ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > آلمان > نگرش نزدیکِ ایران و آلمان نسبت به تحولات یمن

نگرش نزدیکِ ایران و آلمان نسبت به تحولات یمن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۴/۲/۱۴ تعداد بازدید: 559

اختصاصی ایران-یوریکا

بنیاد علم و سیاست آلمان[1] بعنوان نهاد پژوهشی طرف مشورت اداره صدراعظمی آلمان، در تاریخ 31 مارس 2015  (11 فروردین 94)گزارشی را به قلم خانم ماریکه ترانسفلد[2] با عنوان " حملات هوایی عربستان سعودی تداوم بی ثباتی در یمن"[3]منتشر کرده که در این گزارش آخرین وضعیت یمن را مورد بررسی قرار داده و به زمینه های درگیری یمن و پیش شرط ها و مقدمات یک راه حل سیاسی در یمن می پردازد، بنحوی که دیدگاههای وی در باره وقایع یمن در بسیاری از موارد با نگرش رسمی دولت ایران انطباق دارد. این گزارش از این جهت حایز اهمیت است که دیدگاههای مهمترین مرکز مطالعاتی دولتی آلمان را در باره یمن منعکس می نماید و نگارنده آن حدود 10 سال از عمر 30 ساله خود را در یمن برای تحصیل، تحقیق و زندگی سپری کرده و تسلط خوبی به مسائل داخلی و تحولات یمن دارد.

پرچم ایران و آلمان

با این مقدمه به خلاصه اهم مطالب گزارش پرداخته  و سپس نگرش آلمان به تحولات یمن را مورد ارزیابی قرار می دهیم:

 yaman_earth

حملات هوایی عربستان سعودی تداوم بی ثباتی در یمن

در شب 26 مارس 2015 حملات هوایی ائتلاف 10 کشور  عربی به رهبری عربستان با حمایت لجستیکی ایالات متحده امریکا و بریتانیا، به اهداف نظامی در یمن آغاز شد. همزمان 150 هزار سرباز نیروی زمینی در حال آماده باش قرار گرفتند. اهداف این عملیات جلوگیری از فروپاشی کامل حکومت منصور هادی توسط جنبش حوثی ها می باشد. حملات هوایی ائتلاف به رهبری عربستان، وضعیت انسانی در یمن را وخیم و القاعده را تقویت خواهد کرد. این عملیات نه مواضع حوثی ها را بخطر می اندازد و نه آنها را پای میز مذاکره خواهد کشاند، بلکه در عوض وضعیت انسانی در یمن را وخیم تر می کند. حملات هوایی زیرساخت هایی را از بین می برد که تاکنون در جهت مبارزه با القاعده نیز فعال بوده اند. یمن اکنون به کمک های انسانی نیاز دارد. انتظار می رود، حملات هوایی به گسترش القاعده بیانجامد. فرصت ثبات در یمن زمانی بوجود می آید که طرف های درگیر(قبل از همه عربستان ، حوثی ها و رییس جمهور الهادی)، آتش بس رابپذیرند و به پای میز مذاکره برگردند.

 

طرف های درگیر در یمن

حوثی ها یک جنبش سیاسی مسلح در شمال یمن هستند که بدلایل سیاسی و به حاشیه رانده شدن اقتصادی و مذهبی در تضاد با دولت مرکزی یمن قرار داشته اند. این جنبش در پی مبارزات پیاپی بالاخره در سپتامبر 2014 موفق به کنترل بخش های بزرگی از یمن و صنعا و مرکز و جنوب این کشور شدند. پیشروی حوثی ها به سمت جنوب یمن بیش از هر چیز با پشتیبانی بخش عمده ای از دستگاههای امنیتی صورت گرفته است.

منصور هادی در سال 2012 بدون رقیب انتخاباتی به ریاست جمهوری انتقالی برگزیده شد. جامعه بین المللی مورد حمایت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و سازمان ملل، برنامه انتقالی[4] را به او واگذار کرد. وی در اوایل 2015 بدنبال تسلط حوثی ها و ایجاد شورای انتقالی به عربستان گریخت و بسیج امکانات از آنجا علیه حوثی ها آغاز شد. برنامه انتقالی یاد شده برای جامعه غربی و عربستان تنها اهرمی است که برخورداری حداقلی حوثی ها در یمن را تضمین می کند. با این پس زمینه ها بود که عربستان به مداخله نظامی دست زد.

