ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > ایالات متحده آمریکا > بررسی روابط تسلیحاتی ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی؛با نگاهی به شرکت‌های برتر نظامی جهان

بررسی روابط تسلیحاتی ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی؛با نگاهی به شرکت‌های برتر نظامی جهان

تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۴/۱۹ تعداد بازدید: 1790

مقدمه

تحولات سال‌های اخیر منطقه خاورمیانه محققان بسیاری را به بررسی ریشه‌ها و عواقب این اتفاقات واداشته تا از این طریق راه حل‌های جدیدی برای مسائل موجود بیابند. در همین راستا این تحقیق کوشیده است با بررسی شرکت‌های نظامی برجسته دنیا و معاملات آنها با عربستان سعودی به دنبال بررسی بخشی از دلایل اتفاقات منطقه باشد. شرکت 7/24 Wall St. LLC اخبار و نظرات اقتصادی را از طریق اینترنت منتشر می‌کند و مورد ارجاع سایت‌های مهم خبری و دارای خوانندگانی از سراسر جهان است. این منبع خبری چندی پیش اذعان کرد ده شرکت بزرگ نظامی از جنگ‌هایی که در اقصی نقاط جهان اتفاق می افتند بیشترین سود را می‌برند. بر طبق این مطلب هزینه‌های نظامی جهان برای دومین سال متوالی در سال 2013 حدود 1.9 درصد و به عبارتی تا میزان 1.75 تریلیون دلار کاهش یافت. با این وجود، صد شرکت بزرگ تولید‌کننده تسلیحات نظامی، محصولات و خدمات خود را به میزان 402 میلیارد دلار در همین سال به فروش رساندند. البته کاهش هزینه‌های نظامی شامل همه کشورها نمی‌شود و با وجود این که این هزینه‌ها در اکثر کشورهای اروپای مرکزی و غربی و آمریکای شمالی کاهش یافته‌اند اما برخی دیگر همچون برزیل و روسیه معاملات تسلیحاتی خود را افزایش داده‌اند. بنابراین علیرغم رکود جهانی، تولیدکنندگان محصولات نظامی سودهای هنگفتی را از فروش سلاح به دست آورده‌اند[1]. در طی تحولات سالهای اخیر منطقه خاورمیانه، عربستان سعودی، بازیگر مهم این تحولات مخارج نظامی خود را در سال‌های اخیر به طور چشمگیری افزایش داده و از مشتریان اصلی این شرکت‌ها به شمار می‌رود. این گزارش سه محور اصلی را مورد بحث قرار می‌دهد که عبارتند از روابط و قراردادهای شرکت های نظامی با عربستان، معرفی شرکت های برتر نظامی و در نهایت عوامل موثر در ایجاد، تقویت و تشدید تحرکات و تعاملات نظامی این کشور.

Us and Saudi



عربستان سعودی مهمترین خریدار تسلیحات از شرکت‌های غربی

هزینه‌های دفاعی در خاورمیانه و شمال آفریقا حدود 7.8 درصد از هزینه های دفاعی جهان راتشکیل می‌دهد که از سال  2008 افزایشی 5.2 درصدی داشته است. انتظار می رود هزینه‌های نظامی به  920 میلیارد دلار بین سال های 2014 و2020 برسد. با این حال، نرخ رشد سالانه هزینه‌های تسلیحاتی در منطقه به رشد حدود 3.48٪ بین سال‌های 2015 و 2019 تخمین زده می‌شود. این رقم برای سال‌های 2010 تا 2014 به میزان  8.45 ٪ بود. افزایش هزینه های نظامی در خاورمیانه نگرانی‌ها را  درمورد مسابقه تسلیحاتی در منطقه افزایش می‌دهد، که می‌تواند این منطقه ناپایدار را بی‌ثبات‌تر کند. این تغییرات تاثیرات قابل توجهی بر چشم‌انداز صلح در منطقه داشته و یک آمادگی تسلیحاتی را ایجاد کرده که موجب وحشت بیشتری در میان دولت های منطقه گردیده و در نهایت از تمایل آنها برای نشستن بر سر میز مذاکره می‌کاهد[2]. این رقابت تسلیحاتی ممکن است منجر به ایجاد جنگ های جدید در منطقه شده و چشم انداز صلح منطقه را نیز به طور اساسی تحت تاثیر قرار دهد.

Us and Saudi1

سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا بر این باورند که جنگ‌های نیابتی در خاورمیانه ممکن است سال‌ها به طول بیانجامد و کشورهای منطقه را برای خرید  انواع تسلیحات پیشرفته از جمله جت جنگنده  F-35 مشتاق‌تر کند، جنگنده‌ای که از آن به عنوان جواهر آینده تسلیحاتی آمریکا یاد می‌شود. از دلایل مهم پیش‌بینی این‌گونه اشتیاق برای تسلیحات پیشرفته از سوی کشورهای منطقه افزایش مبادلات تسلیحاتی روسیه با ایران ذکر شده است. از آنجایی که روسیه از تامین‌کنندگان اصلی سلاح برای ایران است و ولادیمیر پوتین تصمیمات جدیدی برای فروش یک جنگنده پیشرفته به ایران اتخاذ کرده است و این اتفاق می تواند میزان تقاضا را برای تسلیحات پیشرفته از جمله F-35 افزایش دهد [3].

بر اساس گزارش موسسه صلح بین المللی تحقیقات استکهلم (سیپری)، هزینه‌های نظامی جهان در سال  2014  بالغ بر 1.776 تریلیون دلار بود که نسبت به سال 2013 حدود 0.4٪ کاهش داشته است. در همین سال ایالات متحده آمریکا، چین، روسیه، عربستان سعودی و فرانسه پنج کشوری هستند که با بیشترین هزینه‌های نظامی در صدر آمار قرارگرفتند. هرچند این اطلاعات کاهش نسبی هزینه‌های تسلیحاتی جهان را نشان می دهد در این میان عربستان سعودی افزایش چشمگیری را با آمار و ارقام  17 درصدی دارد و به عبارتی هزینه‌های تسلیحاتی خود را از 62.8 میلیارد دلار در سال 2013 تا 80.8 میلیارد دلار در سال 2014 افزایش داده است. این افزایش با افزایش درگیری‌های خاورمیانه ارتباط مستقیم دارد و موجب شده این کشور با در آمدی بالاتر از فروش نفت در سال 2014  و نیز مازاد ذخایر مالی به دست آمده از فروش نفت سال 2013  افزایش قابل توجهی در هزینه‌های نظامی خود اعمال کند[4]. با توجه به برآورد سیپری، ارتش عربستان در حال حاضر حداقل 10.4 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را به خود اختصاص داده در مقابل، مخارج نظامی عظیم واشنگتن که در صدر این آمار قرار دارد تنها به مقدار 3.5 درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود تخصیص داده است[5].

Us and Saudi2

منبع: پولیتی فکت[6]

نیروهای مسلح عربستان سعودی در منطقه خلیج فارس از مجهزترین نیروهای منطقه به شمار می‌روند و این کشور  همپیمانان غربی را تضمین کننده امنیت خود می داند. بر اساس گزارشی از دیفنس نیوز، ارتش عربستان 227،000 سرباز دارد که از این تعداد 75،000 نفر در ارتش، 13،500 نفر در نیروی دریایی و 20000 نفردر نیروی هوایی فعالیت می کنند،[7] حدود 16،000نفر متعهد به دفاع هوایی ، 2500 نفر در بخش موشک های استراتژیک و 100.000 نفر در گارد سلطنتی هستند. در حال حاضر اشتیاق ریاض برای خرید تسلیحات به دلیل احساس خطر آل‌سعود از جانب ایران افزایش یافته و موجب بی ثباتی منطقه خصوصا در یمن شده است. گفته می‌شود ارتش عربستان دارای 600 تانک سنگین، 780 وسیله نقلیه زرهی سبک و 1423 نفربر زرهی است و دولت سعودی نیروی هوایی خود را با 313 جنگنده، از جمله F-15S ، جنگنده های تورنادو[8] و یوروفایتر تایفون[9]، و همچنین هلیکوپتر مجهز کرده است[10]. به دلیل در اولویت قرار گرفتن دفاع هوایی این بخش شامل 16 باتری موشک پاتریوت، 17 باتری موشک شاهین، 16 موشک هاوک و 73 واحد موشکی کروتال شاهین می شود. برنامه های نوسازی نیروی هوایی این کشور سفارش‌هایی برای موشک AT، نفربرهای AFV چرخ دار و توپخانه سزار را شامل می شود و با سفارش های تایید شده برای هلیکوپتر AH6i، آپاچی و بلک هاوک ساخت آمریکا در حال تشکیل جناح هوایی خود است.[11]

