانان فرانسه[11]

- مسجد بزرگ پاریس[12]

- اتحادیه سازمان‌های اسلامی فرانسه[13]

- مؤسسه ایمان و عمل[14]

مسجد بزرگ اِوری[15]

- مسجد بزرگ لیون[16]

- مسجد بزرگ رئونیون[17]

این شورا در مناطق مختلف فرانسه از جمله رون-آلپ، لورن، آلساس استراسبورگ، پروانس-آلپ-کوت دازور، رئونیون، لیل، نرماندی علیا، برتانی، پواتو-شرانت، پیکاردی، نانت، پیرنه میانه شعبه دارد.

راه‌های ارتباطی شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه:

- شبکه تلویزیون: http://www.cfcm.tv

- سایت: www.lecfcm.fr

- تلفن مقر پاریس:  73 05 58 45 1 33

- فیسبوک: http://yon.ir/1YK2

1-2بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه2) فدراسیون ملی مسجد بزرگ پاریس[18]

دلیل بوبکور[19] (اصالتاً الجزایری) مدیریت این فدراسیون را بر عهده دارد. وی یکی از بزرگ‌ترین منتقدان جامعه مسلمانان فرانسه به حساب می‌آید و بیداری اسلامی را نوعی پیامبری منفی معرفی نموده و از توسعه وهابیت و سلفی‌گری اظهار نگرانی کرده است. او همچنین اعلام داشته که داعش وی را تهدید به ترور کرده‌است. بوبکور در نطق خود در مجلس سنای فرانسه ریشه ضعف جامعه مسلمانان فرانسه بنیادگرایی و قومیت‌گرایی دانست و ائمه جماعت مساجد فرانسه را خودسر معرفی کرد. از منظر او، جامعه مسلمانان فرانسه با چشم‌انداز لائیک و مدرن فاصله بسیاری دارند. دلیل بوبکور با ورود سلمان رشدی به فرانسه در سال 1996 مخالفت کرده‌است.

این مسجد تحت نفوذ الجزایراست و سفیر الجزایر در پاریس با اتکا به یکی از قوانین فرانسه مبنی بر حق تملک مؤسسات خارجی ( پس 15 سال تأمین مالی) خواهان حق مالکیت مسجد بزرگ پاریس شد. دولت الجزایر دو میلیون یورو برای این تأمین مالی این مسجد پرداخت کرده است. مانوئل والس نخست‌وزیر فرانسه در تاریخ 23 ژوئیه 2012 در ضیافت افطار مسجد بزرگ پاریس حضور یافت. ریشار پرسکیه[20] رئیس شورای مشورتی مؤسسات یهودی در فرانسه[21] نیز به این نشست دعوت شده بود. مؤسسه‌ی الغزالی مسجد بزرگ پاریس زیرمجموعه مسجد بزرگ پاریس به حساب می‌آید. فرانسوا اولاند در تاریخ 10 ژانویه 2016 به مناسبت روز درب‌های باز به مسجد بزرگ پاریس رفت. حضور مقامات عالی‌رتبه سیاسی فرانسه در این مسجد مؤید رویکرد لیبرال این مسجد و همچنین نظر مثبت دولت فرانسه در قبال این مسجد است.

راه‌های ارتباطی:

- آدرس: 2bis Place du Puits de l’Ermite - 75005 Paris

- تلفن: 33 97 35 45 1 33+

- فکس: 23 16 35 45 1 33+

- ایمیل: rectorat@mosqueedeparis.net

- وب سایت: http://www.mosqueedeparis.net

1-3بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه3) مؤسسه الغزالی مسجد بزرگ پاریس

این مؤسسه در سال 1993 تأسیس شده  و مدیریت آن به جلول صدیقی واگذار شده است. [22]

هدف از تأسیس این مؤسسه آموزش زبان عربی و تعالیم اسلام و همچنین تربیت مبلغان و ائمه جماعات است. یکی دیگر از اهداف این مؤسسه برقراری پیوند بین دین و زندگی در فرانسه است.

دکتر جلول محمد صدیقی تاکنون با چند شخصیت شاخص ایرانی مانند دکتر کامیاب رایزن فرهنگی ج.ا.ایران در فرانسه و همچنین دکتر مبلغی رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی و رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی دیدار داشته است.  از منظر وی، مشکلات و اختلافات کنونی مسلمانان بیش از آنکه فقهی باشد سیاسی است.

راه‌های ارتباطی مؤسسه‌ی الغزالی:

-  آدرس: 5 Place du Puits de l’Ermite 75005 Paris

- تلفن: 60 74 35 45 01

4-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه41) انجمن مسلمانان فرانسه[23]

- تاریخ تأسیس: 13 ژانویه 2006

انور کبیش، ریاست شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه ریاست این انجمن را بر عهده دارد. این مجمع تحت تأثیر دولت مراکش است و اعضای این مجمع غالباً مخالف فدراسیون ملی مسلمانان فرانسه محسوب می‌شوند. این انجمن حامی ارزش‌های دولت فرانسه و به عبارتی اسلام به اصطلاح میانه‌رو (لیبرال) می‌باشد. این مجمع در بیانیه‌ای از مسلمانان فرانسه خواست هر جمعه در تمامی مساجد فرانسه برای مصونیت فرانسه دعا کنند. این دعا سابقاً در بین یهودیان فرانسه مرسوم بوده‌است. انجمن مذکور در انتخابات شورای فرانسوی مسلمانان با 43 درصد آرا مقام نخست را از آن خود کرد و ریاست کنونی این انجمن، ریاست شورای مسلمانان فرانسه را بر عهده گرفت.

راه‌ ارتباطی:

- آدرس:  106rue de la Clairière, 34000 Montpellier

1-5بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه5) اتحادیه مساجد فرانسه

محمد موسایی[24](اصالتاً مراکشی) ریاست این اتحادیه را بر عهده دارد، وی همچنین دارای سمت ریاست افتخاری شورای مسلمانان فرانسه می‌باشد[25]. 500 مسجد در فرانسه زیر نظر این اتحادیه مشغول به فعالیت هستند. ماحصل سفر اولاند به مراکش ترسیم نقشه‌راه همکاری‌های مشترک فرانسه و مراکش در راستای مبارزه با افراطی‌گری است.

نظریه برگزاری مراسم درب‌های باز مساجد اولین بار توسط محمد موسایی، ریاست اتحادیه مساجد فرانسه بیان شد. این اتحادیه یکی از مهم‌ترین مؤسسات اسلامی در فرانسه به حساب می‌آید و در راستای مبارزه با افراطی‌گری، نقشه راهی را ترسیم نموده است: ارائه آموزش‌های بهتر به ائمه جماعات، نگارش متنی مشترک برای نماز جمعه برای تمامی مساجد و حضور فعال در فضای مجازی از جمله این راهکارها می‌باشد.

او برای دست‌یابی به پیشنهاد‌های برتر برای مبارزه با افراطی‌گری اقدام به برگزاری 12 نشست در استان‌های مختلف فرانسه نموده‌است. اتحادیه مساجد فرانسه از بین 50 داوطلب شرکت در دوره‌های آموزشی مؤسسه‌ی محمد ششم، 30 نفر را جهت اعزام برای دوره‌های تربیت مبلغ و ائمه جماعات گزینش کرده‌است.

راه‌های ارتباطی دبیرخانه عمومی:

- آدرس: 65rue amsterdam 75008 Paris

- ایمیل: m.mraizika@laposte.net

- تلفن: 153161897 (0)33+

- فکس: 153162729 (0)33+

- تلفن همراه: 616271414 (0)33+

راه‌های ارتباطی ریاست:

- آدرس: 65 rue amsterdam 75008 Paris

- ایمیل: mohammed.moussaoui272@gmail.com

- تلفن: 153161897 (0)33+

- فکس: 153162729 (0)33+

- تلفن همراه: 615373532 (0)33+

- آدرس سایت: http://www.umfrance.fr

1-6بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه6) مؤسسه محمد ششم[26]

مؤسسه محمد ششم (تأسیس: 2013) برای طلبه‌هایی با ملیت‌های مختلف خصوصاً کشور‌های جنوب صحرای بزرگ آفریقا دوره‌های آموزشی برگزار می‌کند. به گفته برخی از طلبه‌های این مرکز، دوره آموزشی مذکور دو ساله است. مبانی فقهی این مؤسسه بر پایه رویکرد مالکی و از لحاظ کلامی اشعری ‌است. در ژوئن 2015 این مؤسسه 777 طلبه با ملیت‌های مختلف را آموزش داده‌است. در این مؤسسه جغرافیا، حقوق بشر و علوم انسانی تدریس می‌شود و طلبه‌ها با شبکه‌های اجتماعی نیز آشنا می‌شوند. هدف از دوره‌های مذکور آشنایی با روش‌های مقابله با فعالیت‌های سلفی‌ها در فضای مجازی است. مشاور وزیر اوقات و امور دینی مراکش علت برگزاری دوره‌های مذکور را مقابله با افراطی‌گری بوکو حرام و سایر گروه‌های تروریستی افراطی دانست. آموزش دینی مراکش پدیده‌ای صادراتی محسوب می‌شود. محمد ششم، پادشاه مراکش در سفر خود به مالی در نوامبر 2013 به ابراهیم بوباکار کیتا[27]، رئیس‌جمهور وقت مالی پیشنهاد آموزش 500 امام جماعت در مدت 5 سال را ارائه کرد.

عبدالسلام لازار[28]مدیریت این مؤسسه را برعهده دارد. وی هدف از برگزاری دوره‌های مذکور را معرفی اسلام متساهل[29] می‌داند. وی یکی از اهداف مؤسسه مذکور را پرورش ائمه جماعاتی دانسته که از نظر مالی به سلفی‌گری وابسته نیستند. طلبه‌هایی از کشورهای چاد، فرانسه، بریتانیا، کانادا، ایتالیا، سوئد و هند درخواست ادامه تحصیل در این مؤسسه را داده‌اند. توسعه این مؤسسه به  22 میلیون درهم (معادل 2 میلیون یورو) نیاز دارد.

سناتورهای فرانسوی از مؤسسه محمد ششم (تربیت ائمه جماعات و مبلغان) در آوریل 2016 بازدید کردند. هدف از این بازدید الگو‌برداری از مدل مراکشی تربیت مبلغان دینی عنوان شده‌است.  کورین فِره[30]، ریاست هیئت سناتورهای مذکور گفت این سفر در چارچوب مأموریت سازماندهی، آموزش و تأمین مالی اسلام در فرانسه انجام شده‌است. وی این سفرهای خارجی را در ادامه بازدیدها و ملاقات‌‌های داخل فرانسه دانست و اظهار داشت فرانسه  قصد دارد به‌طور ویژه از مدل اسلام لیبرال مراکشی بهره‌برداری کند. ناتالی گوله، یکی دیگر از اعضای هیئت مذکور، این مؤسسه را سرمایه‌گذاری بزرگی برای تأمین امنیت فرانسه معرفی کرد چراکه ائمه جماعات فرانسوی و آفریقایی آموزش‌دیده در این مؤسسه با ارائه تصویری از اسلام تساهل، زمینه را برای مبارزه با افراطی‌گری فراهم خواهند نمود.

