ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > بریتانیا > خروج بریتانیا: بازی با حاصل جمع صفر یا بازی باخت – باخت

خروج بریتانیا: بازی با حاصل جمع صفر یا بازی باخت – باخت

تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۶/۸ تعداد بازدید: 516

غیبت انگلستان در حلقه موسسین اتحادیه اروپا و پیوستن دیرهنگام و همراهی مشروط با این نهاد اروپایی در سال 1973، تاحدودی بیانگر عمق اختلافات و دل نگرانی بریتانیایی‌ها نسبت به اهداف و وظایف این تشکل اروپایی بود. دیدگاه غالب دولتمردان بریتانیایی حکایت از این نگرانی دارد که اتحادیه اروپا علیرغم افزایش شمار اعضا و گسترش حوزه جغرافیایی خود، از مواضع آغازین خود فاصله گرفته است. بریتانیا به دلیل روابط استراتژیک خود با ایالات متحده امریکا، هیچگاه با معیارهای پان اروپائیسم و شکل گیری اروپای فدرال موافق نبوده و مهمترین دلیل مخالفت آن، عدم تمایل به واگذاری بخشی از اختیارات حکومتی خود به یک نهاد تکنوکرات اروپایی بوده است.

گذشته ازچگونگی آینده روابط بریتانیا با اتحادیه که تعیین کننده شکل خروج آن خواهد بود، ابعاد و پیامدهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی خروج حائز اهمیت می‌باشد، لذا تبیین آثار منفی و پیامدهای احتمالی خروج، بر این نکته تاکید دارد که تبعات آن صرفا محدود به انگلستان نخواهد شد و گریبان اتحادیه را نیز خواهد گرفت.

در ادامه آثار و نتایج احتمالی خروج در سه حوزه سیاسی، امنیتی و اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است.



 1-   خروج و پیامدهای سیاسی

-        افزایش قدرت نرم منطقه‌ای و کاهش نفوذ بین‌المللی اتحادیه اروپا

پیوندهای عمیق و دیرینه تاریخی، اقتصادی و سیاسی دولت‌های اروپایی با منطقه غرب آسیا باعث توجه ویژه اتحادیه اروپا به این منطقه و سعی دوباره برای تنظیم روابط خود با منطقه غرب آسیا در قالب "امنیت سازی" و توسعه "روابط اقتصادی" شده است. این تلاش‌ها با بهره گیری از شرایط و تحولات منطقه به توسعه مکانیسم‌های نهادی چون "مشارکت اروپا، مدیترانه " سیاست همسایگی اروپا" و" موافقت نامه با شورای همکاری خلیج فارس " همراه بوده است.

با خروج بریتانیا، توان اتحادیه در ایفای نقش و وظایف ترسیم شده به‌عنوان به یک کنشگر مؤثر منطقه‌ای افزایش خواهد یافت اما در مقابل قدرت و نفوذ بین‌المللی آن به دلیل خروج بریتانیا که همواره نگاهی فراتلانتیکی داشته است، کاهش خواهد یافت. از این رو اتحادیه تلاش خواهد کرد خلأ فقدان انگلستان را با افزایش تعامل با نهادهای بین‌المللی به‌طور منسجم و برنامه ریزی شده‌ای جبران نماید.

-         چگونگی روابط آلمان و فرانسه

پس از برکسیت، نحوه چینش و ترکیب بندی جدید قدرت در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی در اتحادیه، از اهمیت بسیار زیادی برخوردار گردیده است. واضح است که خروج بریتانیا بر رفتار دو بازیگر اصلی اتحادیه، یعنی فرانسه و آلمان تأثیر بسزایی خواهد داشت. بی‌تردید پیامد این اقدام نمی‌تواند از دو حالت خارج باشد: نخست آنکه خروج، موجب پیوند بیشتر و تحکیم روابط این دو کشور گردد و یا اینکه با توجه به رقابت‌ها و اختلافات دیرینه و تاریخی دو کشور همسایه که بعضاً به دلیل نقش موازنه گر انگلیس مجال بروز نیافته، امکان ظهور یابد. فرانسه به دلیل جایگاه و نفوذ سیاسی خود، مشتاقانه از خروج انگلستان استقبال می‌نماید ولی اینکه ظرفیت راهبری سیاسی اتحادیه را داشته باشد یا نه بستگی به تحولات آینده در منطقه دارد. فرانسه نیز به دلیل مشکلات اقتصادی فراوان و همچنین مسائل امنیتی، علیرغم میل خود، توان رقابت با آلمان‌ها را نخواهد داشت.