خاندان سعودی حاکم در عربستان بیش از هر چیز از این می ترسند که یمنِ تحت حاکمیت حوثی ها در اتحاد با ایران قرار گرفته و در نتیجه یمن به یک همسایه دشمن تبدیل گردد. عربستان ایران را متهم می کند که ایران از پیشروی حوثی ها حمایت می کند تا بتواند موفق شود تا در جنوب یمن کنترل تنگه استراتژیک باب المندب در دریای سرخ را به کنترل خود درآورد و در نتیجه از این طریق به کل منطقه مسلط شود.

اغلب حوثی ها زیدی بوده و جزء شیعیان محسوب می شوند و روابط آنان با ایران از زمان قدرت گرفتن آنان در صنعا گسترش یافته است. علیرغم این، هیچ مدرکی دال بر اینکه حوثی ها در جنگ نیابتی[5] از طرف ایران وارد شده اند، وجود ندارد. واقعیت این است که حوثی ها با تهدیدات گروههایی مثل القاعده درگیر بوده اند و ایران در حال حاضر از مداخله نظامی حوثی ها در خصوص جنگ با القاعده سود می برد که عربستان آن را تهدیدی از سوی ایران قلمداد می کند، تا جاییکه مجبور به یافتن یک راه حل سیاسی با حوثی ها است.

yaman map 

شرایط برای رسیدن به یک راه حل سیاسی

دریمن فرصت دستیابی به راه حل سیاسی وجود دارد. عربستان و منصور هادی آمادگی خود را برای مذاکره با حوثی ها و پذیرش بخشی از خواسته های آنان اعلام کرده اند. حوثی ها تنها زمانی پای میز مذاکره خواهند آمد که نتوانند بر جنوب یمن مسلط شوند. علاوه بر عربستان، منصور هادی وحوثی ها، باید تمام طرفهای دیگر یمنی نیز در گفتگوهای ملی حضور داشته باشند. در این میان نمی توان نقش میانجی را به سازمان ملل واگذار کرد زیرا بعد از شکست گفتگوهای ملی، سازمان ملل دیگر از اعتماد کافی برخوردار نیست و صرفا می تواند نقش ناظر را داشته باشد. لذا عمان بهترین گزینه برای ایفای نقش میانجی است، زیرا تنها کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است که در ائتلاف مداخله نظامی در یمن شرکت ندارد و روابط خوبی با حوثی ها، منصور هادی و احزاب جنوب دارد.

پیشنهاد به دولت آلمان این است که آلمان و هم پیمانان آن باید همه گروههای یمنی را وادار کنند که آتش بس را بپذیرند و به پای میز مذاکره بازگردند. آلمان باید از ارتباط خود با حوثی ها استفاده کند تا با آنان در مورد حضور در مذاکرات به تفاهم برسد.

 

ملاحظات:

وزارت امور خارجه آلمان هنوز بطور سنتی از حوثی ها با عنوان شورشیان یمن یاد می کند، اما گزارش بنیاد علم و سیاست با اندکی تغییر ادبیات، حوثی ها را یک جنبش سیاسی مسلح معرفی می کند که بلحاظ سیاسی و اقتصادی توسط دولتها به حاشیه رانده شده اند ولذا در تعارض با دولت بوده اند. دولت آلمان برای یمن و تحولات آن اهمیت قائل است و مدعی است که هدف این کشور حمایت از برنامه انتقالی مد نظر شورای همکاری خلیج فارس برای مدیریت صحیح دولت و رعایت حقوق بشر است. برهمین اساس از پروژه های مربوطه در این زمینه ها حمایت می کند. اهمیت یمن برای دولت آلمان موجب شد تا گیدو وستروله وزیر خارجه سابق آلمان در مارس 2012 از یمن دیدار کند و متقابلا منصور هادی نیز در اکتبر 2012 آنگلا مرکل صدر اعظم را در آلمان ملاقات نمود. همچنین در ماه مارس 2013 طی کنفرانس صلح یمن که در لندن برگزار شد، وزیر خارجه آلمان نیز شرکت نمود.