با توجه به وضعیت موجود در کشورهای منطقه خاورمیانه از جمله درگیری دولت‌های سوریه و عراق با گروه تروریستی داعش، جنگ یمن و حملات تروریستی پراکنده داعش به مساجد و ماموران پلیس در داخل عربستان سعودی، بن سلمان را بر آن داشته تا تجهیز و تقویت ارتش سعودی را اولویت اول خود قرار دهد. 4  امتیاز مهم را می‌توان در ارتش عربستان در نظر گرفت [12] :

  1. جنگنده های F-15/ F-15A/ F-15 SA: عربستان در درگیری‌های برون‌مرزی خود ترجیح داده به جای استفاده از نیروی زمینی از نیروی هوایی سلطنتی خود استفاده کند[13] و با خرید این جنگنده‌ها که تعداد زیادی از آنها از بوئینگ خریداری شده‌اند جنگ یمن را به نفع خود به پیش ببرد.[14]
  2. جنگنده F-15:  این جنگنده پشتوانه اصلی نیروی هوایی آمریکا و سیستمی  است که ایالات متحده آمریکا خود سال‌ها از آن استفاده کرده است. این هواپیما قادر است حملات را در فواصل کم و زیاد به انجام برساند. بر اساس منابع مردمی، عربستان دارای 238 جنگنده 15F-  است که 84 عدد از آنها از نوع  F-15SA و جدیدترین نوع 15 F-از محصولات بوئینگ است. این مدل خاص به دلیل درگیری همزمان در دو منطقه کاملا مناسب اهداف عربستان است. محدوده پرواز این جنگنده‌ها تا 2400 مایل است که عربستان را قادر می‌کند به مناطق شمالی عراق و جنوبی یمن تجاوز کند و نیازی به سوخت‌گیری مجدد در مسیر رسیدن به هدف نداشته باشد. خلبان‌های سعودی قطعا این امکانات را در جستجوی اهداف حوثی در یمن و داعشی در سوریه مورد استفاده قرار می‌دهند[15].
  3. بمب‌های سنگرشکن مدل: Paveway IV این نوع بمب 500 پوندی از مهمات هدایت شونده از دقیق‌ترین و مرگبار‌ترین بمب‌هایی است که رژیم سعودی داراست. ارتش بریتانیا Paveway IV را " سلاحی پیشرفته و بسیار دقیق که قابلیت هدایت دقیق را برای گروه ضربت نیروی هوایی سلطنتی انگلستان فراهم می‌کند" توصیف کرده است. این بمب پیشرفته با تکنولوژی GPS هدایت شونده دقیق موجب اعمال بیشترین اثر بر هدف شده و با مقاومت بالای خود می‌تواند به طور موثر در آب و هوای نامناسب نیز به کار گرفته شود. این که‌‌‌‌ ارتش عربستان سعودی چند بار از این بمب در حملات خود به یمن استفاده کرده را نمی‌توان بدون دسترسی به اطلاعات خاص از وزارت دفاع این کشور تعیین کرد با این وجود احتمالا این نوع سلاح بر نیروهای حوثی که در فضای باز مبارزه می‌کنند تاثیر بسیار زیادی داشته است.[16] این موشک در ماه مارس 2015 بوسیله بریتانیا به عربستان عرضه شد و شرکت تسلیحاتی ریتیون نیز 500 پوند بمب دیگر را در اختیار عربستان قرار داد[17].
  4. نیروهای متخصص: نیروهای ویژه این کشور که همانند دیگر هم پیمانان ایالات متحده آمریکا دارای تخصص‌های بالایی هستند از دیگر امتیازات مهم ارتش عربستان به شمار می روند. این تخصص‌ها عبارتند از تجهیز نیروهای نیابتی از طریق آموزش، تجهیزات، کمک‌های مالی، و توانمندسازیهایی که در ماموریت‌های موفق بسیار اهمیت دارند[18].

نکته قابل توجه در مورد تغییراتی که اخیرا در فروش تسلیحات از سوی کشورهای غربی خصوصا ایالات متحده آمریکا اتفاق افتاده این است که آمریکا از مدت‌ها پیش در نوع سلاح‌هایی که شرکت‌های دفاعی این کشور می‌توانستند به کشورهای عربی بفروشند محدودیت‌هایی اعمال کرده است تا از برتری نظامی اسرائیل نسبت به دشمنان سنتی خود در منطقه اطمینان حاصل کند. کنگره نیز در سال 2008 قانونی را تصویب کرد که بر ‌اساس آن فروش سلاح به اسرائیل "برتری کیفی نظامی" را برای این رژیم در منطقه ایجاد می‌کند. بر این اساس تمام داد و ستد‌های تسلیحاتی در خاورمیانه بر طبق تاثیر آنها بر برتری نظامی اسرائیل در منطقه ارزیابی می‌شوند.  اما از آنجا که اسرائیل و کشورهای عربی در حال حاضر علیه ایران ائتلافی واقعی را تشکیل داده‌اند و ایران نیز آنها را تهدید می‌داند ، دولت اوباما تمایل بیشتری به فروش سلاح های پیشرفته در خلیج فارس نشان داده است تا از این طریق امنیت اسرائیل را نیز تامین کند  اما این اقدام او اعتراضات عمومی را در اسرائیل برانگیخته است[19]. بر‌اساس گزارشی که بوسیله سرویس تحقیقاتی کنگره منتشر شده، واشنگتن و ریاض از اکتبر 2010 تا اکتبر سال 2014 بیش از 90 میلیارد دلار مبادلات تسلیحاتی داشته‌اند که انواع سلاح از هواپیماهای جنگی تا وسایل نقلیه زرهی، همراه با موشک‌های قدرتمند و بمب را شامل می‌شوند[20].

ایالات متحده آمریکا قرارداد جداگانه ای به ارزش 25.6 میلیارد دلار در اکتبر 2010 با عربستان داشت که طی آن  36 فروند هلیکوپتر AH-64E تهاجمی آپاچی ، 72 هلیکوپتر  UH-60M بلک هاوک،36  فروند هلیکوپتر سبک AH-6i، و 12 فروند هلیکوپتر فوق سبک MD530F در اختیار عربستان قرار گرفت. از جمله شرکت‌های ارائه‌دهنده این محصولات بوئینگ، لاکهید مارتین، سیکورسکی،  MD هلیکوپتر ، جنرال الکتریک و لانگ بو بوده‌اند. سرویس تحقیقاتی کنگره در گزارشی این نکته را اعلام کرد که آمریکا در معامله‌ای جداگانه با این کشور به ارزش 5.5 میلیارد دلار هلیکوپترهای آپاچی لانگ بو را به ارتش و گارد سلطنتی عربستان ارسال کرد. عربستان جنگنده‌هایF-15  و هلی‌کوپتر‌های تهاجمی خود را علیه نیروهای حوثی در یمن مورد استفاده قرار داده است[21]. کاخ سفید نیز حمایت ایالات متحده را از مداخله نظامی عربستان در یمن با انتشار یک خبر اعلام کرد: "رئیس جمهور اوباما پشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی را به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در عملیات‌های نظامی هدایت شده به وسیله عربستان ارائه داده است."[22]

از دیگر پشتیبانی های ایالات متحده از عربستان ، سوخت رسانی به هواپیماهای این کشور در آسمان، پشتیبانی‌های رزمی، جستجو و نجات (مانند نجات دو خلبان سعودی که هلی‌کوپترشان در خلیج عدن سقوط کرد)، ماموریت دادن به چهل و پنج تحلیل‌گر اطلاعاتی برای مشاوره در هدف‌گیری، افزایش دو برابری صادرات سلاح و پشتیبانی پیمانکار به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس می‌باشد. آنتونی بلینکن  معاون وزیر امور خارجه آمریکا دو هفته پس از مداخله این کشوردر یمن، در سفر خود به ریاض اعلام کرد "عربستان سعودی در حال ارسال یک پیام قوی به حوثی‌ها و متحدان آنها است ... به عنوان بخشی از این تلاش، ما تحویل تسلیحات را تسریع کرده‌ایم و اشتراک‌گذاری اطلاعات را افزایش داده‌ایم.  "