با خروج انگلستان، فرانسه تنها عضو اتحادیه خواهد بود که دارای حق وتو است، ولی اینکه این جایگاه خاص تا چه اندازه می‌تواند موجب توازن قدرت و تقویت موضع راهبری سیاسی فرانسه گردد، محل پرسش و تأمل است.

-         انتخابات‌های مهم پیش رو در کشورهای اروپایی

به اعتقاد کارشناسان سیاسی، انتخابات‌های آتی در کشورهای اروپایی به‌منزله میادین مین سیاسی می‌باشد. انتخابات سپتامبر در اتریش ( شانس روی کارآمدن حزب راست افراطی نیز زیاد است) انتخابات اکتبر مجارستان که به ابتکار نخست وزیر در خصوص لغو سهمیه اتحادیه اروپا در مورد اسکان مجدد مهاجران برگزار خواهد شد و از همه مهم‌تر انتخابات ایتالیا درباره اعمال پاره‌ای تغییرات در قانون اساسی است که می‌تواند اصل عضویت ایتالیا در منطقه یورو را به چالش جدی بکشاند.

انتخابات فرانسه، آلمان و هلند در سال 2017 به‌طور فزاینده‌ای بر ابهام و نامعلومی مسئله می‌افزاید. رشد ضعیف و بیکاری بالا در بسیاری از کشورهای اروپایی موجب تقویت احزاب پوپولیست راست در منطقه مرکزی و احزاب پوپولیست چپ در منطقه حاشیه‌ای یورو که خواستار سیاست‌های صدیورویی، ضد مهاجرین، ضد اسلام و ضد جهانی هستند، شده است.

2-   خروج و پیامدهای امنیتی

-         تحریک جنبش‌های جدای طلب در کشورهای عضو اتحادیه

در کنار شکاف‌های اساسی ایجاد شده در اروپای پس از جنگ جهانی دوم، یکی از چالش‌های مهم اروپا، وجود گسل‌های سیاسی در برخی از کشورهای اروپایی می‌باشد. به دلیل اختلافات نژادی، زبانی، قومیتی و جغرافیایی، گروه‌هایی جدایی طلب در برخی از کشورهای اروپایی شکل گرفته است که هرازگاهی زمینه بروز و طرح مطالباتی از سوی آن گروه‌ها در اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، دانمارک، بلژیک و انگلستان فراهم می‌شود؛ بنابراین خروج انگلستان، زمینه مناسبی را برای رشد و تقویت جنبش‌های جدایی طلب هم در درون بریتانیا و هم در سایر کشورهای اروپایی فراهم نمود.

-         تسری موضوع خروج به سایر کشورهای عضو

نخستین پیام روشن و آشکار برکسیت، شکسته شدن تابوی جدایی از اتحادیه بود و این همان ترسی است که رهبران پان اروپائیسم همواره داشته و آن را عاملی برای تشدید زمینه‌های واگرایی می‌دانستند. ملاحظات و ابهامات انگلیس در مورد نحوه عضویت در اتحادیه برای برخی دیگر از اعضای اتحادیه نیز مطرح می‌باشد و اگر بریتانیا بتواند با موفقیت از پروژه خروج عبور نماید، این امر می‌تواند به سایر کشورها به‌ویژه برای هلند، ایرلند و قبرس که بیشترین همسویی و ارتباط مالی، سرمایه گذاری و روابط بازرگانی را با انگلیس دارند، نیز سرایت نماید. در حقیقت مخاطره سیاسی واقعی خروج، می‌تواند موجد بدعتی شود که همچون گلوله‌ای بر اندیشه وحدت در حوزه‌های دفاعی، سیاست خارجی و مرزهای جغرافیایی اتحادیه شلیک شود.

-         افزایش آسیب پذیری اتحادیه در مقابل اقدامات گروه‌های تروریستی

علمیات های تروریستی در برخی از کشورهای اروپایی نظیر فرانسه، بلژیک و آلمان نشان داد که نظام امنیتی اتحادیه علیرغم توفیقات حاصل شده در عرصه اقتصادی و سیاسی، همچنان آسیب پذیر بوده و نیازمند بازبینی سیاست‌های امنیتی جدیدی می‌باشد، حال در چنین وضعیتی و با خروج بریتانیا که از سابقه حضور تاریخی در منطقه غرب آسیا برخوردار است، اتحادیه دچار کاستی اطلاعاتی جدی خواهد شد.

