ایران - یوریکا

موسسه ایرانی مطالعات اروپا و امریکا

گزارش تحلیلی > آلمان > نگاهی کوتاه به زندگی و دوران صدارت اعظمی هلموت اشمیت

نگاهی کوتاه به زندگی و دوران صدارت اعظمی هلموت اشمیت

تاریخ انتشار: ۱۳۹۴/۸/۳۰ تعداد بازدید: 898

Schmidt

هلموت شمیت در 23 دسامبر 1918، در هامبورگ متولد شد. او از بزرگ‌ترین سیاستمداران آلمانی قرن 20 و پنجمین صدراعظم آلمان بود. وی در زمان جنگ‌جهانی دوم، یکی از افسران یهودی نیروی هوایی[1] آلمان نازی بود و همین مسئله باعث عدم ارتقای او در ارتش هیتلر شد. هلموت اشمیت در آوریل 1945 توسط ارتش انگلیس دستگیر شد و پس از آزادی در ماه اوت همان سال، در مارس 1946، فعالیت خود را به به‌عنوان یک سوسیال دموکرات، با ورود به این حزب آغاز  کرد.
اشمیت در ابتدا در انجمن دانشجویان سوسیالیست آلمان (SDS) فعالیت ‌‌کرد و سپس بین سال‌های 1948-1947 ریاست این انجمن را در آلمان غربی بر عهده گرفت. از سال 1968 تا 1984، معاون رئیس حزب سوسیال دموکرات (SPD) بود و بر خلاف ویلی برانت و گرهارد شرودر، دیگر صدراعظم‌های سوسیال دموکرات آلمان، هرگز در سمت رئیس حزب فعالیت نکرد. هلموت اشمیت پس از عضویت در حزب سوسیال دموکرات، به سمت نخست وزیر ایالت هامبورگ منصوب شد و در جریان سیل 1962 این ایالت، با توانایی و قابلیتی که از خود در مدیریت این بحران نشان داد، به شهرت و محبوبیت زیادی در سراسر آلمان دست یافت.
وی در 7 جولای 1972، پس از استعفای کارل شیلر، در وزارت اقتصاد و دارایی، عهده دار مقام وزارت شد و پس از انتخابات مجلس فدرال، از تاریخ 15 دسامبر 1972، به عنوان وزیر دارایی آلمان انتخاب شد. هلموت اشمیت سرانجام پس از استعفای صدراعظم ویلی برانت، در 16می 1974، با کسب 267 رأی موافق از مجلس فدرال به عنوان صدراعظم آلمان انتخاب شد.

دوران صدارت اعظمی هلموت اشمیت

دوران صدارت اشمیت با بحران‌ها و چالش‌های زیادی همراه بود. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های آن دوران، مبارزه با گروه «فراکسیون ارتش سرخ» (RAF) در پاییز 1977 بود که از جمله فعالیت‌های این گروه می‌توان به گروگان‌گیری هانس مارتین شلیر[2]، رئیس انجمن کارفرمایان و ربودن هواپیمای لوفت‌هانزا در فرودگاه موگادیشو اشاره کرد که به منظور تحت فشار قرار دادن دولت برای آزادسازی تعدادی از اعضای زندانی این گروه انجام گرفت. اشمیت از موضعی سرسختانه با این مسئله برخورد کرد و با قاطعیت در مقابل آنها ایستاد و طی یک عملیات برنامه‌ریزی شده به کمک کماندوهای مرزبانی فدرال به هواپیما حمله کرد و همه گروگان‌ها را آزاد کرد.

در دوران 8 ساله زمامداری اشمیت، آلمان درگیر اولین بحران نفتی و بحران اقتصادی جهانی شد. از این‌رو اشمیت مجبور شد تا همه تلاشش را برای مقابله با این مشکلات صرف کند. در مارس ۱۹۷۳، سیستم تبادل ارز برتون وودز[3] فروپاشید و به جای آن، نظام نرخ ارز شناور مدیریت شده پدید آمد. پایان این نظام پولی بین‌المللی که در سال ۱۹۴۴ در کنفرانس بین‌المللی برتن وودز و به منظور لغو محدودیت‌های ارزی و رشد اقتصادی در دوران پس از جنگ به‌ وجود آمده بود، منجر به بحران در اقتصاد جهان شد. در 6 اکتبر همان سال، به دلیل جنگ میان اسرائیل و کشورهای عربی، برای اولین بار قیمت نفت به سرعت افزایش یافت. این مسئله باعث بروز مشکلاتی در کشورهای غربی شد که از آن جمله می‌توان به افزایش بیکاری دهه 70 در آلمان غربی اشاره کرد. در آن زمان صدراعظم وقت آلمان تنها راه غلبه بر این مشکلات اقتصادی را همکاری کشورها با یکدیگر دانست. از این‌رو در سال 1975، هلموت اشمیت به همراه والري ژيسكار‌دستن[4]، رييس‌جمهور محافظه کار وقت فرانسه، به‌منظور هماهنگ سازی سیاست‌های کشورهای صنعتی برای مقابله با بحران‌های جهانی، اولين اجلاس سران اقتصادی جهان را از 15 تا 17 نوامبر دركاخ رامبويه[5] در نزديكی پاريس برگزار کردند. در این نشست که به گروه 6 (G6) معروف بود، نمایندگانی از کشورهای ایتالیا، ژاپن، انگلستان و ایالات متحده آمریکا نیز حضور داشتند و می‌توان آن را منشأ شکل‌گیری گروه 8 (G8) دانست.