قراردادهای اخیر عربستان سعودی با شرکت‌های تسلیحاتی

عربستان سعودی با مبالغ هنگفتی که از فروش نفت به دست می‌آورد عنوان اصلی صادر‌کننده نفت خام به بازارهای بین‌المللی جهان را به خود اختصاص داده است و حکومت این کشور هیچ ابایی از صرف کردن این مبالغ هنگفت ندارد[23]. از سوی دیگر وزارت امور خارجه آمریکا در مجموع 8.4 میلیارد دلار از زمان شروع جنگ هوایی به صادرات محصولات نظامی به کشورهای شورای همکاری خلیج اختصاص داده است که 7.8 میلیارد  دلار آن به تنهایی به عربستان سعودی اختصاص دارد. در جدول ذیل لیستی از قردادهای تسلیحاتی شرکت‌های نظامی به عربستان از منابع متعدد تهیه و تنظیم شده است :[24]

Us and Saudi3

منابع مختلف اطلاعات گسترده‌ای را از قراردادهای عربستان با این شرکت‌ها به دست می‌دهندکه در این جدول نیز برخی قراردادهای سه سال گذشته شرکت‌ها با عربستان سعودی تنظیم شده‌اند :

Us and Saudi4

موارد زیر از دیگر قراردادهای این شرکت‌ها با عربستان در سال 2013 می‌باشند[25]:

Us and Saudi5

معرفی شرکت‌های برتر نظامی

شرکت‌های آمریکایی و اروپایی 10 شرکت برتر جهان در گزارش Wall St. LLC هستند. در این میان شرکت لاکهید مارتین در راس بوده و 36 میلیارد دلار در سال 2013 کسب درآمد داشته است. شرکت‌های روسی نیز رشد قابل توجهی را در  عرضه محصولات نظامی داشته‌اند که با ادامه این روند قادر خواهند شد فهرست ده کشور برتر را در آینده نزدیک تغییر دهند. شش شرکت از این مجموعه متعلق به ایالات متحده آمریکا هستند. در این گزارش ده شرکت از میان 100 شرکت معرفی شده بوسیله موسسه تحقیقات بین المللی صلح استکهلم(سیپری) مورد بررسی قرار می‌گیرند. این گزارش شرکت‌های مذکور را در چند سطح شامل میزان فروش و سود کل، تعداد کل کارمندان و هزینه‌های نظامی داخلی کشورهای مادر توصیف می‌کند[26] و پس از آن به بررسی روابط تسلیحاتی عربستان با آنها می پردازد.

جدول زیر جایگاه ده شرکت برتر جهان در سال 2013 را مورد مقایسه قرار داده است.

Us and Saudi6

1. لاکهید مارتین[27]

لاکهید مارتین یک شرکت جهانی امنیتی، هوافضا و فناوری اطلاعات است که بیشترین تجارت خود را با وزارت دفاع و سازمان‌های دولت آمریکا انجام می‌دهد. این شرکت در واقع بزرگترین تامین‌کننده سرویس‌های IT، یکپارچه‌سازی سیستم‌های اطلاعاتی و آموزش به دولت آمریکا است. مابقی تجارت این شرکت از فروش بین المللی محصولات خود از طریق دولت و برخی از مبادلات بازرگانی حاصل می‌گردد[28]. آمار به دست آمده از فعالیت‌ها و درآمدهای این شرکت به ترتیب رتبه به شرح ذیل است:

- فروش تسلیحات: 35.5 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 45.5 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 3.0 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 115,000 نفر[29]

بر اساس این آمار لاکهید مارتین رتبه اول جهانی را در حوزه تولید و فروش سلاح داراست. فعالیت های این شرکت در چند بخش صورت می‌گیرد:

- هوانوردی: این بخش که در سال 2014 تقریبا 14.9 میلیارد دلار فروش داشته شامل هواپیماهای تاکتیکی، حمل و نقل هوایی، تحقیق و توسعه حمل و نقل هوایی و خطوط کسب و کار می‌شود.
- سیستم‌های اطلاعاتی و راه حل‌های جهانی[30]: این بخش در زمینه‌های  C4I ، خدمات فدرال، دولت و راه حل های تجاری IT با در‌آمدی بالغ بر 7.8 میلیارد دلار در سال 2014 فعالیت دارد.
- موشک و کنترل آتش: فعالیت های این بخش در زمینه‌های ترمینال دفاع منطقه در ارتفاع بالا، خودروی تاکتیکی سبک وزن مشترک، موشک‌های با مشخصات بالا،  با در آمدی بالغ بر 7.7 میلیارد دلار در سال 2014 است.
- سیستم‌های ماموریتی و آموزشی: فعالیت های این بخش با حدود 7.1 میلیارد خرید و فروش در سال 2014 شامل سیستم نیروی دریایی، یکپارچه سازی پلت فرم، شبیه سازی و برنامه‌های آموزشی و خطوط کسب و کار انرژی می شود.
- سیستم های فضایی:  این قسمت در سال 2014 درآمدی معادل با 8.1 میلیارد دلارکسب کرده و تولیداتی چون پرتاب به فضا، ماهواره تجاری، ماهواره دولتی، و خطوط استراتژیک تجارت موشک‌ها را ارائه داده است.[31]

بر اساس آمار تخمینی رسمی، شرکت لاکهید مارتین در سال 2014 حدود 45.6 میلیارد دلار فروش و انباشتی حدود 80.5 میلیارد دلار داشته است. ارزش سهام این شرکت به حدی رسیده که در رتبه 64 از میان 500 شرکت برجسته صنعتی قرارگرفته است. تعداد کارمندان لاکهید مارتین در ایالات متحده و دیگر کشورها به 126000 نفر می رسد. 572 شعبه از این شرکت در 500 شهر و 50 ایالت آمریکا و 70 کشور دنیا وجود دارد. سرمایه گذاری این شرکت در بازار تا ماه مه 2015 به 63.4 میلیارد دلار رسید.[32]

افزایش تجارت بین المللی تسلیحات از جمله مهمترین اهداف شرکت لاکهید مارتین است. شرکت برآن است به منظور دسترسی به این مهم با حضور گسترده در کشورها روابط بین‌الملل خود را از طریق دفاتر محلی تولید فن‌آوری‌های مشترک تقویت کند. با تاسیس گروه آرمور[33] در بریتانیا در سال 2013 ، لاکهید مارتین دفاتر خود را در کشورهای مختلف از جمله فلسطین اشغالی، بریتانیا، امارات متحده عربی و عربستان سعودی تاسیس کرده است. شرکت از طریق این دفاتر قادر خواهد بود در تولید و ارتقا سفارش‌ها در زمینه‌های تکنولوژی، هوافضا و بخش‌های امنیتی با این کشورها همکاری کند.

شرکت لاکهید مارتین برنامه‌های فعالی را در زمینه‌های آموزش و راه حل های لجستیکی  در بریتانیا، کانادا، عربستان سعودی، سنگاپور، قطر و استرالیا اجرا می کند.[34] این شرکت در سال 2013  بخشی را تنها به فروش تجهیزات نظامی خارجی اختصاص داده است. ماریلین هیوسن[35] مدیر اجرایی آن اظهار کرده که این شرکت به افزایش معاملات خارجی برای جبران کسری بودجه پنتاگون احتیاج داشته و درنظر دارد 25 تا 30 درصد از درآمد خود را از طریق فروش جهانی تسلیحات تامین کند[36].

2. بوئینگ[37]

شرکت بوئینگ واقع در شیکاگو و بزرگترین شرکت  هوافضا در جهان است. این شرکت در سال 2003 فروشی بالغ بر  86.6 میلیارد دلار داشته و بوئینگ را با این میزان در آمد به دومین شرکت جهان از میان 1000 شرکت برگزیده در گزارش سیپری تبدیل کرده است. بوئینگ بر خلاف دیگر فروشندگان سلاح تنها 35% از درآمد خود را از طریق فروش تسلیحات به دست می‌آورد. این شرکت بیشتر با فروش هواپیما شناخته می‌شود و به عبارتی  بیش از 10.000 هواپیمای جت مورد استفاده در سرتاسر جهان و یا حدودا 48% از ناوگان جهانی را تولید کرده و یکی از تولید کنندگان اصلی ماهواره‌ها و اجزای ماهواره‌ای ناسا است[38].