-         موضوع آوارگان و معضل مهاجرت

 اتحادیه اروپا طی چند سال گذشته به دلیل هم‌جواری جغرافیایی با منطقه شمال افریقا با چالش دیگری چون مسئله بی‌ثباتی و ناامنی خاورمیانه و بحران منطقه غرب آسیا نیز مواجه گردیده است که اساساً سرریز مسائل امنیتی و بی‌ثباتی در خاورمیانه به اروپا، به دو شکل ظاهر شده است: 1- انجام عملیات تروریستی در فرانسه، بلژیک و آلمان که این امر خود بر وضعیت اقتصادی در دراز مدت تأثیر خواهد داشت 2- موضوع مهاجرت؛ که حل این معضل در گرو همکاری نزدیک اروپا با ترکیه است و خود این کشور از زمان کودتای نظامی وضعیت باثبات و پایداری نداشته است.

3-   خروج و پیامدهای اقتصادی

-         تنزل جایگاه اقتصادی و اهمیت مالی بریتانیا در اروپا

شوک ناشی از اعلام خروج انگلیس، فضایی از سردرگمی و بلاتکلیفی را بر سپهر سیاسی اروپا حاکم نموده است. بدون تردید با طولانی شدن فرایند جدایی، بازارهای مالی و رشد اقتصادی در این منطقه دستخوش التهاب خواهد شد.

به اعتقاد تحلیلگران و مفسران سیاسی، علیرغم آنکه انگلستان به‌عنوان دومین اقتصاد بزرگ اروپا و پنجمین اقتصاد مطرح جهان،3 درصد از GDP جهان را تشکیل می‌دهد، لیکن تصمیم خروج از اتحادیه اروپا از اهمیت و جذابیت این کشور به‌عنوان دروازه همکاری با اروپا و مرکز سرمایه گذاری از سوی کشورهای اروپایی می‌کاهد. بدیهی است یافتن مرکز جدیدی برای کسب و کار برای اروپائیان نیز بی هزینه نخواهد بود، ولی در این میان بیشترین خسارت متوجه اقتصاد بریتانیا خواهد شد.

بر اساس برآوردهای به عمل آمده با خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، حدود ٩٥٠ هزار شغل در این کشور حذف خواهند شد که مجموع شرایط مذکور سبب خواهد شد دولت بریتانیا پس از خروج از اتحادیه به سیاست‌های ریاضت اقتصادی برای رفع بحران متوسل شود.

-         کاهش بودجه اتحادیه

با خروج بریتانیا، اتحادیه یکی از کمک کنندگان بزرگ خود را از دست می‌دهد و طبعاً برای پر کردن این شکاف مالی، چاره‌ای جزء افزایش سهم اعانه کشورها ( به‌ویژه توسط آلمان‌ها) و یا اقدام به کاهش هزینه‌ها ندارد که در هر صورت این اقدام دارای عواقب و پیامدهایی برای کشورهای عضو اتحادیه خواهد بود.

نهایتاً اینکه اتحادیه اروپا برای فائق آمدن بر خطرات و مخاطرات سیاسی پیش رو، نیاز ضروری و حیاتی به بازتعریف مفهوم وحدت و اتخاذ دیدگاه جدیدی در حفظ وحدت اروپا دارد. تا جای که برخی از ناظران سیاسی اجتناب از فروپاشی اتحادیه را در گرو اتخاذ رویکردی جدید و دیدگاه سیاسی نوینی می‌دانند که در آن تحقق وحدت بزرگ‌تر با اعطای برخی خودمختاری‌ها و حاکمیت‌های ملی امکان پذیر خواهد بود.

 

دکتر حسین غریبی   8 شهریور 1395

 

منابع:

1-    خالوزاده، سعید، خروج انگلستان از اتحادیه اروپایی، چشم انداز و پیامدها، موسسه فرهنگی، مطبوعاتی ایران، 2/5/95

2-      brexit: the impact on the uk and the eu, global counsel.

3-       the implications of brexit for the rest of the eu. 2016/03/02.

4-       https://www.theguardian.com/business/2 ... tical-vision-after-brexit.

5-       http://www.theguardian.com/politics/2 ... opean-union-referendum-uk.

6-      https://www.google.co.uk/search?as_q=b ... s_filetype=&as_rights.