از نظر دولت آلمان، یمن برای ایالات متحده امریکا از منظر تامین امنیت منطقه ای، فاکتور مهمی محسوب می شود و ایالات متحده امریکا در قالب شورای همکاری خلیج فارس نقش مهمی در مسائل امنیتی یمن دارد. آلمان معتقد است، بریتانیا بعد از امریکا بیشترین نقش را در یمن داشته و یمن نقش تعیین کننده ای در سیاست خارجی بریتانیا ایفا می کند. از منظر آلمان ها یمن امید آینده چین است زیرا مهمترین شریک تجاری این کشور است و از منظر انرژی نیز برای چین بسیار حائز اهمیت می باشد. همچنین آلمانها معتقدند ترکیه نیز در سالهای اخیر روابط گسترده ای در زمینه های تجاری با یمن برقرار کرده است.

فرانک والتر اشتاین مایر وزیر امور خارجه در 30 فروردین 1394 در گفت وگو با شبکه تلویزیونی «آ.آر.د» آلمان، گفت: " فقط یک راه حل سیاسی می تواند صلح را به یمن بازگرداند. معاون من هفته گذشته در تلاش برای یافتن راه حل سیاسی برای بحران یمن، از منطقه خاورمیانه از جمله ایران و عربستان دیدن کرد. تنها تهران و ریاض قادرند طرف های مناقشه یمن را به پشت میز مذاکره بیاورند."

وزیر خارجه آلمان، برگزاری کنفرانس صلح برای یمن را درخواست کرده و در حالی از عربستان به عنوان کشوری که قادر است طرف های درگیری یمن را به میز مذاکره بکشاند، یاد کرده که ریاض خود به یکی از طرف های نزاع تبدیل شده و با تشکیل باصطلاح ائتلافی از چند کشور عربی با حمایت غرب، اقدام به حملات نظامی علیه مردم یمن کرده است.

پس از این اظهارات، مارکوس ادرر معاون سیاسی وزیر خارجه آلمان در سفر به تهران با برخی از مقام های ارشد وزارت امور خارجه کشورمان دیدار و درخصوص آخرین تحولات منطقه بویژه یمن، بحرین، عراق و سوریه با آنان گفت وگو کرد.

نکته حائز اهمیت دیگر که با مسئله یمن در ارتباط است این است که عربستان سعودی تاکنون یکی از مشتریان مهم منطقه ای سلاح های آلمان بوده و خریدار تانک‌های زرهی، کشتی‌های جنگی و سلاح‌های مدرن ساخت این کشور صنعتی است. طبق آمار ارائه شده توسط وزارت اقتصاد و انرژی آلمان، عربستان در میان 20 مشتری بزرگ تسلیحات آلمان بعد از الجزایر، قطر و انگلستان در رتبه چهارم قرار دارد. در این فهرست، اسرائیل در رده ششم است. شورای فدرال امنیت آلمان در سال ۲۰۱۳ با صادرات سلاح به عربستان به ارزش ۳۶۰ میلیون یورو موافقت کرد. یک سال پیش از آن آلمان تسلیحات نظامی به ارزش ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون یورو به عربستان صادر کرده بود. اما نباید نادیده گرفت که عربستان نزد مردم آلمان کشور منفور شناخته می شود. طبق یک نظرسنجی ۶۰ درصد آلمانی‌ها با توجه به نقض حقوق بشر توسط عربستان سعودی مخالف هر گونه معامله اقتصادی با این کشور عرب حاشیه خلیج فارس هستند. تنها ۲۹ درصد از پرسش‌شوندگان خواهان ادامه روابط تجاری با عربستان بوده‌اند. این نظرسنجی همچنین حکایت از آن دارد که ۷۸ درصد پرسش‌شوندگان با صادرات هرگونه تسلیحات نظامی به عربستان مخالف و تنها ۱۷ درصد با این مسئله موافق هستند. در آخر بهمن ماه 93 دولت آلمان تصمیم گرفت صادرات سلاح به عربستان را متوقف نماید. در گذشته بارها مخالفان روابط تسلیحاتی با عربستان بر این نکته تاکید می کردند که سلاح های فروخته شده به عربستان، در حملات عربستان به یمن طی سالهای گذشته مورد استفاده قرار گرفته است. [6]توقف فروش سلاح به عربستان آنهم صرفا یک ماه قبل از حمله عربستان به یمن قابل تامل است.