آمارهای به دست آمده که این شرکت را در  رده دوم شرکت های نظامی جهان قرار می دهند به شرح ذیل است[39]:

- فروش تسلیحات: 30.7 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 86.6 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 4.6 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 168,000 نفر

قراردادهای بوئینگ در سال‌های اخیر هواپیماهای کنترل و هشدار زود هنگام هوابرد ،  P8i هند، F-15 عربستان ، تانک KC-46A برای نیروی هوایی آمریکا و ماهواره‌های تجاری و نظامی با توسعه چشمگیری همراه بوده را شامل می شود.[40] از جمله مهمترین تولیدات این شرکت هلی‌کوپتر آپاچی  AH-64 قدرتمندترین وماندگارترین هلیکوپتردر ماموریت‌های چند تهاجمی است. بوئینگ علاوه بر ارتش و سایر بخش های نظامی آمریکا مشتریان بین المللی نیز از کشورهایی چون مصر، یونان، اسرائیل، ژاپن، کره جنوبی، کویت، عربستان سعودی، سنگاپور، هلند، امارات متحده عربی و بریتانیا دارد[41]. فعالیت‌های بین‌المللی بوئینگ، شرکتهای بوئینگ دفاعی بریتانیا، بوئینگ دفاعی استرالیا و شرکت هواپیمایی السلام که با سرمایه گذاری مشترک در عربستان فعالیت دارد را در بر می گیرد.[42] شرکت بوئینگ در حال حاضرتحت قرارداد با نیروی هوایی آمریکا به منظور فروش 84 عدد F-15 به عربستان سعودی است[43].

 3. بی ای اِی [44]

شرکت بی ای اِی سومین شرکت برتر نظامی جهان است که در زمینه تولید تسلیحات نظامی فعالیت دارد. بر اساس گزارش‌های به دست آمده، تجارت زمین و تسلیحات حدودا 36% از درآمدهای این شرکت را تشکیل می‌دهد. فعالیت‌های بی ای ای شامل بخش‌های مختلفی چون توسعه، پشتیبانی و نگهداری دائمی از وسایل نقلیه زرهی، توپخانه، تفنگ‌های دریایی، پرتاب کننده‌های موشک و مهمات است. سود سالانه این شرکت در سال 2014 نسبت به 2013 تقریبا 2% رشد داشته و این در حالی است که تعداد تحویل هواپیماهای جنگی بیش از تعداد ساخته شده به سفارش ایالات متحده بوده است[45]. اطلاعات کلی این شرکت بر اساس داده‌های سیپری در زیر آورده شده‌اند.

- فروش تسلیحات: 26.8 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 28.4 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 275 میلیون دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 84,000 نفر[46]

Us and Saudi7

منبع: گزارش سالانه بی ای ای 2014

شرکت بی ای اِی، عربستان سعودی را به عنوان یکی از مراکز اصلی تجاری در وب سایت رسمی خود ذکر کرده است. این در حالی است که حدود 84000 کارمند این شرکت در استرالیا، هند، عربستان سعودی، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا مشغول به کار هستند و این کشورها بازارهای اصلی بی ای ای هستند. این شرکت هفتاد و دو یوروفایتر تایفون را در سال 2007 به ارزش حدود 4.4 میلیارد پوند به ریاض فروخته است. همچنین به عقد قراردادی در ماه مه سال 2012 به ارزش 1.6 میلیون پوند برای آموزش نیروی هوایی سلطنتی عربستان موفق گردید[47].

4.  ریتیون[48]

شرکت ریتیون یکی از بزرگترین تولیدکنندگان تجهیزات نظامی ایالات متحده آمریکا و بزرگترین تولیدکننده موشک‌های هدایت شونده است. این شرکت سازنده تسلیحات و وسایل الکترونیکی تجاری و نظامی بوده و درآمد سالانه بالغ بر 25 میلیارد دلار دارد. ریتیون همکاری بسیار نزدیکی با دیگر تولیدکننده بزرگ آمریکایی تسلیحات به نام لاکهید مارتین دارد و در سال 2012 نیز به عنوان پنجمین شرکت پیمانکار صنایع نظامی در جهان و چهارمین پیمانکار دفاعی در آمریکا از لحاظ میزان درآمد شناخته شد . این شرکت از 80 کشور جهان برای تولیدات خود سفارش دریافت می کند. ریتیون نیز همچون دیگر شرکت‌های نظامی آمریکا بیشترین میزان فروش خود را به دولت ایالات متحده آمریکا اختصاص داده است، هرچند این میزان در دو سال 2013 و 2014 سیر نزولی را طی کرده است. آماری که سیپری نشان می دهد بیانگر رکود اقتصادی در نتیجه اقدامات ریاضت اقتصادی به خصوص در آمریکا است. این رکود برخی از شرکت ها را برآن داشته تا به دنبال بازارهای بین المللی برای فروش تسلیحات خود باشند. این معاملات منوط به ترافیک بین‌الملل در مقررات تسلیحاتی و همچنین دیگر قوانین داخلی آمریکا و دیگر مقررات خارجی است[49].

سیستم های تکنیکی هوابرد از مهم ترین بخش های شرکت ریتیون است که محصولات فراوانی را تولید می‌کند. تولیدات این بخش F/A-18E/F و EA-18G را برای نیروی دریایی آمریکا و رادارهایی برای چندین مشتری بین المللی شامل می‌شوند. مشتریان بین الملل این بخش کشورهایی چون استرالیا، کانادا، ژاپن، عربستان سعودی و سنگاپور هستند. سیپری آمار کلی زیر را در مورد این شرکت ارائه می‌دهد:

- فروش تسلیحات: 21.9 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 23.7 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 2.0 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 63,000 نفر[50]

تام کندی[51] مدیر اجرایی ریتون اظهار کرده که  شاهد " رشدی قابل توجه" در راه حل های دفاعی هیئت مدیره در کشورهای مختلف خاورمیانه است. او با اشاره به ملاقات خود با شاه سلمان ازعربستان سعودی گفت: " آنها درگیر آشفتگی بسیاری هستند و تفاوتی ندارد که این آشفتگی در یمن یا با حوثی‌ها ،یا در سوریه، عراق و یا با داعش اتفاق می افتد.[52]" بنابراین شرکت به دنبال فروش هر چه بیشتر تسلیحات به این کشور بوده و 500 پوند بمب نیز در اختیار عربستان قرار داده است[53].

5.  نورثروپ گرومن[54]

نورثروپ گرومن شرکت هوافضا و صنایع دفاعی آمریکا است، که از جمله فعالیت های آن می توان به طراحی و تولید تجهیزات جنگ‌افزاری، هلی‌کوپترهای نظامی و هواپیماهای جنگنده، کشتی، شناور و ناوهای هواپیمابر، ماهواره، سیستم‌های دفاع موشکی، رادار و پدافند هوایی، و نیز ارائه خدمات مشاوره فناوری اطلاعات و نیروی نظامی اشاره کرد. این شرکت در سال ۲۰۱۰ پس از شرکت‌های بی‌ای‌ای، لاکهید مارتین و بوئینگ، در رتبه چهارم از فهرست بزرگترین شرکت‌های صنایع دفاعی و جنگ‌افزاری جهان قرار گرفت. گردش مالی این شرکت در سال ۲۰۱۲ بیش از ۲۵٫۲۱ میلیارد دلار بوده، که سود خالصی معادل ۱٫۹۷ میلیارد دلار را عاید این کمپانی کرد. نورثروپ گرومن یکی از شش شرکت آمریکایی است که بیشترین میزان فروش تسلیحات را در سال 2013 داشته است. همچنین 82% از فروش محصولات این شرکت را معاملات تسلیحاتی با ارزشی معادل 24.7 میلیارد دلار تشکیل می دهد. آمار کلی ارائه شده بوسیله سیپری به ترتیب زیر است[55].