عبدالسلام لازار، مدیر این مؤسسه در مصاحبه با هافیتگنون پست طلبه‌های این مؤسسه را تونسی، فرانسوی، مالی، مراکشی، اهل ساحل عاج و گینه معرفی کرد. البته این طلبه‌ها بنا به ملیتشان از یکدیگر تفکیک می‌شوند. در این مؤسسه مسلک مالکی، رویکرد اشعری‌گری و اهل‌تسنن تدریس می‌شود. این مکاتب ابزاری برای پاسخگویی به نیازهای کنونی است. اسلام تدریس شده در این مؤسسه، با فرهنگ‌های مختلف سازگار است. وی ریشه تروریسم را تفسیرهای شخصی و سیاسی از اسلام دانست که از خارج و یا داخل کشورهای عربی نشات می‌گیرد. عبدالسلام لازار معتقد است مواد درسی این مؤسسه را با اتکا به عقل خود‌بنیاد می‌توان با نیازهای هر کشوری مطابقت داد. به دنبال امضای قرارداد همکاری بین وزارت امور خارجه فرانسه، لوران فابیوس و وزیر اوقاف و امور دینی احمد توفیق[31] در تاریخ 19 سپتامبر2015 در شهر طنجه، حدوداً 150 طلبه فرانسوی در این مؤسسه در سال 2016 به تحصیلات دینی مشغول خواهند شد.

راه‌های ارتباطی مؤسسه محمد ششم:

- فیسبوک: https://www.facebook.com/Fm6education/info

- وبسایت: http://www.fm6education.ma

- تلفن: 2008090-80 212+

7-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه71) مرکز فرهنگی اِوری[32]

این مرکز در سال 1994 مورد بهره‌برداری قرار گرفت و دومین مسجد بزرگ فرانسه (پس از مسجد پاریس) محسوب می‌شود. کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس در ساخت این مسجد مشارکت مالی داشته‌اند. خلیل مرون[33] (ملیت: مراکشی) تولیت این مسجد را برعهده دارد؛ وی در سال 2014 از سوی مانوئل والس نشان افتخار ملی (لژیون دونور) دریافت کرده‌است. مانوئل والس همچنین مقدمه‌ای بر کتاب خلیل مرون با عنوان «بررسی امکان تجمیع  دو مفهوم فرانسوی بودن و مسلمانی» نگاشته است.

این مرکز دارای مجموعه‌ای فرهنگی مشتمل بر مدرسه، بخش اداری (دفاتر، ساختمان مسکونی و بخش تجاری)، آشپزخانه و غیره... مؤسسه آموزشی الهدی[34] وابسته به این مرکز می‌باشد و در آن زبان عربی تدریس می‌شود. الکساندر دل وال[35] متخصص جغرافیای سیاسی و متخصص جهان عرب و فرهنگ اسلامی در وبلاگ شخصی خود عربستان سعودی و مراکش را حامی مالی این مؤسسه معرفی می‌کند. محمد ششم، پادشاه مراکش در تاریخ 9 فوریه 2015  از این مسجد بازدید کرده‌است.

راه‌های ارتباطی:

- آدرس: 20rue Georges Brassens, 91080 Courcouronnes

- تلفن: 19 14 77 60 01

-  فیسبوک: http://yon.ir/S649

- ایمیل: contact@mosquee-evry.fr

- وبسایت: http://www.mosquee-evry.fr

- فاکس: 21 63 77 60 01

8 -1) مسجد بزرگ اصلاح مارسی[36]

این مسجد بزرگترین مسجد جنوب فرانسه محسوب می‌شود و عضو شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه به شمار می‌آید. هارون دربال[37] (متولد الجزایر) تولیت و امامت این مسجد را بر عهده دارد. وی منتقد محاصره غزه بوده، و در فضای سایبری بسیار فعال است، حتی خطبه‌های نماز جمعه وی به صورت مستقیم در فضای مجازی از طریق سایت این مسجد قابل شنود است.

وی معتقد است اسلام با جمهوریت تقابلی ندارد و مسلمان فرانسوی با مسلمان عربستانی متفاوت است؛ چراکه مسلمان فرانسوی نمی‌تواند در مدرسه حجاب رعایت کند. میانه‌روی (به معنای اعتقاد به اسلام لیبرال)، التزام به مدرنیته و تعامل با سایر ادیان از جمله ویژگی‌های وی می‌باشد.

راه‌های ارتباطی:

-  تلفن: 58 86 81 91 4 33+

- وب‌سایت: http://mosquee-islah.net

- آدرس: 130chemin de Madrague-Ville 13015 Marseille

- فیسبوک: https://www.facebook.com/mosquee.islah

9بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه8-1) اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه[38]

- رویکرد دینی: لیبرال با پوشش اخوانی

- تاریخ تأسیس: ژوئن 1983

- ریاست: عمار لاسفر (متولد مراکش)

تاریخچه‌ای تحلیلی از تغییر رویکرد سیاسی این مؤسسه: این اتحادیه منتسب به اخوان المسلین است. دولت فرانسه و قطر از جمله حامیان مالی این اتحادیه محسوب می‌شوند. سایت رسمی این اتحادیه، هدف از تأسیس این اتحادیه از زمان تأسیس خود را  برپایه قرائتی باز از اسلام عنوان کرده‌است. این قرائت مبتنی بر ملاحظه شرایط اجتماعی- فرهنگی در اجرای فرایض و گفتمان دینی می‌باشد. با‌ این‌همه، گزارش تحلیلی-تاریخی مؤسسه اینترنشنال کرایسیس(چاپ 2006) نشان می‌دهد این اتحادیه از بدو تأسیس رویکردی سیاسی داشته است، اما از سال 1990 تغییر موضعی در رویکرد این مؤسسه دیده می‌شود و کم‌کم تعامل بیشتر با مقامات سیاسی فرانسه جایگزین رویکرد مبارزاتی رهبران اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه گردید. این رویکرد جدید، در سال 2003 به استراتژی غالب این اتحادیه بدل شد و بدین ترتیب این اتحادیه در تشکیل شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه (زیر نظر سارکوزی، وزیر کشور وقت فرانسه) نقش به سزایی داشته است. به‌تدریج این اتحادیه جایگاه خود را در بین اقشار پایین جامعه مسلمان فرانسه از دست داد. این قشر از جامعه مسلمانان فرانسه، به‌تدریج به دنبال استقلال از اتحادیه بودند چراکه از نظر آنها این اتحادیه به مسائل خاص مسلمانان فرانسه توجه نمی‌کرد، آن‌ها به دنبال سیاست اسلامی دیگری بودند که به واقعیت‌های اطراف آن‌ها نزدیک‌تر باشد. جوانان مسلمان متولد در فرانسه (با اصالت عربی) نیز منتقد سیاست‌های جدید این اتحادیه بودند. این جوانان به‌شدت منتقد ارتباط نزدیک اعضای این اتحادیه با نیکولا سارکوزی بودند. از سوی دیگر، آن‌ها منتقد رویکرد کاملاً بشر‌دوستانه (فاقد وجه دینی) این اتحادیه در مسئله فلسطین بودند. اتحادیه مذکور همچنین در خصوص اعتراض به تصویب منع پوشش حجاب در مدارس فرانسه در سال 2004 و یا انتشار کاریکاتورهای موهن پیامبر اسلام در دانمارک واکنش ضعیفی داشت. یکی دیگر از انتقادات به اتحادیه سازمان‌های اسلامی ارتباط زیاد با کشورهای مبدأ می‌باشد.

اتحادیه جوانان مسلمان فرانسه ، مؤسسه دانشجویان مسلمان فرانسه، لیگ فرانسوی زنان مسلمان، مؤسسه‌ی اروپایی علوم انسانی در پاریس، مؤسسه پزشکی بوعلی سینا در فرانسه ، خدمات حلال در اروپا ، کمیته خیریه و حمایت از فلسطینی‌ها از جمله مؤسسات زیرمجموعه اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه محسوب می‌شوند. این اتحادیه در بدو تأسیس رویکرد سیاسی داشت و مخالفت با چاپ کتاب آیات شیطانی در فرانسه یکی از اقدامات آن‌ها محسوب می‌شود. این اتحادیه توجه ویژه‌ای به مسئله تربیت ائمه جماعات و مبلغین دینی داشته است. برای تحقق این مهم، اتحادیه مذکور در امر تأسیس نخستین مؤسسه‌ی تربیت ائمه جماعات مشارکت داشته است. یکی از اهداف اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه تقریب مؤسسات اسلامی در فرانسه می‌باشد. این اتحادیه در گذشته در شکل‌گیری پلت‌فرم هماهنگی بین مؤسسات اسلامی مشارکت داشته است. در سال 1990 این اتحادیه از شورای تأمل درباره اسلام در فرانسه[39] (که به پیشنهاد وزیر کشور وقت فرانسه پی‌یِر ژوکس[40] تشکیل شده بود) حمایت کرده‌ بود. خلاصه آنکه این اتحادیه با نهادهای دولتی فرانسه در راستای اصلاح وضعیت اسلام در فرانسه همکاری مناسبی داشته است.

تغییر دیدگاه‌های اتحادیه تنها از تغییر استراتژی آن نشات نمی‌گیرد، ریشه این تغییر را باید در تغییر ایدئولوژی آن جستجو کرد. این اتحادیه با فاصله گرفتن از دیدگاه علمایی چون حسن البنا، ابوالاعلی مودودی و سید قطب، نگرشی ساده‌انگارانه‌تر از شریعت را دنبال می‌کرد و به ترویج ارزش‌های فرد‌گرایانه پرداخت. برگزاری نشست سالانه مسلمانان فرانسه[41] یکی از اقدامات این اتحادیه به شمار می‌آید[42].

راه‌های ارتباطی:

- وب‌سایت: http://www.uoif-online.com

- فیسبوک: https://www.facebook.com/UOIF-Union-de ... e-France-104470392924603/

- تلفن: 60 10 11 43 1 33+

- آدرس: 20Rue de la Prévoté, 93120 La Courneuve, France

10-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه91) مؤسسه اروپایی علوم انسانی[43]

این مؤسسه در سال 1990 تأسیس شده و زهیر محمود[44] ریاست آن را بر عهده دارد.