7-       brexit: the consequences for the eu’s political system by oliver patel and Christine reh.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

بررسی عملکرد موسسه ایران‌شناسی بریتانیا (BIPS)

۱۳۹۶/۶/۱۳

متغیرتقسیم، تفوق و فرقه سازی جمعیت مسلمان در سیاست خارجی بریتانیا

۱۳۹۶/۳/۲۴

جدایی احتمالی ایرلند شمالی از بریتانیا؛ ابعاد و عواقب احتمالی آن برای بریتانیا و اتحادیه اروپا

۱۳۹۶/۲/۳۱

پایگاه‌های نظامی و اطلاعاتی انگلستان در قبرس و نقش آن در تحولات منطقه

۱۳۹۵/۱۲/۷

اسلام سیاسی در خاورمیانه از نگاه بریتانیا؛ با محوریت فعالیت‏های اخوان‌المسلمین

۱۳۹۵/۱۲/۳

بریتانیای خارج از اتحادیه اروپا و ترامپ:ازدواج مصلحتی و ضرورت ناگزیر بازنگری در روابط ویژه فرا آتلانتیک

۱۳۹۵/۱۲/۳

مواضع متناقض دولت بریتانیا در قبال انتخابات اخیر امریکا

۱۳۹۵/۹/۳

ملاحظاتی در خصوص نقش بریتانیا در جنگ اقتصادی علیه داعش

۱۳۹۵/۸/۱

خلاصه گزارش چشم‌انداز وزارت امور خارجه بریتانیا

۱۳۹۵/۷/۳

نگاهی به انجمن بریتانیایی فابیان و فعالیت های آن در ارتباط با خاورمیانه

۱۳۹۵/۶/۱۷

خروج بریتانیا: بازی با حاصل جمع صفر یا بازی باخت – باخت

۱۳۹۵/۶/۸

تأثیر سیاست خارجی روسیه بر امنیت بریتانیا و متحدان آن

۱۳۹۵/۶/۶

چرایی برکسیت و آینده بریتانیا در نظام بین الملل: نگاهی اکتشافی

۱۳۹۵/۵/۶

خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا: تأثیرات جهانی و منطقه‌ای و روابط با جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۵/۴/۲۶

گزارش چیلکات یا لاپوشانی جرایم جنگی بریتانیا در عراق

۱۳۹۵/۴/۲۳

بهار بریتانیایی اتحادیه اروپا

۱۳۹۵/۴/۵

بررسی موقعیت و نقش جزیره دیگو گارسیا

۱۳۹۵/۳/۱

زوال سیاست خارجی اخلاقی در دولت بریتانیا

۱۳۹۴/۱۱/۱۳

واکاوی نقش بریتیش کانسیل به عنوان بازوی فرهنگی بریتانیا در جهان و ایران

۱۳۹۴/۱۰/۲۰

انتخابات ریاست حزب کارگر بریتانیا

۱۳۹۴/۷/۱۹

تحلیلی بر گزارش ایندیپندنت از "مبارزه تا تظاهر" غربی‌ها در قبال داعش

۱۳۹۴/۷/۱۱

مجادلات جدید بریتانیا و اسپانیا بر سر جبل الطارق

۱۳۹۴/۶/۱۱

ابعاد و عواقب جدایی احتمالی اسکاتلند برای بریتانیا و اتحادیه اروپا و حساسیت موضوع برای جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۴/۶/۱۰

بررسی مشارکت رأی‌دهندگان اسکاتلندی در انتخابات گوناگون بریتانیا

۱۳۹۴/۵/۲۵

روابط عربستان سعودی و بریتانیا

۱۳۹۴/۵/۲۵

بررسی افراط‌گرایی و پراکندگی تروریسم 10 سال پس از بمب گذاری لندن

۱۳۹۴/۴/۱۶

پدیده داعش و سیاست خارجی بریتانیا

۱۳۹۴/۴/۱۵

کاهش رو به رشد نقش ملموس بریتانیا در جهان

۱۳۹۴/۳/۲

روابط دوجانبه بریتانیا و بحرین در پرتوی سفر پادشاه بحرین به بریتانیا

۱۳۹۴/۲/۳۰

انتخابات بریتانیا و عملکرد حزب ملی اسکاتلند

۱۳۹۴/۲/۲۲

معضلات همه‌پرسی برای انگلستان

۱۳۹۴/۲/۲۱

فرصت طلبی فرانسه و قرار گرفتن به جای انگلیس به عنوان نزدیک ترین متحد کشورهای خلیج فارس

۱۳۹۴/۲/۱۶