- فروش تسلیحات: 20.2 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 24.7 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 2.0 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 65,300 نفر[56]

نورث روپ گرومن به شدت در آموزش و توسعه پرسنل نظامی عربستان علاوه بر ارائه طیف وسیعی از قابلیت ها و فن‌آوری‌های دفاعی، امنیتی، امنیت سایبری و ارتباطات، مانند رادارهای کنترل آتش لانگبو[57] برای هلیکوپترهای تهاجمی آپاچی AH-64 و ارائه خدمات فنی برای وزارت گارد ملی عربستان درگیر بوده است. همچنین نورث روپ گرومن با شرکت آرامکو[58] در سایت استراتژیک حفاظت پیشرفته نیز همکاری می کند[59].

Us and Saudi8

منبع: شرکت نورثروپ گرومن

6. جنرال داینامیک[60]

جنرال داینامیک شرکت آمریکایی مهندسی هوافضا و سازنده ادوات نظامی است، که در زمینه های صنعت هوانوردی، خودروهای جنگی، سیستم‌های تسلیحاتی و مهمات، کشتی­سازی و سیستم­های ارتباطات و فناوری اطلاعات فعالیت دارد. فروش سلاح سال 2013 شرکت جنرال دینامیک، در مقایسه با سال 2012، با کاهشی 11 درصدی به مقدار 7/18 میلیارد دلار نزول کرد. با این وجود ، شرکت ضرری 332 میلیون دلاری را به سودی 4/2 میلیارد دلاری تبدیل کرده است. به گزارش کمپانی هوا- فضا و دفاع، این شرکت طیف گسترده‌ای از محصولات و خدمات حمل و نقل هوایی، وسایل نقلیه جنگی، سیستم‌های تسلیحاتی ومهمات، سیستم‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات و راه حل‌ها و همچنین کشتی سازی تولید می‌کند. بخش هوا‌-فضای این شرکت، در میان سایر اقدامات خود، به طراحی و تولید نوعی جت تجاری به نام گلف استریم[61] می‌پردازد. در گروه سیستم‌های جنگی، وسایل نقلیه نظامی از جمله تانک های جنگی و سیستم‌های تسلیحاتی و مهمات طراحی و ساخته می‌شوند و بخش تکنولوژی و سیستم‌های اطلاعاتی نیز فناوری اطلاعات و خدمات ارتباطات سیار را به جامعه اطلاعاتی و دفاعی ایالات متحده آمریکا عرضه می‌کند[62]. سیپری آمار زیر را در مورد این شرکت ارائه می‌دهد.

- فروش تسلیحات: 18.7 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 31.2 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 2.4 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 96,000 نفر[63]

در سال  2009 قراردادی با مبلغ 17.6 میلیون دلار جهت خرید موادی که برای تبدیل تانک‌های آبرامز15 M1A2  به تانک‌های M1A2S  پادشاهی عربستان سعودی استفاده خواهند شد، به جنرال داینامیک اعطا شد. این قرارداد به وسیله مرکز پشتیبانی ارتش آمریکا و از سوی نیروی زمینی سلطنتی سعودی به شرکت جنرال داینامیک اهدا شده است[64].

7. ایرباس[65]

درآمد سال 2013 ایرباس معادل 3/59 میلیارد یورو می‌باشد؛ که این عدد در مقایسه با درآمد سال پیش از آن، برابر با 5/56 میلیارد یورو، بیشتر است. فروش تسلیحات تنها 20 درصد از مجموع فروش این شرکت را که حدود 8/78 میلیارد دلار در سال 2013 محاسبه شده، تشکیل می‌دهد. ایرباس در کنار تولید هلی‌کوپتر و محصولات دفاعی و فضایی، تولید‌کننده اصلی هواپیماهای تجاری محسوب می‌شود و اخیرا نیز قراردادی را با دولت کره جنوبی، به منظورعرضه تعدادی هلیکوپتر سبک منعقد کرده است. این شرکت، چندین کشور اروپایی را تحت پوشش قرار داده و در مجموع 144060 نفر را در سال 2013 به خدمت گرفته است. تعدادی از مدیران فعلی و اسبق این کمپانی، گرفتار درگیری قانونی  پیرامون معاملات پنهانی شده‌اند[66]. اطلاعات کلی شرکت به شرح ذیل است:

- فروش تسلیحات: 15.7 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 78.7 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 2.0 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 144,060 نفر[67]

شرکت ایرباس دیفنس اند اسپیس[68]، به عنوان شرکت برتر فناوری هوافضا و صنایع دفاعی اروپا، از سال‌های 1970 به عنوان یک شریک مورد اعتماد و قوی برای خاورمیانه به شمار می‌آمده است. عربستان سعودی72 هواپیمای جنگنده یوروفایتر را سفارش دادکه تحویل آن‌ها از ماه ژوئن سال 2009 شروع شد. در بخش فعالیت‌های هوا-فضا، شبکه شرکای گسترده‌ای شامل KACST عربستان[69] وآژانس ملی فضایی آفریقای جنوبی[70] وجود دارد. شرکت ایرباس یکی از حامیان برنامه‌های امنیتی پیچیده در خاورمیانه است. این موضوع شامل سیستم‌های امنیت مرزی، سرویس‌های امنیت سایبری و برنامه‌های ارتباطات امن است.[71]

8. یونایتد تکنولوژی[72]

شرکت یونایتد تکنولوژی، شرکت خوشه‌ای آمریکایی و چندملیتی است، که در زمینه های طراحی، ساخت، تحقیق و توسعه انواع محصولات فنی، تخصصی و صنعتی در صنایع مختلف، فعالیت دارد. تمرکز اصلی این شرکت، بر تولید سیستم‌های موشکی و بالگردهای نظامی، از جمله هلیکوپتر UH-60 بلک هاوک[73] معطوف است.  شرکت سیپری اطلاعات زیر را در اختیار قرار داده است:

- فروش تسلیحات: 11.9 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 62.6 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 5.7 میلیارد دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 212,000 نفر[74]

مشتریان یونایتد تکنولوژی

A9

منبع: شرکت یونایتد تکنولوژی

این شرکت  علاوه بر خدمات تسلیحاتی  بزرگترین ارائه‌دهنده تکنولوژی‌های ساختمانی در جهان است. سیستم و خدمات آسانسور، پله برقی، سیستم ضد حریق، امنیت، اتوماسیون ساختمان، گرمایش، تهویه وسیستم های تهویه مطبوع از خدمات مهم این شرکت و عربستان نیز یکی از مهمترین مشتریان آن است. فیلیپ دلپچ[75]، افسر عملیاتی ارشد عملیات بین‌قاره‌ای سیستم‌های صنعتی و ساختمانی UTC گفت: «همکاری بلند مدت شرکت با شرکت تجاری جوفالی [76] در بخش‌های تهویه هوا و سرمایشی به ایجاد سطوح جدیدی از نوآوری و انتخاب برای مشتریان ما در سراسر عربستان سعودی کمک کرده است. ما می‌توانیم از طریق گسترش روابط، پیشنهادی ارزشمند و منحصربه ‌فرد را از طریق گسترش نمونه‌کارهای ساختمان سازی به مشتریان مان تحویل دهیم.[77]  

9. فین مکانیکا[78]

فین مکانیکا به عنوان نهمین کشور این رده بندی هرچند در سال 2013 حدودا 10.6 میلیارد دلار از فروش تسلیحات را به دست آورد اما به طور کلی این شرکت نیز در حال طی کردن سیر نزولی است. در حالیکه بخش عمده درآمد شرکت های دیگر این گزارش از فروش تسلیحات به دست می آید اما تنها نیمی از درآمد حاصله فین مکانیکا از تولیدات تسلیحاتی کسب می شود. این کشور ایتالیایی در حال انجام بازسازی است و ممکن است فروش محصولات خود را کاهش داده و حتی نام خود را تغییر دهد. سیپری آمار زیر را از این شرکت ارائه می دهد:

- فروش تسلیحات: 10.6 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 21.3 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 100 میلیون دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 63,840 نفر[79]

سلکس ای اس[80] از زیر مجموعه های فین مکانیکا در سی سال گذشته با عربستان همکاری های گسترده ی دفاعی داشته و از ابتدای تاسیس در حوزه های فضا، هوا، زمین و دریا تکنولوژی‌های خود را به این کشور ارائه داده است. این شرکت به تازگی شروع به ارائه راه حل هایی برای تامین بازارهای مختلف  امنیت سایبری و اطلاعاتی، سیستم‌های خودکار ، سیستم‌های هوایی و مدیریت ترافیک کشتی، سیستم های فناوری اطلاعات و ارتباطات، امنیت کشوری و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی کرده است. سلکس سعی دارد به یک بازیگر کلیدی در بازارهای دفاعی، امنیتی و غیر نظامی عربستان تبدیل شود[81].