مؤسسه  مذکور مرکز آموزش عالی خصوصی محسوب می‌شود و در آنان الهیات اسلامی و زبان عربی تدریس می‌شود. این مؤسسه وابسته به اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه (پیروی ایدئولوژی اخوان المسلمین) می‌باشد. چهل در صد از طلبه‌های این مرکز زنان هستند. هرچند غالب طلبه‌های این مرکز فرانسوی هستند ولی طلبه‌های انگلیسی، بلژیکی، آلمانی، تونسی، ترک، الجزایری، مراکشی و غیره در آن مشغول به تحصیل هستند. مؤسسه مذکور دارای دو شعبه در پاریس و شاتو شینون می‌باشد. در گزارش اخیر سنا موسوم به »سازمان، جایگاه و تأمین مالی اسلام در فرانسه[45]»، این مؤسسه به‌عنوان مدلی برای تربیت مبلغ در فرانسه معرفی شده‌است.

راه‌های ارتباطی:

- وب‌سایت: http://www.iesh.org

- فیسبوک: https://www.facebook.com/IeshChateauChinonOfficiel

- ایمیل: contact@iesh.fr

- آدرس:  Institut Européen des Sciences Humaines - Château Chinon (I.E.S.H)
CENTRE DE BOUTELOIN – 58120 SAINT-LEGER-DE-FOUGERET - FRANCE

- تلفن: 62 40 79 86 3(0) 33+

- فاکس: 19 01 85 86 3(0) 33+

2. مؤسسات اسلامی با رویکرد بنیادگرا

بنیادگرایی مفهومی چالشی است و نظریه‌پردازان مختلف بنا به گرایش‎‌ها و خاستگاهشان تعاریف متفاوتی از این مفهوم به دست داده‌اند. بنیادگرایی در معنای غربی آن مترادف با واپس‌گرایی و نفهميدن‌ منطق‌ و ناديده‌ گرفتن‌ پيشرفت‌هاي‌ دنيا است. با این‌همه، با مراجعه به دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی از یک قرن پیش تاکنون درمی‌یابیم بنیادگرایی طیف وسیعی از دیدگاه‌های مختلف از اسلام‌گرایی عقل‌گریز سلفی و اشعری تا اسلام‌گرایی عقل‌گرا و معتدل شیعی و معتزله و شافعی را شامل می‌شود. در این نوشتار تعریفی عملیاتی از بنیادگرایی فرض می‎‌شود، بنابراین مقصود از بنیادگرایی در گزارش حاضر، گرایش‌های دینی صوفی و یا نئو‌سلفی است که به دنبال بازگشت به سنت‌های صدر اسلام بوده و به دلیل اتخاذ رویکرد اخباری‌گری فاقد پویایی هستند. دولت و رسانه‌های فرانسه تلاش دارند مؤسسات اسلامی به‌ویژه نوسلفی و تبلیغی را که خواهان بازگشت به مفاهیم بنیادین شریعت هستند مترادف با افراطی‌گری و خشونت‌طلبی معرفی کنند.

1بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه10-2) سازمان مردم‌نهاد برکه سیتی[46]

- رویکرد دینی: نئوسلفیسمم

- ریاست: ادریس سی حامدی[47] (31 ساله، متولد حومه پاریس)

این سازمان به‌عنوان مؤسسه‌ای خیریه در فرانسه شناخته می‌شود. سایت لیبراسیون با اشاره به رویکردهای حقوق بشری و همچنین بهره‌بردن از ابزارهای ارتباطی مدرن، این سازمان را از جریان سلفی‌گری متمایز می‌نماید. این مؤسسه فاقد رویکرد خشونت‌آمیز سلفی‌گری است و به‌عنوان مؤسسه‌ای بشردوستانه در سطح بین‌المللی مشغول به فعالیت می‌باشد. 22 کشور از جمله کشورهای آفریقایی و سوریه (اعانه‌های این مؤسسه از طریق مرز ترکیه به شمال سوریه منتقل می‌گردد)، لبنان، غزه، ترکیه، از جمله کشورهایی است که اعانه‌های این سازمان به آنجا رهسپار می‌گردد. این سازمان در بین جوانان حومه پاریس از جایگاه مردمی بالایی برخوردار است و صفحه فیسبوک آن 650 هزار دنبال‌کننده در فیسبوک دارد.

این سازمان مظنون به پول‌شویی است. با این‌همه، این اتهام هنوز ثابت نشده است. این مؤسسه در سه ساله گذشته 16 میلیون یورو اعانه جمع‌آوری کرده‌است. این مؤسسه به‌شدت تحت نظر قرار گرفته‌است. این مؤسسه مخالف بشار اسد و محاصره غزه و ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکاست.

2بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه11-2) مؤسسه ایمان و عمل

- رویکرد دینی: تبلیغی

محمد همامی (ملیت: تونسی) تا سال 2012 متولی این مؤسسه را بر عهده داشت. وی در سال 2012 به دلیل ایراد سخنرانی‌های ضد صهیونیستی و ترویج خشونت از فرانسه اخراج شد.

جماعت تبلیغ مؤسسه‌ای فاقد ساختار بوده و هیچ‌گونه سند رسمی از وی موجود نمی‌باشد. ساختار این جنبش پر از پیچیدگی و راز‌آلودگی است. مقر اروپایی جماعت تبلیغ در انگلستان می‌باشد و امر انگلستان بر تمام منطقه اروپا حکمرانی می‌نماید. رئیس اعظم جماعت تبلیغ جانشین محمد الیاس در هند می‌باشد. تعداد پیروان جماعت تبلیغ در آغاز دهه 80 میلادی، 3 تا 4 هزار نفر تخمین زده می‌شد که به صورت قانونی در فرانسه زندگی می‌کردند. ده سال بعد تعداد آنها به 30 هزار نفر رسید که به صورت قانونی و یا غیرقانونی در فرانسه حضور داشتند. این مؤسسه یکی از شاخه‌های جماعت تبلیغی[48] محسوب می‌شود و از سال 1972 فعالیت قانونی خود را آغاز نموده‌است. دارایی و حساب‌های‌ این مؤسسه توسط وزیر اقتصاد و امور مالی وقت فرانسه و به دستور کلود گه‌آن[49] وزیر کشور وقت فرانسه در سال 2012 بلوکه شد. این مؤسسه محکوم به دفاع از خوانشی بنیادگرا( داشتن عقاید ضد صهیونیستی و همچنین دستور به کشتن زنانی که مرتکب زنای محسنه می‌شوند) می‌باشد. رصدکنندگان اسلام در فرانسه معتقدند که گروه تبلیغ[50] که مؤسسه ایمان و عمل یکی از دو شاخه آن محسوب می‌شود در افراطی نمودن گرایش‌های مسلمانان فرانسه مؤثر است. آمارها حاکی از پیوستن حدوداً 20 تن از اعضای جماعت تبلیغ به گروه‌های تروریستی- تکفیری در عراق و سوریه تا تاریخ  27ژانویه 2015 هستند. جامعه تبلیغ پیروان خود را دعوت به اندیشه‌ای واپس‌گرایانه و دوری از تمام مظاهر دنیای مدرن از جمله رادیو و تلویزیون، تفریح‌های غربی و برقراری ارتباط با افراد بی‌دین می‌کند. در سال 1978، مؤسسه دیگری با نام تبلیغ و الدعوه[51] در فرانسه ایجاد شد و جماعت تبلیغ  با افتتاح مرکزی در سن دنیس در سال 1986، دارای مرکزی جدید در فرانسه شد. ازآنجاکه جماعت تبلیغ دعوت به خشونت نمی‌کند، نیروهای پلیس به آنها نظر منفی ندارند، چراکه آنها با جرائم در حومه شهرها مبارزه می‌کنند، غافل از آنکه همین افراد مخالف با خشونت گاهی به سوی اسلام رادیکال و خشن کشیده می‌شوند. پیروان جماعت تبلیغ ظاهری متفاوت از افراد شهروندان اروپایی دارند  (ریش بلند و پوشش متفاوت، پوششان غالباً شبیه پاکستانی‌ها است). پیروان جماعت تبلیغ غالباً به شهرداری‌ها زیاد مراجعه می‌کنند، شهرداران نیز کم و بیش چشم خود را بر آنچه در مساجد جماعت تبلیغ می‌گذرد می‌بندند. غافل از آنکه مساجد آنان بیشتر شبیه مؤسسات فرهنگی است. ورود غیرمسلمانان غالباً به داخل مساجد آنان ممنوع است و روزنامه‌نگاران را در مساجدشان نمی‌پذیرند. جماعت تبلیغ تا سال 2015،کنترل 50 مسجد را در فرانسه در دست گرفته‌اند. از نظر ژیل کپل[52]، متخصص اسلام‌شناس در فرانسه، آغاز فعالیت‌های جماعت تبلیغ در فرانسه دهه 80 میلادی است. در آن زمان، اعضای جماعت تبلیغ، جوانان مسلمان گرفتار بزهکاری و اعتیاد را در زندان و یا بیمارستان پیدا می‌کردند و آنان را دعوت به پیوستن به جماعت تبلیغ می‌نمودند. جماعت تبلیغ برخلاف اخوان المسلمین (که پیروان خود را بیشتر از بین افراد فرهیخته برمی‌گزیند)، غالباً مهاجران محروم را جهت گسترش تبلیغ خود برمی‌گزیند. با این‌همه، در حال حاضر با توجه به گسترش روزافزون سلفی‌گری در بین ساکنان حومه شهرها، نفوذ جماعت تبلیغ بسیار کمرنگ شده و تنها در برخی جوامع روستایی می‌توان ردپای آن‌ها را یافت. رویکرد جماعت تبلیغ نشر دین بوده و مخالف فعالیت‌های خشونت‌آمیز است. همچنین جماعت تبلیغ به فعالیت‌های سیاسی گرایشی ندارد. با این‌همه، به دلیل ارائه تفسیری افراطی از اسلام برخی از پیروان آن به سوی فعالیت‌های تروریستی کشیده می‌شوند، جوانان شهر لونل شاهدی بر این مدعا هستند. در سال 2005، مرکز جماعت تبلیغ در فرانسه مسجد الرحمه واقع سن دنیس بوده‌است. جماعت تبلیغ چاپ کاریکاتور پیامبر اسلام در مجله شارلی ابدو را اقدامی تحریک‌آمیز تلقی کرد و از مسلمانان خواست تا از هرگونه واکنشی در این راستا خودداری کنند. از منظر سمیر امقر[53]، پژوهشگر انستیتیوی مطالعات اسلامی انجمن‌های اسلامی جهان اسلام[54]، جماعت تبلیغ یکی از جنبش‌های مهم در اسلامی‌سازی فرانسه محسوب می‌شود. جماعت تبلیغ تحت تأثیر صوفی‌گری است و با سلفی‌گری متعارض است؛ با این‌همه، به دلیل خوانش به‌شدت ارتودکس از اسلام در هر دو فرقه، امروزه شاهد گرایش بسیاری از پیروان جماعت تبلیغ به سلفی‌گری هستیم. جماعت تبلیغ هرچند غیرسیاسی است و با فضای جامعه فرانسه سازگاری بیشتری دارد ولی به دلیل اندیشه فرقه‌ای حاکم بر آن از نظر روانی می‌تواند زمینه را برای گرایش پیروان خود فراهم نماید. از نظر ژیل کپل، جماعت تبلیغ از سال 2000 در فرانسه دچار بحران شده است. جماعت تبلیغ در رقابت با سلفی‌گری دچار تضعیف شده است و سلفی‌گری به دلیل بهره‌برداری از تکنولوژی‌های جدید و ارائه فتوا در فضای مجازی توسعه بیشتری داشته و جوانان بیشتری را در فضای مجازی مجذوب خود کرده‌است. امروزه، پایگاه جماعت تبلیغ محافل مراکشی و ایولین (حومه پاریس) می‌باشد. سایر پایگاه‌های فعالیت جماعت تبلیغ در فرانسه در مارسی، مونترو، مولوز و درو می‌باشد. اعضای جماعت تبلیغ در قالب گروه‌های سه تا پنج نفره به سراسر فرانسه و حتی دنیا سفر می‌کند تا پیام خدا را تبلیغ کنند. غالب اعضای جماعت تبلیغ مراکشی، مغربی و یا آفریقایی هستند. از سال 1994 و به دنبال سوء‌قصد برنامه‌ریزی‌شده توسط دو جوان فرانسوی در مراکش، سرویس‌های اطلاعاتی فرانسه به‌شدت بر فعالیت‌های جماعت تبلیغ نظارت می‌کنند. این سرویس‌ها، غالباً توجه خود را مبذول جوانانی می‌کنند که هرساله چهار ماه به پاکستان( مقر اصلی در لاهور) و هند سفر می‌کنند و ممکن است به اردوگاه‌های آموزشی در افغانستان بپیوندند. این مؤسسه فاقد  صفحات رسمی در فضای مجازی است پایگاه‌های اجتماعی مربوط به آن، مخصوص طرفداران جماعت تبلیغ می‌باشد.