دوره صدارت هلموت اشمیت همواره بحث برانگیز بود. یکی از موضوعات چالش‌برانگیزی که اعتراضات زیادی را در آلمان را برانگیخت، همراهی اشمیت با راهبرد ناتو[6] مبنی بر گفتگوهای خلع سلاح بین شرق و غرب بود که شوروی را تهدید می‌کرد در صورتی که موشک‌های اتمی میان‌برد خود را که به سمت اروپا نشانه رفته است، جمع نکند، آمریکا نیز موشک‌های میان‌برد خود را در اروپا مستقر خواهد کرد. اگرچه این راهبرد سرانجام در سال 1987به موفقیت انجامید و تهدید موشکی شوروی را خنثی کرد، اما در آن زمان افراد زیادی با استفاده از سلاح اتمی و استقرار موشک‌های اتمی ناتو در آلمان مخالفت کردند و جنبش صلح در اروپا با هدف خلع سلاح دو ابرقدرت شرق و غرب شکل گرفت.
البته سال‌ها بعد، اشمیت از اختلاف‌نظرهایی که با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا بر سر مسائل نظامی و مالی داشت، خبر داد و اذعان داشت که به خاطر پشتیبانی آمریکا از آلمان در مقابل تهدیدات شوروی، امکان مخالفت دولت بُن با واشنگتن وجود نداشت.

وی در 5 ژانویه 1979 (15 دی 1357)، در کنفرانسی که به میزبانی والری ژیسکار دستن، رئیس‌جمهور  وقت فرانسه، در جزیره گوادلوپ[7] در دریای کارائیب برگزار شد، به همراه جیمی کارتر و جیمز کالاهان[8]، نخست‌وزیر وقت انگلستان، شرکت کرد. مهم‌ترین موضوعی که در این کنفرانس مورد بحث قرار گرفت، انقلاب اسلامی ایران و موقعیت محمدرضا شاه پهلوی بود. این نشست یکی از مهم‌ترین جلساتی است که اکثر منابعی که به رویدادهای انقلاب ایران در سال 1357 پرداخته‌اند، به آن اشاره کرده‌اند. در این نشست اگرچه هلموت اشمیت، صدراعظم وقت آلمان، نگران منافع اقتصادی کشورش در ایران بود، اما او نیز اعتقادی به ماندن محمدرضا شاه در ایران و استمرار حمایت‌ها از او نداشت.

در اواخر تابستان 1982، به دلیل وجود اختلافات در حوزه سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی و همچنین اختلافات سیاسی داخلی میان اعضای دو حزب سوسیال دموکرات و لیبرال آزاد، ائتلاف سوسیال-لیبرال شکست خورد و در 17سپتامبر، اشمیت پایان این اتحاد را اعلام کرد. از این‌رو همه وزرای حزب لیبرال آزاد (FDP) از مقام خود استعفا دادند و اشمیت مجبور شد علاوه بر مقام صدارت اعظمی، در وزارت امور خارجه نیز عهده دار مقام وزارت شود.
سرانجام در 1 اکتبر همان سال، هلموت اشمیت به دلیل رأی عدم اعتماد سازنده احزاب دموکرات مسیحی (CDU) و سوسیال مسیحی (CSU) و اکثریت رأی عدم اعتماد فراکسیون لیبرال آزاد (FDP-Fraktion)، مجبور به استعفا شد. پس از کناره‌گیری هلموت اشمیت، هلموت کهل[9] از حزب دمکرات مسیحی به صدراعظمی آلمان رسید.