10. تیلز[82]

گروه تیلز رتبه دهم را در میان این شرکت‌ها داراست هرچند این شرکت نیز سیر نزولی را در فروش محصولات خود در سال‌های گذشته طی کرده است. تیلز در 56 کشور جهان شعبه دارد و علاوه بر تولیدات دفاعی در تجدید ساخت متروی لندن در سال 2014 سهیم بوده و ظرفیت خط شمالی آن را تا 20% نسبت به گذشته افزایش داده است[83]. آمار کلی این شرکت به شرح ذیل است:

- فروش تسلیحات: 10.4 میلیارد دلار

- فروش کل محصولات: 18.9 میلیارد دلار

- سود در سال 2013: 800 میلیون دلار

- تعداد کارمندان 2013 : 65,190 نفر[84]

تیلز برپایه روابط 40 ساله با عربستان با افتتاح دفتر جدیدی در این کشور، حضور خود را تثبیت کرد. این دفتر جدید، راهبردها و خواست‌های این گروه را جهت افزایش ظرفیت‌های عملیاتی محلی خصوصا برای ایجاد امنیت و پروژه‌های حمل و نقل زمینی را  - با ملاحظه برنامه 100 میلیارد دلاری آمریکادرمورد عربستان- جهت ارتقا زیرساخت‌های محلی، به وضوح ترسیم کرد. تیلز در قسمت امنیتی نیز بخش مرکزی حفاظت از اماکن مقدس، ارائه سیستم های مدیریت جریان ترافیک حج و تامین امنیت مکه و مدینه با استفاده از فناوری برتر به شمار می‌آید. همچنین این شرکت محافظ بخش‌های نفتی وگازی و مبدع سیستم‌های امنیتی شرکت آرامکو، سابیک [85]و شهرستان جبیل است. حضور تیلز در عربستان به سال‌های 1980 برمی‌گردد، یعنی زمانی که اولین مشارکت انتفاعی جهت حمایت از فعالیت‌های پخش  شرکت پایه گذاری شد. از آن زمان، تیلز در طیفی گسترده ای از فعالیت‌های تجاری جهت بازارهای دفاعی و مدنی از جمله مخابرات و هوافضا تا حمل و نقل زمینی و امنیتی درگیرشده است. این شرکت سابقه حمایت از طیف متنوعی از مشتریان و شرکا درعربستان از جمله وزارت کشور، اداره کل هواپیمایی کشوری، وزارت شهرداری و امور روستایی و کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین شرکت راه آهن و آرامکو عربستان را در پرونده خود دارد.[86]

عوامل موثر در ایجاد، تقویت وتشدید تعاملات نظامی و تسلیحاتی عربستان سعودی

به طور کلی می توان عوامل مذکور را در سه محور ذیل الذکر مورد اشاره قرار داد:

1- منافع اقتصادی غرب: یکی از جوانب مورد بحث این پژوهش، اهداف و نتایج اقتصادی این معاملات تسلیحاتی است. بر اساس اطلاعات به دست آمده از منابع مختلف، عربستان مبالغ هنگفتی را به خرید تسلیحات و تجهیز نیروی نظامی خود اختصاص داده و قرارداد‌های متعددی را با بزرگترین شرکت‌های تسلیحاتی جهان منعقد کرده است. شرکت‌های طرف قرارداد با دریافت ده‌ها میلیون دلار متعهد به فروش تجهیزات نظامی مانند انواع جنگنده، تانک، بمب‌های هوشمند و تجهیزات اطلاعاتی و جاسوسی و همچنین پرورش نیروهای متخصص گردیده‌اند. عربستان عمده هزینه‌های خرید این تجهیزات را از درآمدهای هنگفت نفتی تامین و بی‌مهابا اقدام به انعقاد قراردادهای سنگین در طول سال‌های اخیر کرده است. از سوی دیگر، بیشترین درآمد این شرکت‌ها از فروش تسلیحات به دولت‌های متبوع تامین می‌گردد اما با رکود اقتصادی درسال‌های اخیر  شرکت های بزرگ تسلیحاتی به منظور پیشگیری از ورشکستگی احتمالی درصدد اقدام به جایگزینی مشتریان خود و کسب درآمد از کشورهای دیگر برآمده‌اند و در اکثر موارد عربستان از مشتریان اصلی آنها می‌باشد. بنابراین احیای اقتصادی از اهداف کلیدی فروش تسلیحات پیشرفته از سوی کشورهای غربی به خصوص ایالات متحده آمریکا به کشورهای حوزه خلیج فارس به شمار می‌آید. دلیل این مدعا در اظهارات صریح برخی مقامات آمریکایی و اروپایی نیز دیده می‌شود و بنابراین منافع اقتصادی غرب از محرک‌های مهم جنگ‌های نیابتی خاورمیانه بوده است.

2- قدرت نمایی عربستان در منطقه خاورمیانه: عربستان سعودی طی چند سال گذشته به یکباره بودجه نظامی خود را افزایش داده و بر اساس اطلاعات منابع متعدد، این کشور بخشی از تسلیحات خریداری شده را در اختیار گروه‌های تروریستی تکفیری داعش در جنگ‌های سوریه و عراق قرار می‌دهد. بنابراین تغذیه داعش یکی از دلایل اصلی افزایش خرید سلاح از سوی عربستان می‌باشد[87]. تحولات ایران خصوصا مذاکرات هسته ای و برجام نیز از دیگر عوامل محرک عربستان در این رقابت تسلیحاتی و قدرت‌نمایی منطقه‌ای است. این کشور با خرید پیشرفته‌ترین تسلیحات، علاوه بر تغذیه گروه‌های تروریستی ضد سوریه و عراق با جنگ افروزی در یمن سعی دارد با ایجاد بی‌ثباتی در کشورهای همسو با ایران از قدرت منطقه‌ای این کشور بکاهد و جمعیت شیعی منطقه را سرکوب کند.