راه‌های ارتباطی:

- فیسبوک: https://www.facebook.com/LaOummaDuTabligh/timeline

- وبلاگ:  http://oummatoutabligh.blogspot.de

- وبلاگ: http://oummatoutabligh.blogspot.de

- تلفن کلیشی، او-دو-سن :  72 40 39 47 01

- آدرس کلیشی، او-دو-سن: 92110 Clichy 64 rue Madame de Sanzillon

3. مؤسسات اسلامی با رویکرد اسلام میانه‌رو

این مؤسسات با تأکید بر تحقق ارزش‌های اجتماعی اسلام معتقد به اتخاذ رویکرد انتقادی و مسالمت‌آمیز در قبال هجمه مدرنیسم به ارزش‌های اسلامی هستند لیکن در صورت تعارض بین احکام اسلامی و ارزش‌های لائیسیته رویکرد انتقادی نرم را از باب مصلحت برگزیده‎اند تا متهم به ضدیت با ارزش‌های جمهوریت نشوند ولی درعین‌حال از پایبندی به احکام اسلام دست نکشیده‌اند.

1-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه123) اتحادیه جوانان مسلمان فرانسه[55]

- رویکرد دینی: اخوانی

- تاریخ تأسیس: 1987

- مقر: لیون

بنا به گزارش اروپایی مؤسسه‌ی اینترنشنال کرایسیس گروپ[56]، مواضع این اتحادیه در ابتدا نزدیک به مواضع اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه بود. با این‌همه، با توجه به رویکرد فرانسوی اتحادیه جوانان مسلمان فرانسه بین این دو اتحادیه فاصله افتاد. این اتحادیه جذب جریان اسلام‌گرایان مراکشی العدل و الاحسان نشد و ترجیح داد متأثر از اندیشه‌های طارق رمضان باشد. این اتحادیه در فضای سیاسی سال‌های دهه80 میلادی به سازماندهی اقداماتی پرداخت که منجر به رسمیت‌شناسی پدیده مسلمانان در فرانسه گردد. از سوی دیگر، این اتحادیه رویکرد انتخاباتی را در راستای مذاکره با مقامات محلی فرانسه برگزید. کنگره اتحادیه جوانان مسلمان در سال 1994 بین همگرایی اجباری و به حاشیه راندن مسلمانان، موضعی میانه را انتخاب کرد. این اتحادیه قادر به تأمین مالی خود نبود و همچنین با حمایت مالی کشورهای خارجی از این اتحادیه مخالفت می‌کرد، این امر منجر به تغییراتی در بخش رهبران این اتحادیه در انتهای دهه90 میلادی شد. درواقع، جوانان مسلمان در چهل‌سالگی خود به دنبال پیشرفت اجتماعی بودند و شیوه‌های جدید مبارزاتی را دنبال می‌کردند. با توجه به حملات رسانه‌ای به اندیشه‌های طارق رمضان (مرجع ایدئولوژیک اتحادیه جوانان مسلمان)، فعالیت‌ها و حوزه تأثیرگذاری این اتحادیه بسیار محدود شد و طارق رمضان اعضای اتحادیه را دعوت کرد برای مسلمانان تحصیل‌کرده برنامه‌ریزی کنند و توجه کمتری به مسائل مسلمانان ساکن در حومه شهرها نمایند. نسل جدید جوانان مسلمانان فرانسه در برابر واکنش‌های تازه اتحادیه سازمان‌های مسلمان فرانسه و اتحادیه جوانان مسلمان فرانسه احساس سردرگمی داشتند، به آرمان‌های آن‌ها خیانت شده بود و بنیان‌گذاران این دو اتحادیه درگیر سیاست شده بودند. بدین ترتیب جریان‌های مبارزاتی اسلامی در فرانسه دچار بحران شدند، نتایج این بحران در کاهش چشم‌گیر کمک‌های مالی برای فلسطین و یا برای فعالیت‌های خیریه مذهبی آشکار شد. این فرایند منجر به سکولاریزاسیون اقدامات مبارزاتی جوانان مسلمان شد، چراکه ارجاع به اسلام از نظر سیاسی پر‌هزینه شده بود، خصوصاً برای جوانان مسلمانی که در پی افزایش جایگاه اجتماعی مسلمانان در فرانسه بودند. به‌طور مثال، مؤسسه اوب[57] که ارتباط نزدیکی با اتحادیه جوانان مسلمان داشت، از سال 2001 از مبارزات دینی دست کشید. از سوی دیگر، کادر این اتحادیه از فعالیت‌های مبارزاتی خود دست کشیدند و رویکردی ملی را برگزیدند، حتی برخی از آنان به جنبش ضد جهانی‌شدن (آلترموندیالیسم) پیوستند. برخی از رهبران این جنبش حتی مداخله دین در سیاست را نادرست تلقی کردند و خواهان جدایی دو حوزه دین و سیاست شدند. بدین ترتیب جوانان مسلمان فرانسوی (فرزندان مهاجران) به دنبال دست‌یابی به ساختاری خارج از دین بودند. جنبش «بومی‌های جمهوری[58]» متشکل از روشنفکران و مؤسساتی بود که حول دو محور گرد آمده بودند: بررسی تاریخ پناهندگان و برملا نمودن فرایند تبعیض نژادی، این جنبش دولت فرانسه را متهم به ادامه سیاست‌های استعماری خود نسبت به مهاجران در فرانسه کرد. این جنبش در زمان مبارزات علیه لایحه ممنوعیت حمل نمادهای دینی در مدارس فرانسه با حزب چپ رادیکال لائیک (نزدیک به جریان آلترموندیالیست) متحد شد. بدین ترتیب، از منظر بو علم الزاهوم[59]، مبارز چپ‌گرا، جوانان مسلمان با هدف دستیابی به خوانش سیاسی جدید، از مطالبات فرهنگی خود صرف نظر کردند و اسلام ازاین‌پس در خدمت مطالبات ضد‌استعماری قرار‌ گرفت، استراتژی جوانان مسلمان در آن زمان هم‌گرایی با اقلیت‌هایی مانند جریان‌های تروتسکیستی، همجنس‌گرایان، لائیک‌ها و فمینیست‌ها شد.

برخی از جوانان مسلمان فرانسه از نظر پیوندهای حزبی بیشتر متمایل به حزب سبزهای فرانسه بودند و از برخی دیدگاه‌های حزب سبز مانند مبارزه با امپریالیسم، دیدگاه‌های ضدآمریکایی و اتحاد با فلسطین حمایت می‌کردند، این نزدیکی ایدئولوژیکی منجر به تأسیس فراکسیون محلی حزب سبز متشکل از اعضای سابق اتحادیه جوانان مسلمان در منطقه درو[60] شد. درمجموع، اهم فعالیت‌های جوانان مسلمان را در سه محور می‌توان خلاصه کرد: 1. مبارزه با تبعیض، 2. مسائل بین‌المللی و3. به رسمیت‌شدن دیدگاه‌های سیاسی در سطح محلی و در ارتباط با شهرداران. از منظر ونسان ژسیه[61] پژوهشگر مرکز بین‌المللی تحقیقات علمی[62]این مبارزان جوان مسلمان غالباً فارغ‌التحصیلانی بودند که خواستار ورود به فضای سیاسی بودند و اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه مانع از ورود آنها به فضای سیاسی می‌شدند.آن‌ها با توجه به رویکرد ضد دینی حزب کمونیست نمی‌توانستند وارد این حزب شوند، بنابراین به حزب سبز گرایش یافتند. از منظر طارق رمضان، مشکل اسلام در فرانسه فاصله موجود بین طبقات تحصیل‌کرده و ساکنان حومه شهرهاست. درواقع جوانان مسلمان ساکن در حومه شهرها به دنبال اسلام دانشگاهی و یا اسلام معنوی نیستند، آن‌ها به دنبال اسلام متکی به شریعت هستند تا زندگی‌شان را با آن سامان دهند. بنابراین این جوانان، اسلام نوسلفی را انتخاب می‌کنند. از منظر آلن بویر[63]، کارمند سابق اداره مذاهب وزارت کشور فرانسه[64]، جوانان مسلمان فرانسه به دنبال اجرای احکام اسلامی هستند و آیین سازشکارانه پدران خود را نقد می‌کنند. به گفته سعید برانین[65]، مدیر سایت امت، دغدغه‌های جوانان مسلمان فرانسه مذهب نبود، بلکه تبعیض، اسلام‌هراسی و مساله فلسطین بود. به گزارش لیبراسیون، این جوانان که خواهان بازگشت به هویت اسلامی خود هستند، می‌کوشند تا دیدگاه‌هایشان در جامعه فرانسه مورد پذیرش قرار گیرد.