 

دوران پساصدارت هلموت اشمیت

اشمیت در دوران پساصدارت، همچنان به فعالیت‌های سیاسی خود ادامه داد و وارد عرصه روزنامه‌نگاری و نویسندگی شد. او پس از کناره‌گیری از مقام صدارت، به عنوان مدیرعامل و ناشر هفته‌نامه معتبر «دی سایت»[10] مشغول به کار شد و با تألیف کتاب‌های متعدد اقتصادی، اجتماعی و به‌خصوص سیاسی همچون «دفاع یا انتقام؟»، «اپوزسیون در دموکراسی مدرن»، «یک استراتژی برای غرب»، «آلمان‌ها و همسایگانشان»، «قدرت‌های آینده» و «در مسیر اتحاد آلمان»، همواره نقش به سزایی در توسعه سیاسی آلمان داشته است.

هلموت اشمیت در طول دوران فعالیت‌های سیاسی‌اش بسیار جسورانه و با صراحت لهجه دیدگاه‌های خود را بیان می‌کرد و  هیچ‌گاه از بحث کردن طفره نمی‌رفت. از این‌رو به خاطر استعداد خاصی که در سخنوری داشت، در میان مخالفانش به «اشمیت پُرچونه» معروف بود. صدراعظم پیشین آلمان اگرچه در دهه‌های اخیر، خارج از عرصه حزبی و فضای رسمی سیاست فعالیت می‌کرد، اما مواضع و دیدگاه‌های متفاوتش در مسائل مختلف به خصوص در مورد روسیه، آمریکا و ایران همواره بحث‌برانگیز بود.

وی پس از افزایش تنش‌ها میان غرب و مسکو بر سر الحاق شبه جزیره کریمه به روسیه، با وضع تحریم‌ها علیه روسیه مخالفت کرد و در مصاحبه‌ای با روزنامه «بیلد»[11] با تأکید بر اینکه ادامه اختلافات بر سر اوکراین می‌تواند به جنگی تمام‌عیار بیانجامد، خواستار درک بیشتر پوتین از طرف اتحادیه اروپا شد. او بر این باور بود که اقدامات اخیر روسیه به‌خاطر سیاست‌های گسترش به شرق اتحادیه اروپا در زمان رییس‌جمهور پیشین روسیه «بوریس یلتسین»[12] در اوایل دهه 90 است و پوتین با این اقدامات به نوعی انتقام آن روزها را می‌گیرد. او همچنین در این خصوص در خطاب به مسئولین اروپایی بیان داشت که پوتین برای روسیه توجه و اعتبار بین المللی کسب کرده است و باید او را با توجه به تاریخ درک کرد و جدی گرفت، هرچند که سیاست‌های او خوشایند نباشد.

هلموت اشمیت در خصوص ایالات متحده آمریکا نیز معتقد بود که این کشور تا اواسط قرن 21 به تدریج  از صحنه قدرت عقب نشینی خواهد کرد. وی در مصاحبه‌ای در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ در سال 2014، اذعان داشت که اکثر آمریکایی‌ها در آینده، بیشتر از آنکه مایل به شرکت در نزاعی بر سر فلان جزیره‌ در دریای چین باشند، به بیمه‌های اجتماعی خوبی که در اروپا وجود دارد، علاقه نشان خواهند داد. وی این ادعای خود را بر پایه سه دلیل عمده بیان کرد: بازگشت به سنت انزواطلبی[13] در سیاست خارجی آمریکا، استقلال پیش بینی شده این کشور در واردات انرژی از سال 2020 و پیامدهای ساختار اجتماعی در حال تغییر ایالات متحده. از دیدگاه او، تا اواسط  قرن حاضر اکثریت جمعیت آمریکا را مردمانی از آفریقا و آمریکای لاتین تشکیل خواهند داد که این خانواده‌ها بر پیشرفت فرزندان خود بیشتر تمرکز خواهند داشت تا درگیری‌های سیاسی- امنیتی جهان.

هلموت اشمیت همچنین در مصاحبه با هفته نامه اشپیگل[14] در 29 اکتبر 2007، به صراحت مخالفت خود را با تحریم‌های هسته‌ای وضع شده علیه ایران اعلام کرد و با اشاره به این موضوع که سند محکمی مبنی بر نقض پیمان‌های هسته‌ای از سوی ایران وجود ندارد، دولت آلمان را از موضع‌گیری در مقابل ایران منع کرد. او در مقابل با انتقاد از قدرت های اتمی جهان که به جای اجرای وظایف خود و پایبندی به قرارداد خلع سلاح اتمی، در جهت تولید اسلحه‌های جدید و مدرنیزه کردن سلاح‌های اتمی خود تلاش کرده‌اند، نارضایتی خود را از سکوت کشورش در برابر این روند، بیان کرد. او بر این باور بود که نقض مدام و مستمر قرار داد خلع سلاح اتمی باعث شده است که امروزه  تعداد کشورهای اتمی از 5 کشور به 8 کشور افزایش یابد.