آلمان از نظر اقتصادی سرمایه گذاری قابل توجهی در یمن ندارد اما یمن را در فهرست دریافت کنندگان کمک های انساندوستانه قرار داده است. این کمک ها در زمینه آب، آموزش، سلامت و امنیت غذایی می باشد.

در بعد فرهنگی، آلمان در صنعا دارای مرکز فرهنگی تحت عنوان "خانه آلمان"[7]  است که شعباتی در صنعا و عدن دارد و مدعی است که این مراکز خصوص هستند. خانه آلمان به آموزش زبان آلمانی و نشست های فرهنگی می پردازد و بر اجرای برنامه ها و پروژه های فرهنگی تمرکز دارد. موسسه گوته آلمان در قاهره برنامه های خانه آلمان در یمن را پشتیبانی می کند. بنیادهای مطالعاتی احزاب آلمان نظیر بنیاد فریدریش ابرت[8] نیز در یمن شعبه دارند.

 

ارزیابی:

پیگیری و تلاش های دیپلماتیک از سوی کشورمان به منظور اعمال فشار بر عربستان برای توقف حملات به یمن بطور نسبی دنبال می شود. تلاش جدی تر در این خصوص مستلزم این است که علاوه بر رایزنی های منطقه ای، سطح آگاهی از نگرش دولت های ثالث (بویژه کشورهای اروپایی) در باره تحولات یمن افزایش یابد.

هرچند از منظر برخی رسانه های آلمانی، جنگ در یمن جنگی نیابتی میان ایران و عربستان است، اما چنین تحلیلی در مواضع آلمان ها تاکنون رسما منعکس نشده است. نگارنده مقاله بنیاد علم و سیاست نیز این ادعا را رد کرده و یاآور شده مدرکی دال بر این ادعا وجود ندارد. آنچه مهم است این است که چه بصورت مستقیم و چه بصورت تلویحی (همانطور که درمقاله نیز نویسنده اشاره کرده) اذعان شده است که حملات عربستان به یمن به تداوم بی ثباتی در یمن و تقویت القاعده منجر خواهد شد.

شناخت نقاط مشترک و تاکید بر آنها در تعامل با کشورهای اروپایی این امکان را فراهم می سازد تا بتوان از ظرفیت های آنان در در راستای هدف فوق بهره جست. بنظر می رسد آلمان از جمله کشورهای اروپایی است که در این مسئله می توان بر آن تمرکز نمود. مناسب است وجود برخی مولفه ها در آلمان در این رابطه مورد توجه قرار گیرد:

وجود جو ضد سعودی در افکار عمومی داخلی و نخبگان آلمانی،


سابقه فروش تسلیحات از سوی آلمان به عربستان و موج مخالفت ها (که این مخالفت ها منجر به توقف آن گردید).


برخورداری از اشتراک نظر نسبی میان سیاست های ایران و آلمان در خصوص تهدیدات گروههای افراطی سلفی و وهابی و گروههایی نظیر داعش و القاعده،


عدم انطباق کامل سیاست های آلمان در یمن نسبت به سیاست های امریکا در این کشور،

بنظر می رسد وجود دیدگاههای مشترک و یا نزدیک به هم در تحلیل شرایط یمن بتواند بر فضای حمایتی غرب از حملات عربستان علیه یمن تاثیرگذار باشد. اقدام در این خصوص می تواند هم بطور دوجانبه (میان ایران و آلمان) و هم بطور چند جانبه با حضور طرف های ثالث (از کشورهایی که دیدگاههای نزدیک به ایران دارند) در قالب یک ابتکار و طرح دنبال شود. سرعت عمل در این رابطه تاثیر جدی بر پیشبرد اهداف خواهد داشت.