فعالیت آموزشی و انتشارات توحید[66] منبع اصلی تأمین مالی این اتحادیه محسوب می‌شود. این انتشارات در ناحیه 5 لیون واقع شده است. این انتشارات ناشر آثار طارق رمضان است.

راه‌های ارتباطی:

- وب‌سایت: http://www.ujm.fr    

- تلفن: 60 18 74 72 04

- وب‌سایت مرکز توحید: www.tawhid.fr

- آدرس: 8rue Notre Dame 69006 Lyon

3-2) مجمع مسلمانان فرانسه[67]

- رویکرد دینی: اخوانی

- تاریخ تأسیس: 1990

نبیل النصری[68] (متولد حومه پاریس، اصالتاً مراکشی) دبیر مجمع مسلمانان فرانسه است. وی دانشجوی دکتری علوم سیاسی از مؤسسه‌ی مطالعات سیاسی[69] ( موضوع تز دکتری: سیاست خارجی قطر)، مؤلف چندین کتاب درباره قطر، دارای سابقه چندین بار اقامت در این کشور و همچنین دارای سایتی به نام رصدخانه قطر می‌باشد. سایتی تحت عنوان tunisie-secret وی را حامی اخوان‌المسلین و سیاست‌های دولت قطر معرفی می‌کند. این سایت مدعی است وی علاوه بر علوم سیاسی، به تحصیل علوم دینی در کالج ائمه جماعات اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه پرداخته‌است و در خط فکری این اتحادیه به فعالیت می‌پردازد. مبارزه با نابرابری و دفاع از زنان محجبه از جمله موضوعات سیاسی مطرح در بیانیه‌های این مؤسسه محسوب می‌شود.

راه‌های ارتباطی نبیل النصری:

- توییتر: https://twitter.com/nabilennasri

- ایمیل: les7defis@gmail.com

- فیسبوک: http://yon.ir/pqwS

راه ارتباطی مجمع مسلمانان فرانسه:

- ایمیل: contact@lecmf.org

- تلفن: 06.33.94.17.78

- وبسایت: http://www.lecmf.org

- فیسبوک: http://yon.ir/b3OB

3-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه133) کنفدراسیون اسلامی ملی گُوروش[70] ( دیدگاه ملی)[71]

- رویکرد دینی: اخوانی

- تاریخ تأسیس: 1969

این کنفدراسیون جنبشی اسلامی (با اصالت ترکی) در اروپا به حساب می‌آید. مؤسس آن نجم‌الدین اربکان، نخست‌وزیر اسبق ترکیه (دارای رابطه بسیار نزدیک با اخوان‌المسلمین) بود. در حال حاضر کمال ارگون[72] متخصص مسائل اسلامی از دانشگاه الازهر مصر می‌باشد. او ساکن آلمان و از منتقدان اسلام‌ستیزی در فضای مجازی است.  این کنفدراسیون دارای 500.000 عضو در اروپا می‌باشد. این کنفدراسیون دارای بخش‌های گوناگون است: مدیریت امور دینی مشتمل بر مسئولیت هماهنگی‌های دینی، ائمه جماعات، شورای فقهی، بخش آموزش شامل توسعه تجهیزات آموزشی، سازماندهی دوره‌های آموزشی ویژه و یا مداوم، بخش ارتباطات فعال در زمینه‌هایی چون ارتباطات، رسانه‌ها، ارتباطات فرهنگی، انتشار کتاب و نشریات، بخش مالی مسئول امور مالی مانند زکات فطره، خدمات اجتماعی و سازماندهی حج و عمره و همچنین بخش سازمان جوانان که حوزه‌هایی چون آموزش جوانان، ارائه مشاوره به آنان و کاریابی برای جوانان. این کنفدراسیون دارای شعبه‌هایی در ایل دو‌فرانس، لیون، بوردو، فدراسیون شرقی، فدراسیون جنوب غربی و فدراسیون جنوبی می‌باشد. سرویس اطلاعات عمومی آلمان این کنفدراسیون را به‌عنوان سازمانی بنیادگرا (به معنای پایبند به اصول دینی) معرفی کرده‌است که به دنبال اسلامی‌سازی جامعه آلمان است.

راه‌های ارتباطی:

- وب‌سایت: http://milligorus.fr و http://www.cimgmetz.org

- آدرس: Confédération Islamique Millî Görüş France CIMG FRANCE 64 rue du Faubourg Saint-Denis 75010 Paris

- تلفن تماس:  54 41 23 45 01 و 88 63 92 13 06

- ایمیل: info@cimgfrance.com

- فاکس: 0147703496

3-4) کمیته هماهنگی مسلمانان ترک در فرانسه[73]

- رویکرد دینی: اخوانی

- تاریخ تأسیس: 2002

احمد اگرا مسئولیت این کمیته را بر عهده دارد. این کمیته نماینده اسلام دولتی و قومی در فرانسه و وابسته به شبکه دیتیب[74] ترکیه (زیر نظر مستقیم نخست‌وزیر ترکیه) می‌باشد. غالب اماکن مرتبط با ترک‌های مقیم فرانسه در این کمیته عضویت دارند. یکی دیگر از اهداف تشکیل این مؤسسه پویایی‌بخشی بیشتر به اسلام ترک در فرانسه و خارج نمودن آن از انزوای موجود است. احمد اوگرا معتقد است مؤسسات ترکیه در مسئله پیوندهای بینا‌ملیتی عقب هستند. برای رفع این عقب‌ماندگی مسلمانان ترک در فرانسه باید در مدارس عمومی و مساجد دیگر ملیت‌ها هم مراجعه کنند تا بدین ترتیب این عقب‌ماندگی برطرف گردد. احمد اوگرا هدف از تشکیل این مؤسسه را هماهنگی بیشتر مؤسسات ترک و همچنین ساختاربخشی به همه 270 مؤسسه اسلامی ترک در فرانسه می‌داند. شعبه دیتیب در استراسبورگ (نمایندگی ترکی- اسلامی امور دینی در شرق فرانسه) در حال حاضر جایگاه نخست را در فضای اسلامی شهر استراسبورگ دارا می‌باشد و جایگاه ملی گوروش و انجمن مسلمانان فرانسه  را از آن خود کرد. این مؤسسه دارای ده کارمند و بودجه سالانه پانصد هزار یورویی است. سازمان دیتیب در حال احداث یک دبیرستان و دانشکده‌ الهیات در شهر استراسبورگ ترکیه می‌باشد. مؤسسه دیتیب در فرانسه دارای سه شعبه می‌باشد: شعب لیون و پاریس (تاریخ تأسیس: 1980) و شعبه استراسبورگ (تاریخ تأسیس: 1997).

اردوغان اکتبر 2016، در نشستی سیاسی در برابر 10 هزار نفر به‌طور پنهان برای کاندیداهای مطبوعش برای انتخابات مجلس ترکیه و همچنین دعوت از ترک‌های فرانسه برای ایفای نقشی مهم در سیاست فرانسه به نفع ترکیه تبلیغ می‌نمود. وی همچنین از عدم حضور نمایندگان ترک در مجلس ملی فرانسه و سنا اظهار تأسف کرد و گفت:« ما باید این وضعیت را تغییر دهیم! ترک‌ها باید در پست‌های مؤثرتری حضور داشته باشند! آیین ما، زبان ما و فرهنگ ما در اروپا دارای حقوقی است«. وی همچنین بر حمایت سفارت ترکیه در فرانسه از ترک‌ها تأکید نمود. این کمیته یکی از مؤسسات اسلامی در فرانسه محسوب می‌شود که حملات تروریستی اخیر در پاریس را به‌شدت محکوم کرده است.

فیسبوک: http://yon.ir/NdX7

3-5) مسجد بزرگ لیون

- رویکرد دینی: بینادینی و تقریبی

این مسجد مؤسسه فرهنگی اسلامی- فرانسوی است  و کامل کبتان[75] تولیت آن را بر عهده دارد. این مسجد  با حضور وزیر کشور وقت  فرانسه شارل پاسکوا  و سفرای کشورهای اسلامی در سال 1994 افتتاح شد و به‌عنوان مرکزی عبادی، آموزشی و همچنین پایگاه تبادل اطلاعات درباره اسلام محسوب می‌شود. مسجد فوق میزبان جوامع اسلامی مختلف، مقامات فرانسوی و نمایندگان بین‌المللی می‌باشد و یکی از اهداف اسلام‌هراسی در فرانسه بوده و در تاریخ 15 دسامبر 2015 یک زن 20 ساله فرانسوی ( بیمار روانی) مسلمانان حاضر در این مسجد را تهدید به مرگ کرد.

این مسجد رابطه‌ی خوبی با ایران دارد. مسجد مذکور با همکاری مؤسسه‌ی فرانسوی فرهنگ اسلامی[76]در تاریخ 29 مه 2016 اقدام به برگزاری نشستی درباره گفتگو بین مذاهب اسلامی با عنوان « از گفتگو بین مسلمانان تا گفتگوی اجتماعی: مسائل جدید، چالش‌های جدید برای مسلمانان فرانسه» نموده است. در این نشست، هاووس سنیگر[77]، استاد انستیتوی مطالعات سیاسی پاریس (سیانس پو) لیون[78] به تحلیل «خوانش‌های رسمی نشر یافته به نام اسلام[79]» پرداخت، سدا ممدو با [80]پژوهشگر مرکز ملی تحقیقات علمی[81] درباره روابط مسلمانان با سایر ادیان، محمدعلی مرتضی[82] عضو بنیاد الخویی درباره «گفتگو و روابط با مکاتب اسلامی مختلف»، محمد بارجرافیل امام جماعت مسجد ایوری سور سن[83] معاون دبیر کل شورای الهیات مسلمانان فرانسه در رابطه با موضوع « آیا تفاوت به معنای بدگمانی است[84]» سخنرانی کردند. یکی دیگر از موضوعات مطروحه در این نشست مسئله رابطه اسلام با سایر ادیان دارای شریعت بود. در بیانیه پایانی این نشست، مدعوین بر ضرورت گفتگوهای بینادینی در قرن 21 به جای جنگ و تنش بین پیروان ادیان مختلف تأکید کردند. سمیر ارباش[85]، استاد الهیات و تاریخ ادیان دانشگاه لیل، فیلیپ گودَن[86]، فیلسوف و عضو فدراسیون پروتستان فرانسه، ساندرا هوئوت[87] اسلام‌‌شناس و چند چهره دینی و فلسفی مانند غالب بین شیخ[88]، طارق اوبرو[89] و مصطفی شریف[90] از دیگر مدعوین این نشست بودند. بررسی جایگاه اسلام در جوامع سکولار امروزی و همچنین مشکلات ناشی از حضور مسلمانان در مباحثات سیاسی و رسانه‌های از دیگر موضوعات مطروحه در این نشست بود. در نشست ژان لویی بیانکو[91] ریاست  مرکز بررسی و رصد لائیسیته، ژرار درمانین[92] شهردار و نماینده شهر تورکوآن[93] و سناتور باریزا خیاری[94] رئیس مؤسسه‌ی فرهنگ‌های اسلامی شرکت کرده و در میزگردهای تخصصی آرای خود را مطرح نمودند. در یکی از اسناد سایت ویکی لیکس[95] در سال 2004، این مسجد به‌عنوان یکی از پایگاه‌های استخدام القاعده معرفی شده‌است. با این‌همه، سایت لوپروگره[96] (روزنامه شهر لیون) این مسجد را به‌عنوان پایگاه مبلغ صلح ‌در فرانسه معرفی می‌کند.