3- اجرایی شدن سیاست‌های غرب در خاورمیانه:  به اجرا درآمدن سناریو‌ها و سیاست‌های غرب، سومین جنبه مورد بحث معاملات تسلیحاتی عربستان با این کشورها است. با بررسی چندگزارش اخیر از سلسه گزارش‌های "روندهای جهانی"[88] اتفاقات امروز خاورمیانه تفسیر بهتری پیدا می کنند. "روندهای جهانی" گزارشی است که شورای اطلاعات ملی آمریکا در دو دهه گذشته هر چهار سال یکبار و پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا منتشر می‌کند. این گزارش با به کارگیری نیروهای متخصص از نقاط مختلف آمریکا و همچنین ارتباطات اینترنتی با دیگر کارشناسان و برگزاری کنفرانس های متعدد تهیه می‌شود. روندهای جهانی پیش بینی‌های مهمی را در‌مورد مباحث روز دنیا چون جهانی سازی، جمعیت شناسی و محیط‌زیست ارائه و چالش‌های منطقه‌ای و داخلی را در کشورهای مختلف بررسی و برطبق آنها اتفاقات احتمالی را پیش‌بینی می‌کند. سیاست‌گذاران با مطالعه این گزارش چالش‌های احتمالی در اقصی نقاط جهان را شناسایی و آنها را در سیاست‌گذاری‌های خود مورد استفاده قرار می‌دهند[89]. به عبارت دیگر با مطالعه عمیق‌تر این اسناد می‌توان سیاست‌های احتمالی ایالات متحده در قبال کشورها خصوصا کشورهای منطقه خاورمیانه را پیش بینی کرد. مطالعه سه گزارش 2020و 2025و 2030 این شورا ما را در درک شفاف‌تر از اتفاقات منطقه یاری می‌کند. این گزارش‌ها چندین پیش‌بینی مرتبط با تحرکات امروز عربستان ارائه داده‌اند و پیشرفت هسته‌ای ایران را به عنوان محرکی مهم در ایجاد بی‌ثباتی در منطقه  تلقی کرده‌اند. این گزارش‌ها پیشرفت هسته‌ای ایران را موجب ورود کشور‌های منطقه به عرصه رقابت‌های تسلیحاتی و امنیتی دانسته و حمایت کشورهای غربی از عربستان و  فروش تسلیحات به این کشور را پیش بینی کرده‌اند. جالب توجه است این شورا در گزارش 2020 خود که در سال 2004 منتشر کرده سناریوی "خلیفه جدید" را معرفی می‌کند که شباهت‌های بسیاری با گروه تروریستی داعش داشته، و حتی حملات این گروه به کشور‌های منطقه، اروپا و آمریکا را تا حد قابل قبولی ترسیم می کند. از سوی دیگر این گزارش ها احتمال تشکیل و تقویت فرقه سلفی و در نتیجه آن جنگ‌های فرقه‌ای و فروپاشی کشورهای سوریه ، عراق و یمن را مورد بررسی قرار می‌دهند. حال اگر فراتر از احتمالات داده شده در این گزارش‌ها به اتفاقات امروز منطقه بنگریم آشوب‌های امروز خاورمیانه را مانند پازلی می‌بینیم که از سال‌ها قبل در کنار هم چیده شده‌اند و اکنون ترکیبی از آنها به اجرا در آمده است. با شکل‌گیری فرقه سلفی در کشور‌های اسلامی گروه‌های تروریستی مانند داعش با هدف تشکیل دولت اسلامی عراق و شام تشکیل شده و نا‌امنی‌های گسترده‌ای را در عراق و سوریه - دو هم‌پیمان اصلی ایران در منطقه خاورمیانه - به بار آورده و با پیشروی حملات خود احتمال تجزیه دو کشور را تقویت کرد. عربستان  به عنوان مهمترین حامی این گروه ها در پشت صحنه این اتفاقات قرار گرفته که آنها را هم از نظر تسلیحاتی و هم از نظر مالی تغذیه می‌کند و حامیان غربی عربستان مانند آمریکا پیشرفته‌ترین تجهیزات نظامی شرکت‌های خود را در اختیار عربستان قرار داده و نیز دائما از این گروه‌ها اعلام حمایت رسمی کرده‌اند. با نگاه فراتری نسبت به این وقایع مبحث ایران هراسی از سوی آمریکا عاملی بسیار موثر در این تحولات به نظر می‌رسد. با پیشرفت فن‌آوری هسته‌ای ایران، آمریکا و دیگر قدرت‌های غربی دائما از ایران بعنوان خطری بزرگ برای منطقه و اسرائیل یاد کرده و با فروش پیشرفته‌ترین تسلیحات به کشورهای حوزه خلیج فارس این کشورها را به قدرت‌نمایی علیه ایران تحریک کرده‌اند که با پیشرفت مذاکرات هسته ای ایران و 1+5 این درگیری‌ها شدت بیشتری به خود گرفت. یمن نیز همانطور که در گزارش‌های روند جهانی یک خطر امنیتی نام برده شد مورد حمله عربستان واقع شد که این جنگ نیز به جهت سرکوب جمعیت شیعی و هم سو با جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت. تمامی این اتفاقات به گونه‌ای ایران را محاصره و درگیر کرده‌اند تا از قدرت منطقه ای آن کاسته و بر امنیت اسرائیل بیفزایند. افزایش امنیت اسرائیل را می توان از جنبه‌ای دیگر نیز مورد بررسی قرار داد و این جنبه فروش تسلیحات ممنوعه به عربستان از سوی شرکت‌های آمریکایی است. پیشتر دولت آمریکا با هدف تامین امنیت اسرائیل اجازه فروش بعضی از سلاح‌های پیشرفته به کشورهای منطقه را به شرکت‌های تسلیحاتی خود نمی‌داد و برآن بود تا با تجهیز اسرائیل با این تسلیحات نوعی برتری نظامی را برای اسرائیل در خاورمیانه ایجاد کند، اما رفته رفته با گرایش بیشتر عربستان به همکاری با آمریکا و حمایت از اسرائیل اجازه فروش این تسلیحات به عربستان نیز داده شد هر چند این کار اعتراضات عمومی را در اسرائیل برانگیخت. در نهایت عربستان سعودی عامل اجراکننده سیاست‌های آمریکا و هم‌پیمانانش به نظر می‌رسد.

نتیجه گیری

بر پایه مستندات ارائه شده در این گزارش دولت‌ها مشتری معمول این شرکت‌ها هستند زیرا این‌گونه معاملات اغلب با مبالغ هنگفتی انجام می‌گیرند. هرچند بیشتر این محصولات بوسیله دولت‌های متبوع خریداری می‌شوند اما نمی‌توان مشتریان خارجی این شرکت‌ها و عواقب معاملات خارجی آنها را نادیده گرفت.  به عبارت دیگر می‌توان این گونه معاملات را جزء مجموعه‌ای از عوامل در نظر گرفت که موجب ایجاد جنگ‌های منطقه‌ای می‌شوند.  عربستان سعودی به عنوان یکی از مهمترین مشتریان تعدادی از این شرکت‌‎ها است و سالها درآمد نفتی خود را به خرید گران‌ترین تسلیحات اختصاص داده و در تلاش است با افزایش قدرت نظامی خود تحولات منطقه خاورمیانه را به نفع خود تغییر دهد و تا حدی توانسته است با اعمال جنگ علیه کشورهای همسایه حامی ایران چون یمن و تغذیه‌گروه تروریستی داعش در منطقه آشوب به پا کند.

اینکه منافع اقتصادی شرکت های تولید‌کننده و دولتهای حامی آنها تا چه حد در به راه اندازی جنگ در نقاط مختلف جهان موثرند نکته‌ای بس قابل تامل است. از این نگاه چندین سوال مطرح می شود که آیا جنگ ها می توانند تضمینی برای خرید تسلیحات از این شرکت ها و در حقیقت ثبات مشتریان آنها به حساب آیند؟ جنگ تا چه اندازه به نفع چرخه اقتصادی کشورهای تولید‌کننده تسلیحات است؟ آیا منافع سیاسی کشورهای تولید‌کننده در ایجاد جنگهای اخیر بر منافع اقتصادی آنها غلبه داشته و یا منافع اقتصادی محرک اصلی این جنگ ها بوده‌اند؟ به‌هر‌حال نمی‌توان منافع اقتصادی را - با در نظر گرفتن درآمدهای هنگفت به دست آمده از فروش تسلیحات- به عنوان یکی از سیاست‌های راه‌اندازی جنگ‌های منطقه‌ای نادیده گرفت.همانطور که پیش از این گفته شد حمله عربستان به یمن و حملات داعش در عراق و سوریه نمونه‌هایی از این دست هستند که با منابع مالی به دست آمده از فروش نفت این تسلیحات خریداری و در این حملات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

فاطمه رضایی- گروه تخصصی ایالات متحده آمریکا   اردیبهشت 1395



[1] Frohlich & Lieberman, 2015

[2]Moreau, 2015

[3] Lamothe, 2015

[4] Kottasova, 2015; Countries With The Biggest Military Expenditure, 2015

[5] McCarthy, 2015

[6] Politifact Web site

[7]Saudi Arabia: The Gulf's Best-Equipped Military, 2015

[8] Tornado

[9] Eurofighter Typhoon

[10] Saudi Arabia: The Gulf's Best-Equipped Military, 2015

[11] همان

[12] DePetris, 2015

[13] همان

[14] Lamothe, 2015

[15] DePetris, 2015

[16] DePetris, 2015  

[17] Briggs, 2015

[18] DePetris, 2015  

[19] Lamothe, 2015

[20] همان

[21] Lamothe, 2015

[22] Pillalamarri, 2015

[23] DePetris, 2015   

[24] Pillalamarri, 2015

[25] Saudi Arabia, n.d.