 

محمد حسن طاهری  30 فروردین 1394



[1]- Stiftung Wissenschaft und Politik SWP

[2]- Mareike Transfeld

[3]- Saudi-Arabiens Luftangriffe destabilisieren Jemen weiter

[4]- Transitionsplan

[5]- (Stellvertreterkrieg (proxy war

[6]- طبق قوانین داخلی آلمان فروش تسلیحات به کشورهایی که درگیر بحران های داخلی و منطقه ای هستند ممنوع است.

[7]- Das Deutsche Haus

[8]- Friedrich-Ebert-Stiftung

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

ماراتن تشدید تنش‌ها در روابط ترکیه و آلمان

۱۳۹۶/۵/۱

راهکارهای تصمیم سازان بنیاد علم و سیاست آلمان SWP برای حفظ ترکیه در بلوک غرب

۱۳۹۶/۱/۱۹

از سیاست نگاه به شرق تا سیاست سرد: مرکل، پوتین و سیاست خارجی آلمان در قبال روسیه

۱۳۹۶/۱/۱۵

جایگاه منطقه خلیج فارس در سیاست خارجی و امنیتی آلمان پس از جنگ سرد

۱۳۹۶/۱/۱۵

برآورد آلمان از سیاست خارجی ترامپ

۱۳۹۵/۱۲/۲۵

لایحه جدید وزارت دفاع آلمان؛ کنترل‌های امنیتی اسلامگرایان افراطی در ارتش

۱۳۹۵/۱۰/۱۵

بررسی اهداف و منافع روسیـه، ترکیـه و آلمـان در قبال یکدیگر

۱۳۹۵/۹/۲۹

بررسی اجمالی پرخاشگری کلامی مقامات آلمانی علیه ایران

۱۳۹۵/۹/۳

اهداف آلمان در دور جدید "امنیتی سازی" و "ایران‌هراسی"

۱۳۹۵/۷/۲۸

پیشرفت میلیتاریسم در سیاست خارجی آلمان

۱۳۹۵/۷/۲۴

روند جدید در سیـاست خارجی آلمـان و اهداف این کشور در مداخله نظامی سوریه

۱۳۹۵/۴/۱۵

برگ‌هایی از سیاست خارجی آلمان با مرور زندگی یک وزیر خارجه

۱۳۹۵/۴/۶

فهم سیاست در آلمان

۱۳۹۵/۲/۲۹

تغییر نگرش در سیاست خارجی آلمان

۱۳۹۵/۲/۴

معرفی کتاب «قدرت در مرکز»اثر دکتر هرفرید مونکلر

۱۳۹۴/۱۲/۱۱

ترمیم وجهه عربستان در مسئله تروریسم، سیاست جدید ائتلاف غربی

۱۳۹۴/۱۲/۲

تحلیلی کوتاه از سفر اشتاین مایر وزیر امور خارجه آلمان به تهران

۱۳۹۴/۹/۲۵

نگاهی کوتاه به زندگی و دوران صدارت اعظمی هلموت اشمیت

۱۳۹۴/۸/۳۰

رسوایی های اطلاعاتی اخیر در آلمان؛ بازتابی از سیاست خارجی آلمان و روابط فراآتلانتیکی

۱۳۹۴/۴/۱۵

سیاست خارجی آلمان در قبال روسیه

۱۳۹۴/۴/۱۵

روایتی دیگر از همکاری جاسوسی آلمان و آمریکا

۱۳۹۴/۲/۲۷

افشای حمایت مالی آلمان از برنامه‌ هسته‌ای رژیم صهیونیستی

۱۳۹۴/۲/۱۵

نگرش نزدیکِ ایران و آلمان نسبت به تحولات یمن

۱۳۹۴/۲/۱۴

حمايت رئيس جديد پليس جنايي آلمان BKA از مبارزه با تروریسم اسلامگرایانه

۱۳۹۴/۲/۱۳