مؤسسه فرهنگی اسلامی- فرانسوی[97] فعال در زمینه تدریس زبان عربی و آشنایی تعالیم اسلام، شورای اسلامی  رون- آلپ[98]، انجمن آیینی مسجد بزرگ لیون[99]، فرایض اسلامی[100]،  مؤسسه‌ی فرانسوی تمدن اسلامی[101] از جمله مؤسسات زیرمجموعه این مسجد می‌باشند. مؤسسه فرهنگی اسلامی- فرانسوی در زمینه تدریس زبان عربی و مبانی اسلامی از دیگر فعالیت‌های این مؤسسه است و هرساله 650 دانش‌آموز (400 دانش‌آموز 6-14 ساله و 200 دانش‌آموز نوجوان) مبانی الهیات را به در این کالج می‌آموزند. فعالیت‌های تفریحی و مسابقات فرهنگی ورزشی از دیگر اقدامات این مؤسسه محسوب می‌شود.

راه‌های ارتباطی:

- وب‌سایت: http://www.mosquee-lyon.org

- تلفن تماس: 23 00 76 78 4 33

- آدرس: 146Boulevard Pinel, 69008 Lyon, France

- فیسبوک: http://yon.ir/vw14

6-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه143) گروه مخالفان اسلام‌هراسی در فرانسه[102]

- رویکرد دینی: اخوانی

- تأسیس: 2003

- ریاست: سامی دباه[103]

این گروه روابط بسیار خوبی با اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه دارد و هدف از تأسیس آن: 1)حمایت از قربانیان اسلام‌ستیزی از طریق حمایت حقوقی، 2)تجمعات صلحطلبانه در راستای مبارزه با اقدامات نژادپرستانه ضد اسلام و 3) مبارزه با استفاده ابزاری از اصل لائیسیته برای مخالفت با اعتراضات اجتماعی مسلمانان می‌باشد.

گروه مذکور از شرکای سازمان امنیت و همکاری در اروپا[104] و همچنین عضو مشورتی شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل محسوب می‌شود. مخالفت با طرح قانونی ممنوعیت حجاب در تمامی اماکن عمومی خصوصی از جمله اقدامات گروه فوق محسوب می‌شود.  

این گروه اولین گروهی است که به‌طور سازمان‌یافته و از طریق حقوقی با اسلام هراسی در فرانسه مبارزه می‌کند و مخالف شیوه مبارزاتی شورای فرانسوی مسلمانان علیه اسلام‌ستیزی است و شورای مسلمانان فرانسه را محکوم به همکاری با وزرای دولت اولاند می‌نماید. گروه مذکور مخالف سیاست‌های پلیس فرانسه نسبت به زنان محجبه در فرانسه است.

این مؤسسه موردتوجه تینک‌تنک ها، ژورنالیست‌ها و جامعه شناسان فرانسوی قرار گرفته است.

راه‌های ارتباطی:

- تلفن: 09.54.80.25.93

- وب‌سایت: http://www.islamophobie.net

- فیسبوک: yon.ir/34Dg

- ایمیل: contact@islamophobie.net

7-بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه153) مرکز اسلامی فرهنگی برست[105]

- رویکرد دینی: مالکی

- مبلغ دینی: رشید ابو حذیفه[106] ؛ تسلط کافی به زبان عربی و فرانسه، آشنایی با راه‌های ارتباطی و فضای مجازی و متولد شدن در حومه از ویژگی‌هایی است که وی را در فضای مجازی محبوب کرده‌است، صفحه فیسبوک وی تا تاریخ 13 اوت 2016، بیش  از 284 هزار نفر دنبال کننده دارد. او در صفحه فیسبوک خود اعلام کرده به هیچ یک از سه جریان سلفی، اخوانی و تبلیغی وابسته نیست.

این مرکز وابسته به شورای منطقه مسلمانان بروتنی[107] فرانسه می‌باشد. با توجه به داده‌های مندرج در سایت این مؤسسه، مؤسسه مذکور پیرو مکتب مالکی معرفی است و صفحه فیسبوک این مؤسسه نیز مملو از گفته‌های مالک بن انس می‌باشد. مؤسسه مذکور خود را از هرگونه فرقه‌گرایی و افراطی‌گری مبرا می‌داند و معتقد به گفتگوهای بینا‌فرهنگی در فرانسه است. مؤسسه فرهنگی اسلامی برست حملات تروریستی نیس و سایر حملات تروریستی در فرانسه را محکوم کرده و با مسیحیان فرانسوی اعلام همدردی نموده‌است. این مؤسسه منتقد رویکرد اسلام‌هراسانه در غرب است. در صفحه فیسبوک مؤسسه حاضر، ویدئویی از شیخ سعید الکمالی ( مراکشی) درباره حجاب وجود دارد که به تبیین حجاب می‌پردازد، شیخ سعید معتقد است اصل حجاب پوشش زن است و مدل حجاب سعودی در سایر کشورها لازم‌الاجرا نیست. مجموع شواهد موجود نشان می‌دهد که سایت‌های فرانسوی هر‌گونه پایبندی به اصول اسلامی را نشانه سلفی‌گری می‌دانند، این امر سبب شده وی در بسیاری از سایت‌های اینترنتی به‌عنوان سلفی معرفی گردد، دلیل یکی از سایت‌های مذکور، سخنرانی وی مبنی بر نهی کردن جوانان از شنیدن موسیقی است. وی در یادداشتی علناً مخالفت خود را با عزیمت جوانان فرانسه به سوریه اعلام کرده‌است.

سایت‌های فرانسوی رشید ابو حذیفه را سلفی پارسا معرفی می‌کنند. هرچند وی ادعا کرده‌است هزینه مسافرت‌های خود را طریق هدایایی از داخل و خارج از فرانسه تأمین می‌کند ولی سایت‌های فرانسوی با تردید درباره تأمین مالی این سفرها صحبت می‌کنند.

راه‌های ارتباطی:

- فیسبوک:  https://www.facebook.com/Cheikh.abouhoudeyfa/home

- سایت: http://www.ccib29.com

- توییتر: https://www.youtube.com/c/rachidabouhoudeyfa29

- آدرس: 123 Rue de Gouesnou, 29200 Brest, France

- تلفن: 85 28 01 30 2 33+

4) مراکز شیعیان در فرانسه

تشیع را می‌توان مظهر اسلام عقلانی دانست که بر خرد‌ورزی و اجتهاد پویا و پرهیز از اخباری‌گری و نفی خشونت‌ورزی تأکید دارد.

در فرانسه 15 مرکز شیعی وجود دارد که غالب آن‌ها مسجد و حسینیه و یا انتشارت با فعالیت های محدودی دارند و حوزه فعالیتشان محدود به برگزاری مراسم دینی از قبیل اعیاد و اقامه عزاداری به مناسبت شهادت سالار شهیدان است و تنها دو مؤسسه شیعی به نام‌های مرکز زهرا (س) و فدراسیون شیعه فرانسه تعامل بیشتری با جامعه فرانسه داشته‌اند.

در ادامه دو مؤسسه شیعی وابسته به ایران که دارای رویکرد سیاسی هستند، معرفی می‌گردد.

4-1) مرکز  زهرا (س)

- اعضای هیئت موسس: یحیی گواسمی، جمال طاهری[108] و عبدالکریم خالد[109] [110]

- تاریخ تأسیس: 2005

- مقر: پاریس

- بنیان‌گذار: یحیی گواسمی[111] (یا یحیی قواسمی)

معرفی یحیی گواسمی: وی مصاحبه‌های بسیاری با سایت‌های ایرانی داشته است و در سفری به ایران با مقامات ایران دیدار کرده است. او در سال 1978 با امام خمینی در نوفل لوشاتو دیدار داشته است، یحیی در سال 1996 به منظور تحصیل علوم دینی به مؤسسه‌ی المنتظر در لبنان می‌رود. پس از پایان دوره نخست تحصیلی، او در سال‌های آغازین قرن بیستم به فرانسه باز می‌گردد.

معرفی سایت مرکز زهرا (س): سایت این مرکز حاوی ویدئوهای سریال‌های مذهبی ایرانی از جمله سریال امام حسن (ع)، مختارنامه، یوسف پیامبر، مریم مقدس و... می‌باشد. تشکیل کمپین شکایت از هفته نامه شارلی ابدو به رهبری یحیی گواسمی از دیگر اقدامات این سایت می‌باشد. Pas l’info از دیگر بخش‌های این سایت است و مختص تحلیل خبری است که به صورت هفتگی بر روی صفحه فیسبوک این مرکز منتشر می‌شود. هدف از این برنامه ارائه خوانشی متفاوت از اخبار روز و نیز خنثی نمودن مواضع فضای فکری حاکم بر فرانسه است. یکی دیگر از اهداف این سایت نشان دادن تأثیر لابی صهیونیستی در فرانسه است. معرفی دیدگاه مقام معظم رهبری و سید حسن نصر الله از دیگر مطالب این سایت می‌باشد. در وب‌سایت این مؤسسه ویدئوهایی تحلیلی درباره وهابیت و صهیونیسم وجود دارد.

راه‌های ارتباطی:

سایت: http://www.centre-zahra.com

تلفن: 02 54 64 28 03

فیسبوک: https://www.facebook.com/centre.zahra

فیسبوک یحیی گواسمی: https://www.facebook.com/yahiagouasmi

4-2) فدراسیون شیعه فرانسه[112]:

- مؤسس: یحیی گواسمی

اقدامات: مبارزه با صهیونیسم، دفاع از حقوق مردم فلسطین و ایجاد ائتلاف استراتژیک و دوستانه با یهودیان ضد صهیونیست از جمله فعالیت‌های این فدراسیون است. برپایی همایش ضد صهیونیستی در ژوئیه 2008 با حضور محمد لاترِش[113] ریاست حزب مسلمانان فرانسه[114]و سرژ تیون[115] پژوهشگر [116]CNRS مخالف هولوکاست از اقدامات این فدراسیون محسوب می‌شود.