[26] Frohlich & Lieberman, 2015

[27] Lockheed Martin

[28] Who We Are, 2016

[29] 196 Lockheed Martin, 2015

[30] IS&GS

[31] Who We Are, 2016

[32] Who We Are, 2016

[33] Armour

[34] Lockheed Martin Corporation 2014 Annual Report, 2014

[35] Marillyn A. Hewson

[36] Lamothe, 2015

[37] The Boeing Company

[38] Frohlich & Lieberman, 2015

[39] همان

[40]Boeing Company (NYSE:BA), 2016

[41] AH-64 Apache, 2000

[42] The Boeing Company 2013 Annual Report, 2013

[43] همان

[44] BEA Systems

[45] Frohlich & Lieberman, 2015

[46] همان

[47] Sloan, 2015

[48] Raytheon

[49] Frohlich & Lieberman, 2015

[50] همان

[51] Tom  Kennedy 

[52] Jilani, 2015

[53] Briggs, 2015

[54] Northrop Grumman

[55] Frohlich & Lieberman, 2015

[56] همان

[57] Longbow (FCRS)

[58] Saudi Aramco

[59] Northrop Grumman in Saudi Arabia, 2016

[60] General Dynamics

[61] Gulfstream business-jet aircraft

[62] Frohlich & Lieberman, 2015

[63] همان

[64]General Dynamics Awarded $18 Million for Saudi Tank Work, 2009

[65]Airbus Group

[66] Frohlich & Lieberman, 2015

[67]همان

[68] Airbus Defence and Space (Airbus DS)

[69] King Abdulaziz City for Science and Technology

[70] SANSA

[71] Airbus Group in Africa and the Middle East, 2016

[72] United Technologies

[73] Black Hawk

[74] Frohlich & Lieberman, 2015

[75] Philippe Delpech

[76] E.A. Juffali & Brothers Ltd

[77] UTC Building & Industrial Systems Expands Relationship with Juffali in Saudi Arabia, 2015;  Carrier Launches

    Energy-Efficient Products with Non-Ozone Depleting Refrigerant in Saudi Arabia, 2015

[78] Finmeccanica

[79] Frohlich & Lieberman, 2015

[80] Selex ES  

[81] Saudi Arabia, 2016

[82] Thales Group

[83] Frohlich & Lieberman, 2015

[84] همان

[85] SABIC

[86] Thales Inaugurates New Offices in Jedah, 2016

[87] Daoud,2015; Chiacu,2016; Is Saudi Arabia to blame for Islamic State?, 2015

[88] Global Trends

[89] National Intelligence Council: Global Trends, 2016

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

کارنامه یکساله نظامی ترامپ و مواضع احزاب سیاسی

۱۳۹۷/۲/۲۴

کارنامه یکساله اقتصادی ترامپ و مواضع احزاب سیاسی

۱۳۹۷/۲/۲۳

کارنامه یکساله اجتماعی ترامپ و مواضع احزاب سیاسی

۱۳۹۷/۱/۲۶

عوامل موثر بر تصمیمات کاربردی سیاست خارجی امریکا و تاثیرات آن بر منافع جمهوری اسلامی ایران: احتمالات ایجاد شبکه جاسوسان خصوصی

۱۳۹۷/۱/۲۰

قراردادهای فروش تسلیحات به کشورهای جنوب شرق آسیا

۱۳۹۷/۱/۱۹

نقش جارد کوشنر در سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه

۱۳۹۷/۱/۱۹

همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق: لابی کردها در آمریکا، سناریوهای آینده و جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۷/۱/۸

ابرقدرتی زیر سایۀ ترس از روسیه

۱۳۹۶/۱۲/۸

سند راهبرد امنیت ملی ایالات متحده آمریکا و مهار فدراسیون روسیه

۱۳۹۶/۱۲/۲

سیاست انرژی دونالد ترامپ؛ پیامدهای جهانی و تبعات آن برای ایران (بخش دوم)

۱۳۹۶/۸/۱۶

حملات صوتی به دیپلمات‌های آمریکایی در کوبا

۱۳۹۶/۸/۱۶

سیاست انرژی دونالد ترامپ؛ پیامدهای جهانی و تبعات آن برای ایران (بخش نخست)

۱۳۹۶/۸/۷

استراتژی جدید دونالد ترامپ در خصوص ایران؛ نواخت طبل جنگ

۱۳۹۶/۸/۲

ترامپ، سازمان ملل؛ هیاهو برای هیچ

۱۳۹۶/۷/۴

ایالات متحده آمریکا، موضوع هسته‌ای کره شمالی و برجام

۱۳۹۶/۶/۲۸

تحلیل روند اسناد امنیت ملی ایالات‌متحده امریکا از آغاز تا کنون (2015-1987)

۱۳۹۶/۵/۲۱

تشکیل تیم مورد اعتماد ترامپ در مورد موافقت نامه هسته ای ایران

۱۳۹۶/۵/۱

بیم و امید ترامپ از گسترش روابط با روسیه

۱۳۹۶/۴/۲۷

مدل‌سازی دکترین سیاست خارجی دونالد ترامپ

۱۳۹۶/۴/۱۳

چشم‌انداز روابط آمریکا و چین در مواجهه با تهدید کره شمالی

۱۳۹۶/۳/۳۱

مهار و بازداشتن ایران پس ازتوافق هسته ای:مرکزمطالعات بین الملل و راهبردی (CSIS) مارس 2017 مصادف با فروردین ماه 96

۱۳۹۶/۳/۳

ارزیابی سیاست خارجی 14 هفته ای ترامپ

۱۳۹۶/۲/۱۲

حمله موشکی آمریکا به سوریه: پارادوکس سیاست‌های اعلامی و اعمالی

۱۳۹۶/۲/۱۰

بررسی تیم سیاست خارجی و امنیتی ترامپ

۱۳۹۶/۲/۹

معرفی و تحلیل شخصیت مایکل فلین مشاور امنیت ملی سابق ایالات متحده در دولت ترامپ

۱۳۹۵/۱۲/۷

راهبردهای احتمالی دولت ترامپ در سوریه و تاثیرات آن بر منافع جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۵/۱۲/۳

دکترین ترامپ و تیم مشاوران سیاست خارجی او

۱۳۹۵/۱۰/۱۳

جایگاه معاونت ریاست جمهوری در ساختار سیاسی امریکا

۱۳۹۵/۱۰/۷

انتخابات 2016 ریاست جمهوری امریکا؛ معرفی چهره های کلیدی تیم سیاست خارجی هیلاری کلینتون

۱۳۹۵/۹/۱۵

چرایی تفاوت بین خوانش کاخ سفید و کنگره از متن گزارش 28 صفحه‌ای

۱۳۹۵/۷/۷

اختلافات میان امریکا و عربستان؛ تاکتیکی یا راهبردی؟

۱۳۹۵/۵/۱۹

انتخابات 2016ریاست جمهوری امریکا؛ تحلیلی بر آخرین وضعیت انتخابات و بررسی موضع گیری نامزدها نسبت به خاورمیانه و بالاخص ایران

۱۳۹۵/۵/۶

بررسی روابط تسلیحاتی ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی؛با نگاهی به شرکت‌های برتر نظامی جهان

۱۳۹۵/۴/۱۹

آمریـکا؛ سیـاست چرخش به شرق آسیـا و تاثیر آن بر خاورمیانه

۱۳۹۵/۴/۱۴

سرگردانی ناتو در سوریه

۱۳۹۴/۱۲/۲

انتخابات 2016 ریاست جمهوری امریکا؛موضع گیـری نامزدها نسبت به توافق هستـه ای ایـران

۱۳۹۴/۱۰/۱۹

تأثیر تحولات شرق اروپا بر راهبرد چرخش به شرق امریکا: تهدید اصلی چین یا روسیه؟

۱۳۹۴/۹/۲۸

انتخابات 2016 ریاست جمهوری امریکا؛مروری بر فرآیند انتخابات و معرفی کاندیداهای این دوره

۱۳۹۴/۸/۱۳

بررسی گزارش دیلی بیست از تامین اینترنت ایران بوسیله یک شرکت آمریکایی وابسته به سیا

۱۳۹۴/۸/۱۲

بررسی محبوبیت جهانی ایران از دیدگاه مرکز تحقیقاتی پیو

۱۳۹۴/۴/۲۱

مقامات اسرائیل: به تعویق افتادن توافق هسته ای با ایران بهتر از به نتیجه رسیدن آن است

۱۳۹۴/۳/۲۰

همایش مبارزه با خشونت گرایی افراطی در کاخ سفید

۱۳۹۴/۲/۲۸

آمریکا و خاورمیانه

۱۳۹۴/۲/۲۲

روابط آمریکا-کوبا؛ اهمیت آن در حرکت به سمت کاهش تنش در روابط ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۴/۲/۲۲