 کلام آخر

اگرچه دیدگاه‌های اشمیت به مزاج خیلی از سیاستمداران خوش نمی‌آمد، اما همین موضع‌گیری‌ها و صراحت لهجه او در بیان و دفاع از آنها باعث شد تا او در میان شهروندان آلمانی به عنوان یک سیاستمدار عملگرا و یک کارشناس برجسته مسائل اقتصادی و سیاسی شناخته شود. براساس نتایج نظرسنجی انجمن تحقیقات اجتماعی و تجزیه و تحلیل آماری فُرسا[15] در سال 2013، او به عنوان محبوب‌ترین صدراعظم تاریخ آلمان انتخاب شد. هلموت اشمیت سرانجام روز سه‌شنبه 10 نوامبر 2015 در سن 96 سالگی در زادگاهش، شهر هامبورگ، درگذشت.

schmidt2



 صفورا رئوفی/30 اردیبهشت 1394



[1]. Luftwaffe

[2]. Hans-Martin Schleyer

[3]. Bretton-Woods-System

[4]. Valéry Giscard d’Estaing

[5]. Rambouillet

[6]. Nato-Doppelbeschluss

[7]. Die Konferenz von Guadeloupe

[8]. James Callaghan

[9]. Helmut Kohl

[10]. Die Zeit

[11]. Bild

[12]. Boris Jelzin

[13]. Isolationismus

[14]. Der Spiegel

[15]. Gesellschaft für Sozialforschung und statistische Analysen

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
 
مطالب دیگر در این بخش تاریخ انتشار

ماراتن تشدید تنش‌ها در روابط ترکیه و آلمان

۱۳۹۶/۵/۱

راهکارهای تصمیم سازان بنیاد علم و سیاست آلمان SWP برای حفظ ترکیه در بلوک غرب

۱۳۹۶/۱/۱۹

از سیاست نگاه به شرق تا سیاست سرد: مرکل، پوتین و سیاست خارجی آلمان در قبال روسیه

۱۳۹۶/۱/۱۵

جایگاه منطقه خلیج فارس در سیاست خارجی و امنیتی آلمان پس از جنگ سرد

۱۳۹۶/۱/۱۵

برآورد آلمان از سیاست خارجی ترامپ

۱۳۹۵/۱۲/۲۵

لایحه جدید وزارت دفاع آلمان؛ کنترل‌های امنیتی اسلامگرایان افراطی در ارتش

۱۳۹۵/۱۰/۱۵

بررسی اهداف و منافع روسیـه، ترکیـه و آلمـان در قبال یکدیگر

۱۳۹۵/۹/۲۹

بررسی اجمالی پرخاشگری کلامی مقامات آلمانی علیه ایران

۱۳۹۵/۹/۳

اهداف آلمان در دور جدید "امنیتی سازی" و "ایران‌هراسی"

۱۳۹۵/۷/۲۸

پیشرفت میلیتاریسم در سیاست خارجی آلمان

۱۳۹۵/۷/۲۴

روند جدید در سیـاست خارجی آلمـان و اهداف این کشور در مداخله نظامی سوریه

۱۳۹۵/۴/۱۵

برگ‌هایی از سیاست خارجی آلمان با مرور زندگی یک وزیر خارجه

۱۳۹۵/۴/۶

فهم سیاست در آلمان

۱۳۹۵/۲/۲۹

تغییر نگرش در سیاست خارجی آلمان

۱۳۹۵/۲/۴

معرفی کتاب «قدرت در مرکز»اثر دکتر هرفرید مونکلر

۱۳۹۴/۱۲/۱۱

ترمیم وجهه عربستان در مسئله تروریسم، سیاست جدید ائتلاف غربی

۱۳۹۴/۱۲/۲

تحلیلی کوتاه از سفر اشتاین مایر وزیر امور خارجه آلمان به تهران

۱۳۹۴/۹/۲۵

نگاهی کوتاه به زندگی و دوران صدارت اعظمی هلموت اشمیت

۱۳۹۴/۸/۳۰

رسوایی های اطلاعاتی اخیر در آلمان؛ بازتابی از سیاست خارجی آلمان و روابط فراآتلانتیکی

۱۳۹۴/۴/۱۵

سیاست خارجی آلمان در قبال روسیه

۱۳۹۴/۴/۱۵

روایتی دیگر از همکاری جاسوسی آلمان و آمریکا

۱۳۹۴/۲/۲۷

افشای حمایت مالی آلمان از برنامه‌ هسته‌ای رژیم صهیونیستی

۱۳۹۴/۲/۱۵

نگرش نزدیکِ ایران و آلمان نسبت به تحولات یمن

۱۳۹۴/۲/۱۴

حمايت رئيس جديد پليس جنايي آلمان BKA از مبارزه با تروریسم اسلامگرایانه

۱۳۹۴/۲/۱۳