آدرس سایت: http://federationchiitedefrance.com/

در ذیل لیست  سایر مؤسسات و مساجد شیعی در فرانسه  معرفی می‌گردد:

4-3) مؤسسه الغدیر [117](لبنانی)، مقر:پاریس

4-4) مرکز اپینی[118] (مغربی‌ها)، مقر: پاریس

4-5) مؤسسه النور[119]، مقر: لیون

4-6) امامیه شاه نجف[120] (پاکستانی‌ها)، مقر: پاریس

4-7) مؤسسه فرهنگی الخویی[121] (عراقی ها)، مقر: پاریس

4-8) مرکز محفل زینب ( ماداگاسکار)، پاریس

4-9) مرکز زهرا فرانسه[122]، شعبه لیل

4-10) مؤسسه فرهنگی هندی- فرانسوی جعفری (خوجه)[123]، مقر: پاریس

4-11) انتشارات شرق (البراق)[124]

4-12) مؤسسه المصطفی ( مارسی)[125]

4-13) دانشگاه جامعه المصطفی[126] (در حال حاضر غیرفعال)

4-14) مرکز زینب[127] (تولوز)

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری:

1. کالبدشکافی مؤسسات اسلامی در فرانسه:

- به‌رغم آنکه اسلام تا قرن هفتم در فرانسه حضور داشت و پس از نبرد پواتیه به‌تدریج در جامعه فرانسه کمرنگ شد لیکن به نظر می‌رسد پس از فرایند استعمارزدایی در شمال آفریقا و استقلال کشورهای الجزایر، تونس و مراکش در دهه 1960 مسلمانان مهاجر از این کشورها در فرانسه باقی ماندند و تابعیت فرانسوی گرفتند. لذا می‌توان اذعان داشت که اسلام در فرانسه پدیده‌ای وارداتی بوده‌است، و به دلیل انتساب به مهاجران مسلمان شمال آفریقا هنوز نتوانسته جایگاه خود را در این کشور تثبیت نماید. مسلمانان فرانسه از کشورهای مختلف وارد این کشور شده‌اند و مؤسسات اسلامی نیز متأثر از کشورهای مبدأ هستند و از طریق همان کشورها تأمین مالی می‌شوند.

- سه رویکرد اسلامی عمده در اهل سنت فرانسه وجود دارد: اسلام لیبرال، اسلام بنیادگرا و اسلام میانه‌رو. با این‌همه ذیل این عناوین کلی شاهد حضور اندیشه‌هایی با دیدگاه‌های مختلفی هستیم. خلاصه آنکه اسلام در فرانسه پدیده‌ی همگن نیست و بین این مؤسسات رقابت‌های بسیاری وجود دارد. مؤسسات و مساجد مرتبط با کشور‌های الجزایر و مراکش دارای رویکرد لیبرال هستند، مؤسسات اسلامی منتسب به قطر و ترکیه که دارای رویکرد متمایل به اخوان‌ المسلمین هستند و مؤسسات معتقد به اسلام مالکی دارای رویکرد میانه‌رو هستند و درنهایت مؤسسات اسلامی وابسته به جماعت تبلیغ و یا سلفی‌گری رویکردی بنیادگرایانه دارند.

- هرچند این مؤسسات در مواردی با هم هماهنگ نیستند ولی بسیاری از مؤسسات معرفی‌شده در این گزارش در بیانیه‌ای مشترک حملات تروریستی داعش در عراق و سوریه را محکوم کرده‌اند و از جوانان مسلمان که قصد پیوستن به فرانسه را دارند درخواست کرده‌اند با تأمل بر مسئولیت سنگین همدستی با داعش در برابر خدا، از پیوستن به داعش خودداری کنند. به نظر می‌رسد فشار رسانه‌ای حاکم بر جامعه فرانسه و همچنین لابی مسئولان این مؤسسات با مقامات فرانسه در مواردی منجر به هماهنگی این مؤسسات می‌گردد، صدور بیانیه‌های مشترک این مؤسسات در محکومیت حملات تروریستی و برائت از عاملان آنان و یا موضع واحد آن‌ها درباره اقدامات داعش در سوریه و لبنان گواهی بر این مدعاست.

- با این‌همه، در خصوص مسائلی مانند ممنوعیت حجاب هیچ‌گاه نمی‌توان شاهد اجماع بین این مؤسسات بود. منازعه گروه مخالف با اسلام هراسی با شورای مسلمانان فرانسه بر سر مسئله ناکارآمدی روش‌های مطالبه حجاب از این جمله است. همچنین تمایز رویکرد آنان در قبال موضوع ممنوعیت ساخت مناره‌ها در سوئیس و احتمال تسری آن به فرانسه شایسته تأمل است.

2. رویکرد دولت فرانسه نسبت به مؤسسات اسلامی در این کشور

اصل لائیسیته در فرانسه تبدیل به ابزاری در راستای ایجاد محدودیت برای مسلمانان فرانسه بدل شده‌است. این در حالی است که دولت فرانسه چنین محدودیت‌هایی را در قبال یهودیان و  مسیحیان اعمال نمی‌کند. این امر نشان‌دهنده تبعیض دینی در فرانسه است. با این‌همه، دولت فرانسه که اسلام را به‌مثابه مسئله‌ای نگران‌کننده در کشور خود تلقی می‌کند به دنبال عادی‌سازی اسلام در فرانسه است و می‌کوشد با فرانسوی نمودن اسلام و ترویج اسلام لیبرال آن را به پدیده‌ای همچون سایر ادیان در این کشور مبدل کند؛ تأسیس شورای مسلمانان فرانسه در سال 2003 توسط نیکولا سارکوزی را می‌توان در چارچوب همین هدف ارزیابی کرد. مؤسسات اسلامی فاقد هرگونه قدرت تأثیرگذاری بر دولت فرانسه هستند و دولت فرانسه همواره اصول خود را بر این مؤسسات تحمیل می‌کند.

2-1. رویکرد فرانسه نسبت به مؤسسات اسلامی لیبرال

- مؤسسات اسلامی با رویکرد لیبرال مورد تأیید دولت فرانسه هستند و به دلیل چشم‌پوشی از اصول اسلامی مغایر با ارزش‌های جمهوری فرانسه، از جایگاه اجتماعی مطلوبی در فضای رسانه‌ای فرانسه برخوردار هستند. دراین‌بین نقش رسانه‌ها به‌عنوان ابزار دیپلماسی دینی نرم فرانسه بسیار مؤثر و قابل‌تأمل است. به‌عبارت‌دیگر اسلام‌هراسی را می‌توان ابزاری فرهنگی در راستای محدودسازی حق آزادی بیان مسلمانان در فرانسه تلقی کرد.

- این شیوه‌ی سیاست‌گذاری باعث شده، بخش قابل‌توجهی از مؤسسات اسلامی در فرانسه برای ادامه فعالیت در این کشور از تبیین آشکار مواضع اسلامی خود پرهیز نمایند و به نفع ارزش‌های جمهوریت و لائیسیته حاکم بر فرانسه از عمل به احکام شریعت سر باز بزنند و رویکردی لیبرال را اتخاذ نمایند. سیاست‌های رسانه‌ای فرانسه منجر شده این مؤسسات همواره در چارچوب خواسته‌های دولت فرانسه رفتار کنند و در بسیاری از موارد از حقوق انسانی‌شان در زمینه ابراز عقاید اسلامی خود خودداری کنند.

- تبانی پنهان بسیاری از رهبران جنبش‌های سیاسی- اجتماعی اسلامی در فرانسه با دولت‌مردان این کشور به تغییر خط‌مشی آنها انجامیده و درنهایت منجر به نا‌امیدی و بی‌اعتمادی هواداران آنها برای پیگیری مطالباتشان شده‌است.

- مؤسسه‌ی اروپایی علوم انسانی (وابسته به اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه) از سال 1990 اقدام به تعلیم علوم دینی به طلاب در فرانسه نموده است، گزارش اخیر مجلس سنای فرانسه درباره مؤسسات اسلامی در فرانسه این مؤسسه را به‌عنوان الگویی برای آموزش اسلام به مبلغان دینی در فرانسه معرفی کرده است. جلب‌توجه است که دولت فرانسه آموزش طلاب در این مؤسسه را بر اعزام آنان به مراکش برای فراگیری علوم دینی با رویکرد سکولار در مؤسسه محمد ششم ترجیح می‌دهد.

2-2. رویکرد فرانسه نسبت به مؤسسات اسلامی بنیادگرا

- رسانه‌های فرانسه همواره نگاه تردید‌آمیز و مبتنی بر اسلام‌هراسی به مؤسسات اسلامی موسوم به بنیادگرا (تبلیغی‌ها و ‌سلفی‌ها) دارند. مقامات فرانسوی و فضای رسانه‌ای حاکم بر این کشور با بهانه قراردادن مقابله با بنیادگرایی و افراطی‌گری، گاه احکام اسلامی را به سخره می‌گیرند و احکام اسلامی (مسائلی مانند حجاب، تفکیک زن و مرد، عدم مساوات بین زن و مرد) را به‌عنوان نشانه‌های افراط‌گرایی معرفی می‌کنند و بدین ترتیب موجبات انزجار برخی از مسلمانان بنیادگرا  نسبت به جمهوریت را فراهم می‌کنند.

2-3. رویکرد فرانسه نسبت به مؤسسات اسلامی میانه‌رو

در بین مؤسسات اسلامی میانه‌رو، اتحادیه سازمان‌های اسلامی در فرانسه (وابسته به اخوان المسلمین) از جایگاهی کلیدی برخوردار است. با این‌همه، این جریان که در ابتدا رویه‌ای سیاسی داشت، به‌تدریج با دولت فرانسه روابط پنهانی برقرار کرد و در جریان تشکیل شورای مسلمانان فرانسه (با رویکرد لیبرال) نقش به سزایی ایفا کرد و در مسائلی از قبیل مطالبه حجاب اقدام چشمگیری انجام نداد، تغییر مواضع سیاسی این مؤسسه در تعامل با دولت فرانسه حائز اهمیت است؛ خصوصاً به این دلیل که غالب مؤسسات میانه‌رو در فرانسه با این اتحادیه مرتبط‌اند. این مؤسسات با اتخاذ رویکردهای علمی- فرهنگی (رویکردهای حقوقی و گفتگوهای بینادینی) اصطکاک کمتری با دولت فرانسه پیدا می‌کنند. بنابراین غالباً موضع‌گیری‌های تند دولتی در قبال آنها اعمال نمی‌شود هرچند گاهی در اعتراضات سیاسی- اجتماعی خود با مشکلاتی مواجه می‌شوند ولی درمجموع دولت فرانسه نمی‌تواند محدودیت‌های آشکاری برای آنان ایجاد کند.

3. مؤسسات شیعی در فرانسه

در فرانسه 15مؤسسه شیعی وجود دارد که حوزه فعالیت غالب آنها محدود به مناسبت‌های دینی است و فعالیت سیاسی ندارند. در بین این مؤسسات مرکز زهرا از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این مرکز که روابط بسیار نزدیکی با ایران دارد، در سال‌های 2007-2008 اقدامات ضد صهیونیستی قابل‌توجهی در فرانسه انجام داده‌است. با این‌همه، حوزه فعالیت این مرکز در حال حاضر محدود به نشر اطلاعاتی در سایت خود با رویکرد مخالفت با وهابیت و صهیونیسم می‌باشد. درمجموع می‌توان گفت اقدامات مؤسسات مربوط به شیعیان در فرانسه در حال حاضر محدود به مناسک مذهبی است و قادر به انجام به اقدام سیاسی تأثیرگذاری در این کشور نیستند. مساجد شیعیان در فرانسه هم بیشتر با رویکرد حفظ و قرائت قرآن و برگزاری مراسم اعیاد و وفیات و نیز مراسم تاسوعا و عاشورا به فعالیت مذهبی می‌پردازند.

گروه تخصصی فرانسه-فریده کریمی‌مهر   مهر 1395

 





[1] بنا به گزارش سایت خبری لونوول ابسرواتور، ازآنجاکه هرگونه آمارگیری قومی و مذهبی در فرانسه از نظر قانونی ممنوع است، آمار دقیقی از مسلمانان فرانسه موجود نیست و آمارهای موجود تخمینی و بر اساس نظرسنجی‌های محدود اعلام شده‌اند.

[2] عبارت اسلام میانه‌رو در گزارش حاضر یا عبارت اسلام معتدل (l’Islam modéré) مصطلح در فرانسه متفاوت است. منظور از اسلام معتدل رایج در سایت‌های فرانسوی اسلام لیبرال است.

[3] Conseil Français du Culte Musulman (CFCM)

[4] M. Anouar KBIBECH

[5] Rassemblement des Musulmans de France  (RMF)

[6] Conférence des Responsables de Culte en France  (CRCF)

[7] Commission Nationale Consultative des Droits de l’Homme (CNCDH)

[8] Forum des Cadres Chrétiens et Musulmans » (FCCM)

[9]  این چارت درواقع تعهدنامه ائمه جماعت در راستای  نشر اسلام مسامحه گر و باز و متعهد به ارزش‌های انقلاب فرانسه می‌باشد.

[10] این مؤسسه حامی اسرائیل است. ریاست سابق شورای فرانسوی مسلمانان فرانسه دلیل بوبکور[10] از حضور در این ضیافت امتناع ورزیده بود.

[11] Rassemblement des Musulmans de France

[12] La Grande Mosquée de Paris

[13] L’Union des organisations Islamiques de France

L'association Foi et Pratique[14]، مقر جریان به شدت محافظه کار تبلیغ

[15] La  Grande Mosquée d’Evry

[16] La Grande Mosquée de Lyon

[17]  رئونیون جزیره‌ای در جنوب غربی اقیانوس هند و یکی از ناحیه‌های فرای دریاهای فرانسه و نزدیک‌ترین خشکی به این جزیره در ۱۷۰ کیلومتری آن کشور موریس است.

[18] Fédération nationale de la Grande Mosquée de Paris (FNGMP)

[19] Dalil Boubakeur

[20] Richard Prasquier

[21] Conseil représentatif des institutions juives de France

[22] Djelloul Seddiki

[23] Rassemblement des musulmans de France

[24] Mohammed Moussaoui

[25] http://lci.tf1.fr/france/societe/prec ... dicalisation-8660098.html

[26] Institut Mohammed-VI

[27] Ibrahim Boubacar Keïta (IBK)

[28] Abdeslam Lazaar

[29] Tolérance

[30] Corinne Féret

[31] Ahmed Toufiq

[32] Centre culturel islamique d'Evry

[33] Khalil Merroun

[34] École al – houda

[35] Alexandre del Valle

[36] Grande Mosquée Islâh de Marseille

[37] Haroun Derbal

[38] L’Union des Organisations Islamiques de France

[39] Conseil de réflexion sur l’islam en France (CORIF)

[40] Pierre Joxe

[41] Rencontre Annuelle des Musulmans de France

[42] http://www.rtl.fr/actu/societe-faits- ... endredi-13-mai-7783204053

[43] L’Institut européen des sciences humaines

[44] Zuhaïr MAHMOOD

[45] « L’organisation, la place et le financement de l’islam en France et de ses lieux de culte »

[46] Baraka City

[47] Idriss Sihamedi

[48]  جماعه التبلیغ و الدعوه که  بیشتر با عنوان جماعت تبلیغی شناخته می شود به رهبری محمد الیاس در سال  ۱۹۲۶ در هند فعالیت خود را آغاز نمود.

[49] Claude Guéant

[50] Le Tabligh

[51] Tabligh wa Da'wa

[52] Gilles Kepel

[53] Samir Amghar

[54] L’Institut d'études de l'islam et des sociétés du monde musulman (ISSMM-EHESS)

[55] L'Union des Jeunes Musulmans

[56] L'International Crisis Group (ICG)

[57] Aube

[58] Mouvement des Indigènes de la république

[59] Bouallam Azahoum

[60] Dreux

[61] Vincent Geisser

[62] Centre national de la recherche scientifique

[63] Alain Boyer

[64] Bureau des cultes du ministère de l'Intérieur

[65] Saïd Branine

[66] Librairie Tawhid

[67] Collectif des musulmans de France

[68] Nabil Ennasri

[69] Institut d’Études Politiques (IEP) d'Aix-en-Provence

[70] Millî Görüş

[71] Confédération Islamique Millî Görüş France

[72] Kemal Ergün

[73] Comité de Coordination des Musulmans Turcs de France - CCMTF

  Ditib[74] سازمان دیتیب، توسط ارگان دولتی دیانت (مدیریت امور دینی اسلام، نمایندگی اسلام سنی رسمی در ترکیه، سال تاسیس: 1924) اداره می‌شود.

[75]Kamel KABTAN

[76] Institut français de civilisation musulmane   

[77] Haoues Seniguer

[78] L’Institut d'études politiques de Paris (Sciences Po)

[79] Les discours officiels émis au nom de l’islam

[80] Sada-Mamadou Ba

Centre national de la recherche scientifique CNRS [81]

[82] Mohamed Ali Mortada

[83] Mosquée d’Ivry-sur-Seine

[84] La divergence est-elle égale à la défiance ?

[85] Samir Arbache

[86] Philippe Gaudin

[87] Sandra Houot

[88] Ghaleb Bencheikh

[89] Tareq Oubrou

[90] Mustapha Cherif

[91] Jean-Louis Bianco

[92] Gérald Darmanin

[93] Tourcoing

[94] Bariza Khiari

[95] WikiLeaks

[96] leprogres

  Association Culturelle Islamo-Française (ACLIF)  [97]فعالیت‌های فرهنگی مسجد بزرگ لیون را مدیریت می‌کند.

[98] Conseil Islamique Rhône-Alpes (CIRA)

[99] Association Rituelle de la Grande Mosquée de Lyon (ARGML)

[100] Le Devoir du Musulman

[101] Institut Français de Civilisation Musulmane (IFCM)

[102]CCIF (Collectif Contre l'Islamophobie en France) 

[103] Samy Debah

[104] Organisation pour la Sécurité et la Coopération en Europe

[105] Centre Culturel et Islamique de Brest

[106] Rachid Abou Houdeyfa

[107] Bretagne

[108] Le Sheikh Jamel Tahiri

[109] Khalid Abdelkrim

[111] Yahia Gouasmi  

[112] Fédération Chiite de France

[113] Mohamed Latrèche

[114] Parti des musulmans de France (PMF)

[115] Serge Thion

، مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسهLe Centre national de la recherche scientifique[116]

[117] Association Alghadir

[118] Centre d'Epinay

[119] Association Al-Nour

[120] Imamia Shah -e- Naja

[121] Association Culturelle Al Khoei

[122] Centre Zahra France (Lille)

[123] Association cultuelle et culturelle indo-française Jaffari (ACCIJ), Khoja (Paris)

[124] Librairie de l'Orient (Editions Al Bouraq) (Paris)

[125] Association Al Moustafa (Marseille)

[126] Centre universitaire Al Mostafa

[127] Centre Zaynab (Toulouse)

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

دولت‌های جدید آمریکا و فرانسه: تحلیل ابعاد همگرایی‌ها و واگرایی‌های پیش رو با تأکید بر راهکارهای ایران برای بهره‌برداری

۱۳۹۶/۹/۲۹

قدم زنان در شهر تهران

۱۳۹۶/۶/۲۸

پرونده شماره 3 نظامی‌گری فرانسه: حرکت به سمت بازیگری نخست نظامی در غرب آسیا

۱۳۹۶/۳/۱۷

واکاوی سیاست خارجی ماکرون، نامزد منتخب دور اول انتخابات ریاست جمهوری 2017 فرانسه

۱۳۹۶/۲/۱۰

انتخابات ریاست جمهوری 2017 فرانسه: پدیده نوظهور ماکرون

۱۳۹۵/۱۲/۱۷

گزارش دوم انتخابات ریاست جمهوری فرانسه (2017): فرانسوا فیون، دلایل پیروزی و سیاست های پیش‌رو

۱۳۹۵/۱۲/۳

انتخابات ریاست جمهوری 2017 فرانسه

۱۳۹۵/۱۰/۲۸

سیاست خارجی فرانسه در قبال تحولات لبنان

۱۳۹۵/۱۰/۷

معرفی برترین اندیشکده‌های فرانسوی در عرصه‌ی سیاست خارجی

۱۳۹۵/۹/۲۳

بررسی مؤسسات اسلامی در فرانسه

۱۳۹۵/۸/۱۵

لزوم تغییر نگرش فرانسه به لبنان به‌عنوان عامل ثبات‌بخش در منطقه

۱۳۹۵/۵/۱۹

جنبش «ایستـاده در شب» در فرانسه

۱۳۹۵/۵/۳

بررسی سیاست‌ خارجی فرانسه در قبال سوریه از سال 2011

۱۳۹۵/۴/۱۵

بررسی سیاست خارجی فرانسه در قبال عراق

۱۳۹۵/۳/۱۰

چرخش دوباره فرانسه به خاورمیانه

۱۳۹۴/۱۰/۱۳

لزوم توجه ایران به بحران اقتصادی در فرانسه

۱۳۹۴/۹/۲

جزایر پولینزی و رویای استقلال از فرانسه

۱۳۹۴/۸/۱۲

افزایش اغفال شدگان فرانسوی توسط داعش

۱۳۹۴/۶/۸

موضع فرانسه برای مقابله با تروریسم

۱۳۹۴/۵/۱۲

رویکرد نظامی‌گری فرانسه

۱۳۹۴/۴/۱۵

کوبا، سرزمینی نو برای پیشبرد سیاست‌های فرانسه

۱۳۹۴/۲/۲۲